Żmudź: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 64 bajty ,  1 rok temu
m
poprawa ujedn. i przek., drobne merytoryczne
m (drobne merytoryczne, ilustracja)
m (poprawa ujedn. i przek., drobne merytoryczne)
W roku 1398 Witold Kiejstutowicz [[Pokój na wyspie Salin|pokojem na wyspie Salin]] odstąpił Krzyżakom większość Żmudzi aż po rzekę Niewiaża, którzy następnie ustanowili tam własną jednostkę terytorialną: wójtostwo. Zaczęto wtedy powolną chrystianizację tej ziemi. W styczniu 1400 roku wojska litewskie pod wodzą Witolda pomagały Krzyżakom zajmować Żmudź (w zamian Krzyżacy wzięli udział w [[bitwa nad Worsklą|bitwie nad Worsklą]]). Jednocześnie za wiedzą Witolda w 1401 roku wybuchło na Żmudzi powstanie. Pod koniec roku Litwa oficjalnie zaczęła pomagać powstańcom. Krzyżacy odpowiedzieli wspierając [[Świdrygiełło|Świdrygiełłę]], z którym podpisali układ w [[Malbork]]u w 1402 roku. Wojna litewsko-żmudzka zakończyła się w roku 1404 [[pokój w Raciążu|pokojem w Raciążu]], na mocy którego potwierdzono, że Żmudź jest własnością zakonu krzyżackiego. W 1404 roku wójtem Żmudzi został [[Michał Küchmeister von Sternberg|Michał Küchmeister]]. W roku 1405 i 1406 wojska litewskie ponownie wspierały Krzyżaków przeciwko Żmudzinom. Głównymi zamkami krzyżackimi na Żmudzi były [[Dubissa (zamek)|Dubissa]], [[Sowieck|Tylża]], [[Fredeburg (Żmudź)|Fredeburg]], zamek nad Ełkiem.
 
W maju 1409 z inspiracji Witolda i [[Władysław II Jagiełło|Jagiełły]] na Żmudzi wybuchło ponowne powstanie, a Witold przysłał swego namiestnika [[Rumbold Wolimuntowicz|Rumbolda]]<ref>{{cytuj książkę | nazwisko = Kuczyński| imię = Stefan| tytuł =Wielka wojna z Zakonem Krzyżackim w latach 1409–1411 | wydawca = MON| miejsce = Warszawa| rok = 1955| strony =83–87}}</ref>. Po [[Bitwa pod Grunwaldem|bitwie pod Grunwaldem]] Jagiełło i Witold podpisali w 1411 roku z zakonem krzyżackim [[Pokój toruński 1411|pokój toruński]], w którym Krzyżacy zrzekli się Żmudzi na czas życia Witolda. Po jego śmierci Żmudź miała wrócić do zakonu.
 
Po pierwszym pokoju toruńskim, w roku 1413, mocą [[Unia horodelska|unii horodelskiej]] pomiędzy [[Korona Królestwa Polskiego|Koroną Polską]] a Litwą ustanowione zostało Księstwo Żmudzkie, które zostało włączone do Wielkiego Księstwa Litewskiego jako [[starosta|starostwo]] z zachowaniem pewnych odrębnych przywilejów. W tym samym roku Żmudź przyjęła chrzest. Starostwem żmudzkim zarządzali [[Starostowie generalni żmudzcy|starostowie]]. W konsekwencji przyjęcia chrztu w 1417 powstała [[diecezja żmudzka]] ze stolicą w [[Wornie|Miednikach]].
[[Plik:Litwa-Szawle Gora Krzyzy.jpg|mały|[[Góra Krzyży]]]]
=== W Republice Litewskiej ===
W 1915 roku została zajęta przez [[Cesarstwo Niemieckie]], a w 1918 roku władzę w niej obejmuje [[Republika Litewska (1918–1940)|Pierwsza Republika Litewska]]. W latach 1940–1941 pod okupacją radziecką, następnie do 1944 roku pod okupacją niemiecką, a następnie do 1990 roku w składzie [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR]] (jako część [[Litewska Socjalistyczna Republika Radziecka|LSRR]]). Od 1990 roku Żmudź wchodzi w skład [[Litwa|Republiki Litewskiej]].
 
== Siedziby ziemiańskie<ref>{{cytuj|autor=Roman Aftanazy|tytuł=[[Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej|Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, Tom 3]]|s=175–299}}</ref> ==
|-
|17.
|[[Szaki (Litwa)|Szaki]]<ref group="uwaga" name=su>Miasto zaliczane także do [[Suwalszczyzna|Suwalszczyzny]].</ref>
|style="text-align:right"|6 511
|[[Okręg mariampolski|mariampolski]]