Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 3 bajty, 11 miesięcy temu
m
Poprawiam linki wewnętrzne i wykonuje drobne zmiany typograficzne i techniczne.
{{Dopracować|źródła=2011-04}}
 
'''Rada królewska, rada koronna, rada książęca''' (łac. ''Curia Regis'') – w średniowiecznych monarchiach europejskich grupa najwyższych dostojników, w których gronie panujący podejmował najważniejsze decyzje; w wielu krajach przekształciła się w wyższą izbę parlamentu.
 
== Rada królewska w Polsce ==
[[Plik:Wiec Kazimierz Wielki.jpg|266px|thumb|right|Rada królewska Kazimierza Wielkiego]]
W Polsce we wczesnym średniowieczu skład Rady zależał wyłącznie od woli monarchy - powoływał on do niej ludzi, których darzył swym zaufaniem.
 
Z czasem zaczęto przyjmować, że niektórzy najwyżsi urzędnicy wchodzą do niej z racji sprawowanych funkcji, zaś król ma prawo powoływać do rady nowych dodatkowych członków wedle swego uznania.
Urzędnicy wchodzący do rady na stałe:
* [[kanclerz wielki koronny]]
* [[podkanclerzy koronny]]
* [[marszałek wielki koronny]]
* [[podskarbi wielki koronny]]
* [[urzędy ziemskie|dygnitarze ziemscy]]
* [[arcybiskupi gnieźnieńscy|arcybiskup gnieźnieński]]
* [[Arcybiskupi lwowscy obrządku łacińskiego|arcybiskup lwowski]]
* biskupi katoliccy
 
Rada zajmowała się decydowaniem o najważniejszych sprawach państwa. Jej prawa nie były prawnie ustalone - określał je zwyczaj i praktyka. Jedyna prawna regulacja kompetencji Rady pochodzi z [[1422]] r., gdy postanowiono, iż król musi uzyskać zgodę rady w sprawach dotyczących bicia monety. W czasach panowania Władysława III Warneńczyka wzrosła jej rola na skutek małoletniości króla, a później jego nieobecności w Królestwie Polskim po 1440 r.
 
Na mocy postanowień [[Pokójpokój toruński (1466)|II Pokojupokoju toruńskiego]] z 1466 roku [[Wielcy mistrzowie zakonu krzyżackiego|wielki mistrz zakonu krzyżackiego]] był na wezwanie króla Polski zobowiązany do uczestnictwa w radzie królewskiej z prawem udziału w elekcji nowego władcy włącznie.
 
Rada wraz z królem tworzyła [[sąd królewski]].
Parlament francuski składał się z 82 sędziów, którzy to kupowali swoje stanowiska. Polegało to na wpłaceniu do kasy królewskiej określonej kwoty pieniężnej, która miała stanowić zabezpieczenie przed usunięciem sędziego ze stanowiska (często w kasie królewskiej nie było tyle pieniędzy żeby móc spłacić danego sędziego). W ten sposób sędziowie uniezależnili się od króla i mogli działać niezawiśle.
 
[[Parlament (Ancien Régime)|Parlament]] orzekał w 3 rodzajach spraw - w sprawach karnych, cywilnych i administracyjnych.
Od wyroków wydawanych przez Parlament nie można było wnosić apelacji. Jedynym wyjściem była kasacja dokonywana przez Radę Królewską.
 
* '''Izba Skarg'''
 
Jednym z uprawnień [[Parlament (Ancien Régime)|parlamentu]] jako najwyższej władzy sądowniczej było również rejestrowanie uchwał królewskich. Parlament mógł jednak nie wyrazić zgody na zarejestrowanie ustawy wydanej przez króla, a taki przypadek nazywano wetem kieszonkowym. Od tego systemu istniał jednak wyjątek. Było nim pojawienie się króla w parlamencie. Król zasiadał wtedy w [[Łoże sprawiedliwości (Ancien Régime)|łożu sprawiedliwości]] - tym samym Parlament stawał się na powrót częścią Rady Królewskiej i musiał zaakceptować wszystkie decyzje króla.
 
Na początku XVIII wieku powołano jeszcze Radę do spraw handlowych.
297 608

edycji