Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 40 bajtów ,  1 rok temu
różne poprawki
{{Inne znaczenia|baletu|[[Jezioro Łabędzie|jeziora o tej nazwie]]}}
[[Plik:Swan Lake at the Mariinsky Theatre (17839057133).jpg|thumb|''Jezioro łabędzie'', [[Teatr Maryjski]] w Sankt Petersburgu ([[choreografia]]: [[Marius Petipa]] i Lew Iwanow)|alt=|650x650px]]
'''Jezioro łabędzie''' ([[język rosyjski|ros.]] ''Лебединое oзеро'') – [[balet]] klasyczny w czterech aktach.
* [[choreografia]]: [[Marius Petipa]] i Lew Iwanow
* [[libretto]]: Władimir Biegiczew i Wasilij Gelcer
* [[muzyka]]: [[Piotr Czajkowski]]
* [[scenografia]]: Iwan Andriejew, Michaił Boczarow i Heinrich Levgot
 
'''Jezioro łabędzie''' ([[język rosyjski|ros.]] ''Лебединое oзеро'') – skomponowany przez [[Piotr Czajkowski|Piotra Czajkowskiego]] w 1876 roku [[balet]] klasyczny w czterech aktach. Autorami [[libretto|libretta]] są prawdopodobnie Władimir Biegiczew i Wasilij Gelcer.
Prapremiera ''Jeziora łabędziego'' miała miejsce w [[Teatr Bolszoj|Teatrze Bolszoj]] w [[Moskwa|Moskwie]] 4 marca [20 lutego st.st] 1877.
 
Prapremiera ''Jeziora łabędziego'' miała miejsce w [[teatr Bolszoj|teatrze Bolszoj]] w Moskwie 4 marca [20 lutego według starej rachuby] 1877. Polska premiera odbyła się 30 grudnia 1900 w [[Teatr Wielki w Warszawie|Teatrze Wielkim]] w [[Warszawa|Warszawie]].
 
== Postacie ==
* księżna, matka Zygfryda
* nadworny błazen
* Odetta – dziewczyna zaklęta w królową (lub księżniczkę) łabędzi (biały łabędź)
* Odylia – córka Rotbarta(czarny łabędź)
* przyjaciele księcia, dziewczęta zaklęte w łabędzie, goście na dworze książęcym, sześć młodych panien, młodzież wiejska.
* Rotbart – przyjaciel czarnoksiężnik
* Wolfgang – opiekun księcia Zygfryda
* przyjaciele księcia, dziewczęta zaklęte w łabędzie, goście na dworze książęcym, sześć młodych panien, młodzież wiejska.
 
== Akt I ==
Dworska biblioteka. Książę wraz z rówieśnikami ze szkoły wojskowej i z przyjacielem Bennem oczekuje na przybycie matki. Z okazji pełnoletnościpełnoletniości syna panująca księżna wręcza mu rodowy medalion. Oznajmia też Zygfrydowi, że nazajutrz podczas balu powinien wybrać przyszłą żonę spośród zaproszonych księżniczek. Zygfryd zgadza się w pośpiechu, bowiem przyjaciele wraz z okolicznymi wieśniakami przygotowują dla niego wesołą zabawę w dworskim parku. Wszyscy tańczą, panuje beztroska atmosfera. Także generał, nauczyciel księcia i innych kadetów, ulega ogólnemu nastrojowi zapominając o tym, że księżna nakazała mu troszczyć się o syna. Wraz z zapadającym zmierzchem pojawia się Zły Duch. Zwabia on księcia nad jezioro, gdzie przyjmuje postać nocnego ptaka – puchacza. Tutaj dokona się los Zygfryda.
 
== Akt II ==
Nad brzegiem jeziora książę spotyka dziewczynę-łabędzia i zakochuje się w niejnim od pierwszego wejrzenia. ToJest to Odetta, zaklęta w łabędzia przez czarnoksiężnika. Jeśli ktoś poprzysięgnie jej prawdziwą miłość, wówczas zgubne czary stracą swoją moc i zarówno ona, jak i towarzyszące jej dziewczęta- łabędzie wrócą na zawsze do ludzkiej postaci. Oczarowany urodą Odetty, książę przysięga jej wieczną miłość.
 
== Akt III ==
Trwa bal wydany przez księżną- matkę. Przybywają zaproszeni goście, a wśród nich księżniczki: węgierska, neapolitańska, hiszpańska, rosyjska i polska. Wreszcie pojawia się spóźniony Zygfryd. Jest nadal pod wrażeniem spotkania z Odettą i księżniczki nie robią na nim większego wrażenia. Nagle rozlegają się fanfary, obwieszczając przybycie nieoczekiwanych gości. To czarnoksiężnik Rotbart z córką Odylią, łudząco podobną do Odetty. Pod wpływem czarów Zygfryd przysięga miłość Odylii, skazując w ten sposób Odettę na wieczne cierpienie. Gdy uświadamia sobie okrutną ironię losu, pełen niezmiennej miłości do Odetty, biegnie nad jezioro.
 
== Akt IV ==
Nocą nad brzegiem jeziora Zły Duch, pod postacią puchacza, chełpi się swym zwycięstwem nad dobrem. Dziewczęta- łabędzie oczekują na Odettę, która pojawia się załamana, przygotowana na najgorsze. Zły Duch wie, że dziewczęta czerpią siłę ze swych ludzkich postaci. Próbuje więc zebrać je razem, aby ponownie zamienić w ptaki. W tym momencie nadbiega Zygfryd i ku swemu przerażeniu odnajduje Odettę na wpół żywą. Słowami miłości i skruchy przywraca ją do życia. Wszystkimi siłami próbują oboje przeciwstawić się złemu losowi. Odetta czuje, że tylko śmierć może ich połączyć. Rzuca się ze skały, a książę podąża za nią. Wzburzone śmiercią Odetty i Zygfryda dziewczęta- łabędzie topią swego prześladowcę i wznoszą się ku niebu śladem Odetty i Zygfryda. Noc rządzi się jednak swoimi prawami i znów pojawia się Zły Duch łaknący nowej ofiary.
 
== Wykorzystanie ==
| type = music
| filename = Tchaikovsky Swan Lake Op.20 No.10. Scène.ogg
| title = NrOpus 20, nr 10
| description = London Philharmonic Orchestra pod batutą Johna Barbirolli, 1933 r.
| filename2 = Tchaikovsky Swan Lake Op.20 No.13. Danses des cygnes IV.ogg
| title2 = NrOpus 20, nr 13. (''Danses des cygnes IV'')
| description2 = London Philharmonic Orchestra pod batutą Johna Barbirolli, 1933 r.
}}
Fragmenty ''Jeziora łabędziego'' można usłyszeć w filmach ''[[Jak być kochaną]]'', ''[[Billy Elliot]]'', ''[[Princess Tutu]]'', ''[[Czacha dymi]]'', ''[[Ludzie Boga]]'', ''[[Scoop – Gorący temat]]'', ''[[Pożegnalny walc]]'', ''[[Nigdy nie mów żegnaj]]'', ''[[Anna Karenina (film 1997)|Anna Karenina]]'' oraz w filmach z serii ''[[Harry Potter (seria powieści)|Harry Potter]]''. Elektroniczną wersję fragmentu ''Jeziora łabędziego'' wykorzystano w serii gier logicznych [[Lemmings]]. Fragment ''Jeziora łabędziego'' można też usłyszeć na końcu piosenki ''Depuis Le Dèbut'' z płyty Love Lust Faith + Dreams zespołu Thirty Seconds To Mars.
 
Emisja tego przedstawienia w radzieckiej telewizji państwowej wczesnym rankiem 19 sierpnia 1991 r. poprzedziła komunikat o wprowadzeniu w [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR]] stanu wyjątkowego i przejęcia władzy w państwie przez samozwańczy komitet ([[Puczpucz moskiewski|Pucz Janajewa]]). Podobne emisjeEmisje baletu podobnie towarzyszyły już wcześniej zmianie władzy w ZSRR<ref>[http://www.themoscowtimes.com/news/article/ukrainian-ballerinas-turn-swan-lake-into-subversive-anti-putin-performance/499300.html Ukrainian Ballerinas Turn Swan Lake into Subversive Anti-Putin Performance], The Moscow Times, 1 maja 2014</ref>.
 
''Jezioro łabędzie'' jest jednym z motywów fabuły filmu [[Darren Aronofsky|Darrena Aronofsky’ego]] ''[[Czarny łabędź (film 2010)|Czarny łabędź]]''. W 1994 na podstawie baletu powstał amerykański film animowany ''[[Księżniczka łabędzi]]'' (''The Swan Princess''). Muzyka z ''Jeziora łabędziego'' jest także często wykorzystywana jako tło podczas występów w dyscyplinach artystycznych, takich jak na przykład ([[łyżwiarstwo figurowe]], czy [[gimnastyka artystyczna]]).{{commonscat|Swan Lake}}
 
== Inne wersje baletu ==
Było też kilka udanych wersji ''Jeziora łabędziego'' odchodzących od akademickiego schematu dramaturgicznego i choreograficznego tego baletu. Wystarczy przypomnieć niezwykłą hamburską interpretację Johna Neumeiera (1976), który przedstawił i udramatyzował pogłębiającą się depresję psychiczną króla [[Ludwik II Wittelsbach|Ludwika Bawarski]]<nowiki/>ego i jego zmagania z aniołem śmierci. Znamy także szwedzką wersję Matsa Eka (1987), którego zainteresowały edypalne relacje syna z matką, a także słynne brytyjskie, genderowskie przedstawienie Matthew Bourne'a (1995), gdzie odrzucony przez nieczułą matkę, współczesny książę rozpaczliwie poszukuje własnej tożsamości emocjonalnej w świecie męskich łabędzi<ref>Paweł Chynowski, ''Balet dla Krzesińskiej'' [w] ''Jezioro łabędzie'' (program przedstawienia), opracowanie Maciej Krawiec. Warszawa: Teatr Wielki – Opera Narodowa, 2017, s. 16- i 17. ISBN 978-83-65844-03-3</ref>.
 
W Polsce nową interpretację treściową i choreograficzną zaproponowali w Teatrze Wielkim – Operze Narodowej librecista [[Paweł Chynowski]] i choreograf [[Krzysztof Pastor]] (2017) w inscenizacji i wykonaniu [[Polski Balet Narodowy|Polskiego Baletu Narodowego]]. Akcja ich ''[[Jezioro łabędzie Krzysztofa Pastora|Jeziora łabędzie]]<nowiki/>go'' rozgrywa się w Rosji lat 1882-18961882–1896 i przedstawia historię rozterek miłosnych następcy rosyjskiego tronu, carewicza Nikiego (późniejszego [[Mikołaj II Romanow|Mikołaja II Romanowa]]), zakochanego jednocześnie w tamtych latach w heskiej księżniczce Alix (jego późniejszej żonie [[Aleksandra Romanowa (1872–1918)|Aleksandrze Romanowej]]) i w polskiej balerinie cesarskiego baletu petersburskiego [[Matylda Krzesińska|Matyldzie Krzesińskiej]]. Twórcom tego przedstawienia udało się pogodzić przy tym nową opowieść z bajkowym wątkiem zaklętej w łabędzia Odetty oraz nową choreografię większości baletu z najcenniejszymi fragmentami tradycyjnej choreografii Lwa Iwanowa i [[Marius Petipa|Mariusa Petipy]].
 
== Przypisy ==
{{commonscat|Swan Lake}}
{{Przypisy}}
 
25 535

edycji