Wawrzyniec Goślicki: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 30 bajtów ,  1 rok temu
m
WP:SK, drobne techniczne
(→‎Dzieła i poglądy: O cnocie wg. Goślickiego)
m (WP:SK, drobne techniczne)
|konsekrator = [[Jan Dymitr Solikowski]]
|współkonsekratorzy =
|biskupi konsekrowani =
|biskupi współkonsekrowani =
}}
[[Plik:6 Poznan 129.jpg|thumb|[[Nagrobek]] Wawrzyńca Goślickiego w [[Bazylika archikatedralna Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Poznaniu|katedrze poznańskiej]]]]
Dzieło ''De optimo senatore libri duo'' zadedykował Goślicki [[Zygmunt II August|Zygmuntowi Augustowi]]. Opisał w nim idealnego męża stanu – senatora. Król winien być namiestnikiem Bożym i sługą, którego celem ma być ''szczęśliwe życie obywateli''. Miał być wybierany przez senatorów, mianowanych przez króla spośród najcnotliwszych obywateli. Król, tak jak i mąż stanu, muszą znać dogłębnie aktualną sytuację w państwie i na świecie, filozofię, historię, ekonomię, retorykę. Winni kochać ojczyznę ponad wszystko, wyróżniać się rozsądkiem, sprawiedliwością, męstwem, umiarkowaniem, powagą, pobożnością, dobrodusznością i szlachetnością.
 
Goślicki opowiedział się za monarchią mieszaną ([[łacina|łac.]] ''mixta''), w której szczególną rolę przypisywał senatowi utrzymującemu równowagę między królem a narodem ([[łacina|łac.]] ''populus'' co oznaczało wówczas szlachtę) i skupiającemu osoby doskonałe cnotą. Szczególna pozycja Senatorów ma gwarantować w kraju rządy podporządkowane Rozumowi i cnocie. Z tego powodu, król powinien w każdej sprawie zasięgać rady senatorów po to, by uniknąć kierowania się namiętnościami przy sprawowaniu rządów. Młodym ludziom zalecał służbę ojczyźnie na polu bitwy, starszym – w parlamencie. Do polityki dopuszczał również kapłanów. Podkreślał rolę zgodnego z prawem naturalnym, niezmiennego i powszechnie przestrzeganego prawa stanowionego. Opowiadał się za publiczną edukacją. Wyznawał zasadę ''urząd jest nagrodą za cnotę''. Wykazał się imponującą wiedzą z zakresu filozofii i historii starożytnej.
 
Wyjątkowym jak na owe czasy pomysłem Goślickiego była teza, że cnota nie jest dziedziczna, czym podkopywał rolę szlachty jako głównej siły politycznej w kraju. Cnotę obywatelską zdefiniował jako wynik czterech katolickich cnót kardynalnych: roztropności, sprawiedliwości, męstwa i umiarkowania - a te miały mieć swoje źródło w woli Boga. Roztropność została zdefiniowana jako umiejętność, aby "rozstrzygać o rzeczach obecnych, minione zachowywać w pamięci, przewidywać przyszłe". Cnotę sprawiedliwości natomiast podzielił na trzy rodzaje - sprawiedliwość naturalną, boską i ludzką (inaczej: cywilną), a tą ostatnia była - zdaniem Goślickiego - zarezerwowana dla senatorów (elity politycznej kraju)<ref>{{Cytuj |autor = Kucharczyk, Grzegorz |tytuł = Polska myśl polityczna do roku 1939 |data = 2009 |isbn = 9788361374824 |wydanie = Wyd. 1 |miejsce = Dębogóra |wydawca = Wydawn. "Dębogóra" |s = 35-36 |oclc = 561594566 |url = https://www.worldcat.org/oclc/561594566}}</ref>.
 
Rozprawę Goślickiego kilkakrotnie wydano w Anglii: w 1598 ''The Counsellor Exactly Portraited in two books'', którego ponowna edycja w 1607 nosiła tytuł ''A Common Wealth of Good Counsaile''. W 1660 niejaki J.G. wydał traktat ''The Sage Senator'', stanowiący zniekształconą przeróbkę wcześniejszego tłumaczenia. Kolejny raz traktat został przetłumaczony i opublikowany przez W. Oldisworthe'a w roku 1773 jako ''The Accomplished Senator in two books written'', którego reprint ukazał się w roku 1992 nakładem American Institute of Polish Culture (Miami). {{fakt|W USA panuje silne przeświadczenie, że treściami traktatu inspirowali się m. in. [[Thomas Jefferson]] i [[Thomas Paine]], tworząc konstytucję USA.}}
 
Pod koniec życia pisał kolejny traktat ''De hereticis''. Rozprawy tej nie ukończył, zaś jej autograf został najprawdopodobniej, wraz z innymi rękopisami, spalony przez Niemców po upadku Powstania Warszawskiego.
62 502

edycje