Kolumbia: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 15 bajtów ,  1 rok temu
→‎Historia: drobne redakcyjne
(Nowy prezydent)
Znaczniki: VisualEditor Z internetu mobilnego Z wersji mobilnej www
(→‎Historia: drobne redakcyjne)
W roku 1948 zamordowany został przywódca obozu liberalnego [[Jorge Eliécer Gaitán]]. Wznieciło to tlącą się cały czas w kraju wojnę domową (''[[La Violencia]]''). Konflikt trwał do 1958 roku, a w jego wyniku zginęło 300 tys. osób w większości chłopów i robotników mieszkających na wsi<ref>Nazih Richani (2002). ''Systems of Violence: the political economy of war and peace in Colombia''. SUNY Press. s. 23–28.</ref>. W roku 1953 rządy przejął, w wyniku [[zamach stanu|zamachu stanu]], generał Gustavo Rojas Pinilla który próbując zakończyć wojnę stale wzmacniał armię. Kraj pogrążał się w korupcji. Rządy junty doprowadziły do zawarcia sojuszu między konserwatystami i liberałami (Front Narodowy) którzy wsparli pucz w 1957. Odwieczni wrogowie przejęli władzę którą wspólnie sprawowali aż do 1974 roku. Sojusz konserwatystów i liberałów nie potrafił jednak sprostać pogarszającej się sytuacji gospodarczej (m.in. wysoka [[inflacja]]).
{{osobny artykuł|Wojna domowa w Kolumbii (od 1964)|FARC}}
W końcu lat 60. na kolumbijskiej arenie pojawiły się dwie lewicowe organizacje partyzanckie [[FARC]] i [[Armia Wyzwolenia Narodowego (Kolumbia)|ELN]], a w roku 1970 dołączył do nich [[Ruch 19 Kwietnia]] (M-19). Partyzanci cieszyli się poparciem głównie wśród ubogiej części społeczeństwa. Często po stronie partyzantów stawali również duchowni. Na korzyść partyzantów wpływała sytuacja ekonomiczno-społeczna kraju, do lat 60. w kraju żyło ponad 400 tys. bezrolnych rodzin, a od 1961 roku ich liczba corocznie wzrastała o 40 tys.<ref>Richard Gott (1970). ''Guerrilla Movements in Latin America''. Nelson. s. 516.</ref><ref>Gary MacEoin (1971). Revolution Next Door: Latin America in the 1970s. Holt, Rinehart & Winston. s. 91.</ref> W tym samym okresie brak podstawowej opieki medycznej i niedożywienie spowodowało wzrost śmiertelności noworodków i częstości występowania chorób<ref>{{Cytuj|autor = James Jeremiah Brittain |tytuł = Revolutionary Social Change in Colombia: The Origin and Direction of the FARC-EP |data = 2010 |isbn = 978-0-7453-2876-8 |miejsce = London |wydawca = Pluto Press |s = 74–76 |oclc = 656846654 }}</ref>. W 1970 roku, 77% gruntów wchodziło do [[latyfundia|latyfundiów]], czyli gospodarstw zajmujących powierzchnię sięgającą ponad 50 hektarów<ref>Raúl A. Fernández (1979). ''„Imperialist capitalism in the Third World: theory and evidence from Colombia”''. Latin American Perspectives 6 (1): 56.</ref>. W 1971 roku 70% gruntów należało do raptem 5,7% obywateli<ref>Ernest Feder (1971). The Rape of the Peasantry: Latin America’s Landholding System. New York: Anchor. s 244.</ref>. W roku 1974 liberalno-konserwatywny sojusz rozpadł się. Przy władzy pozostali liberałowie, ale w roku 1982 przegrali wybory. Cztery lata później odzyskali władzę. Podejmowane w latach 80. próby zakończenia wojny spełzły na niczym (m.in. próby wciągnięcia partyzantów w życie polityczne). 23 czerwca 2016 Prezydent Kolumbii i dowódca lewicowej partyzantki FARC podpisali w [[Hawana|Hawanie]] (stolicy Kuby) porozumienie kończące definitywnie wojnę domową, która w ciągu przeszło 50 lat kosztowała życie ponad 220 tys. ludzi. FARC rozbroi się do końca 2016 roku<ref>[http://fakty.interia.pl/swiat/news-podpisano-porozumienie-konczace-wojne-domowa-w-kolumbii,nId,2224650. Podpisano porozumienie kończące wojnę domową w Kolumbii - fakty.interia.pl<!-- Tytuł wygenerowany przez bota -->]</ref>.
 
[[Plik:Jefa de Estado participa en ceremonia de la Firma de la Paz entre el Gobierno de Colombia y las FARC E.P. (29953487045).jpg|mały|Prezydent [[Juan Manuel Santos]] podpisał kolumbijski proces pokojowy z FARC w 2016 roku.]]
{{osobny artykuł|kartel z Medellín|kartel z Cali}}
W latach 80. pojawiły się bardzo silne i wpływowe gangi [[narkotyk]]owe (np. kartele z [[Medellín]] i [[Cali]]). W roku 1987 sześć najsilniejszych ugrupowań partyzanckich utworzyło wspólne kierownictwo w celu koordynowania swoich działań. Wojna stawała się coraz bardziej krwawa i zdarzało się, że w ciągu roku ginęło kilka tysięcy ludzi. W marcu 1990 roku Ruch 19 Kwietnia zaprzestał walki i przekształcił się w legalną partię. Jednak najsilniejsze ''guerillas'' FARC i ELN nie podążyły jego śladem. W lipcu 1991 roku weszła w życie nowa konstytucja. W roku 1993 władze Kolumbii wspierane przez USA zdołały rozbić kartel z Medellín. W następnym roku prezydentem kraju został Ernesto Samper Pizano. Mimo że zwalczał handlarzy narkotykami, oskarżono go o branie pieniędzy od kartelu z Cali (oczyszczono go z zarzutu w 1996 roku). Jego administracja była mało efektywna i skorumpowana, ale mimo to zdołała znacznie osłabić kartel w Cali aresztując jego przywódców. W latach 90. do wojny dołączyły prawicowe oddziały paramilitarne – [[Zjednoczone Siły Samoobrony Kolumbii|AUC]], które zajęły się zwalczaniem lewicowej partyzantki. Klęskę karteli wykorzystały w połowie lat 90. partyzantki wszelkich barw, stając się głównymi producentami narkotyków w regionie. Wprowadzone pod koniec lat 90. przez rządzącego od 1998 roku prezydenta [[Andrés Pastrana Arango|Andrésa Pastrana Arango]] zawieszenie broni okazało się niewypałemniepowodzeniem, a przydzielenie FARC w geście dobrej woli własnej strefy wzmocniło jedynie tę organizację. Negocjacje w latach 2000 i 2001 nie przyniosły żadnych pozytywnych efektów. W 2002 roku władze Kolumbii zaostrzyły walkę z uprawami [[Krasnodrzew pospolity|koki]], korzystając z silnego wsparcia (broń, pieniądze, instruktorzy) USA. Na skutek wojny domowej zginęło co najmniej 32 tysiące ludzi, co powodujespowodowało że Kolumbia znajdujeznajdowała się w czołówce państw o największej liczbie zabójstw i porwań oraz cały czas pozostajepozostawała głównym producentem [[kokaina|kokainy]] na świecie.
 
[[Plik:George Bush and Alvaro Uribe Velez.jpg|mały|Kolumbijski prezydent [[Álvaro Uribe]] i amerykański [[George W. Bush]], 2008]]
Od 2002 do 2010 prezydentem kraju był neokonserwatysta [[Álvaro Uribe]], w 2006 wybrany na drugą kadencję (to pierwszy taki przypadek w Kolumbii od 100 lat). W 2010 na stanowisku szefa państwa zastąpił go [[Juan Manuel Santos]].
 
23 czerwca 2016 prezydent Kolumbii i dowódca lewicowej partyzantki FARC podpisali w [[Hawana|Hawanie]] (stolicy Kuby) porozumienie kończące definitywnie wojnę domową, która w ciągu przeszło 50 lat kosztowała życie ponad 220 tys. ludzi. FARC rozbroi się do końca 2016 roku<ref>[http://fakty.interia.pl/swiat/news-podpisano-porozumienie-konczace-wojne-domowa-w-kolumbii,nId,2224650. Podpisano porozumienie kończące wojnę domową w Kolumbii - fakty.interia.pl<!-- Tytuł wygenerowany przez bota -->]</ref>.
 
10 grudnia 2017 wysunięto kandydaturę [[Iván Duque Márquez|Ivána Duque Márqueza]]. W pierwszej turze 27 maja 2018 otrzymał 39% głosów. W drugiej turze, 17 czerwca, pokonał Gustavo Petro stosunkiem głosów 54 do 42%. Urząd objął 7 sierpnia.
80 092

edycje