Elektorzy Rzeszy: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięty 1 bajt ,  1 rok temu
m
Poprawiam linki wewnętrzne oraz wykonuję drobne zmiany typograficzne i techniczne.
m (dod. sekcję */Zobacz też/*)
m (Poprawiam linki wewnętrzne oraz wykonuję drobne zmiany typograficzne i techniczne.)
[[Plik:Goldene-bulle 1c-480x475.jpg|thumb|200px|Pieczęć [[Złota Bulla Karola IV|Złotej Bulli]] z 1356, z wizerunkiem cesarza [[Karol IV Luksemburski|Karola IV]]]]
[[Plik:Weltliche Schatzkammer Wien (72).JPG|thumb|200px|Strój i insygnia elektorskie z XVII w. w [[wiedeń]]skim [[Hofburg]]u]]
'''Elektorzy Rzeszy''', '''Książęta [[Elektor]]zy [[Święte Cesarstwo Rzymskie|Świętego Cesarstwa Rzymskiego]]''' ([[łacina|łac.]] ''electores'' – wyborcy; [[język niemiecki|niem.]] ''Kurfürsten'' – od staroniemieckiego słowa ''kuri'' – wybór) – książęta [[Rzesza|Rzeszy]] uprawnieni do udziału w [[Elekcja cesarska|elekcji cesarskiej]], podczas której wybierano [[Święty Cesarzcesarz Rzymskirzymski|Świętego Cesarza Rzymskiego]]. Każdy elektor stał na czele feudalnego państwa – [[Elektorat (historia)|Elektoratu]].
 
'''Elektorzy Rzeszy''', '''Książęta [[Elektor]]zy [[Święte Cesarstwo Rzymskie|Świętego Cesarstwa Rzymskiego]]''' ([[łacina|łac.]] ''electores'' – wyborcy; [[język niemiecki|niem.]] ''Kurfürsten'' – od staroniemieckiego słowa ''kuri'' – wybór) – książęta [[Rzesza|Rzeszy]] uprawnieni do udziału w [[Elekcja cesarska|elekcji cesarskiej]], podczas której wybierano [[Święty Cesarz Rzymski|Świętego Cesarza Rzymskiego]]. Każdy elektor stał na czele feudalnego państwa – [[Elektorat (historia)|Elektoratu]].
 
== Historia ==
Początkowo, we wczesnym [[Średniowiecze|średniowieczu]], króla niemieckiego miał wybierać [[lud]], czyli [[plemiona germańskie]]. Jednak w rzeczywistości wiec ludowy kierował się sugestiami książąt plemiennych i dygnitarzy cieszących się autorytetem, stąd szybko elekcje zamieniły się w zjazdy książąt. W XII – XIII w. decydowali już tylko książęta o największym prestiżu, a pozostali zatwierdzali ich uchwały automatycznie i stało się to swoistym precedensem.
 
Z czasem skład kolegium elektorskiego uległ formalizacji. Już w [[1212]] cesarz [[Fryderyk II Hohenstauf]] potwierdził uprawnienia elektorskie królów Czech (''König von Böhmen''), choć później były one jeszcze czasem kwestionowane. Po zamieszaniu wokół wyboru następcy cesarza [[Henryk VI Hohenstauf|Henryka VI]] ([[1190]]-[[1197]]) [[papież]] [[Innocenty III]] rozstrzygnął w [[1198]], że do ważnego wyboru monarchy konieczne są głosy trzech [[Nadrenia|nadreńskich]] [[arcybiskup]]ów z byłych terenów [[Frankowie|frankijskich]] ([[Moguncja]], [[Trewir]], [[Kolonia (Niemcy)|Kolonia]]) oraz [[Nadrenia|nadreńskiego]] [[hrabia|hrabiego]] [[Palatynat|palatyńskiego]] (''Pfalzgraf bei Rhein''). Do nich doszli po [[1220]]: [[książę]] [[Saksonia|saksoński]] (''Herzog von Sachsen''), [[Graf (tytuł szlachecki)|margrabia]] [[Brandenburgia|brandenburski]] (''Markgraf von Brandenburg'') i, odtąd na stałe, król czeski. Prawdopodobnie w [[1257]] (w okresie [[Wielkie Bezkrólewiebezkrólewie|Wielkiego Bezkrólewia]]) sformowało się kolegium elektorów w stale powtarzanym składzie.
 
Podczas obrad [[Zjazd elektorów w RhenseRhens|zjazdu w Rhense]] w [[1338]] elektorzy ogłosili, że mają pełne i wyłączne prawo do wyboru króla, niezależne od innych monarchów czy [[papież]]a.
 
Instytucja elektora została utworzona formalnie w [[1356]] na mocy [[Złota Bulla Karola IV|Złotej Bulli]], wystawionej przez cesarza [[Karol IV Luksemburski|Karola IV]], a regulującej sporne kwestie ustroju politycznego [[Niemcy|Niemiec]], w tym zasad wyboru cesarza. Jej wydanie złagodziło każdorazowe wstrząsy towarzyszące wyborowi nowego króla niemieckiego. W praktyce Bulla potwierdzała istniejący od stu lat precedens.
* Zgodnie z warunkami [[pokój w Rastatt|pokoju w Rastatt]] w [[1714]] cesarz [[Karol VI Habsburg]] przywrócił godność elektorską władcy Bawarii. Bawaria zatrzymuje tytuł arcycześnika, Palatynat arcyskarbnika, a Hanower arcychorążego.
* W [[1777]] zmarł bezdzietnie elektor bawarski [[Maksymilian III Józef Wittelsbach|Maksymilian III Józef]] a Bawarię zajął palatyn reński [[Karol IV Teodor Wittelsbach|Karol IV Teodor]]. Cesarz [[Józef II Habsburg]] dążył do zajęcia Bawarii dla siebie, co wywołało [[wojna o sukcesję bawarską|bawarską wojnę sukcesyjną]]. Na mocy [[Pokój cieszyński|pokoju w Cieszynie]] w [[1779]] utrzymano unię palatynacko-bawarską. Liczebność kurii spadła znów do ośmiu członków (podwójny głos jednego elektora był nie do pomyślenia).
* Po klęsce cesarza [[Franciszek II Habsburg|Franciszka II]] w walce z Francją [[Bitwa pod Hohenlinden|pod Hohenlinden]] ([[1800]] r.) państwa niemieckie weszły w orbitę wpływów [[Napoleon Bonaparte|Napoleona Bonaparte]]. W [[1803]] [[Sejm Rzeszy (Święte Cesarstwo Rzymskie)|Sejm Rzeszy]] podjął reformy zgodne z zamysłami tego ostatniego. Zlikwidowano elektoraty koloński i trewirski (księstwa arcybiskupie zostały [[Sekularyzacja|zsekularyzowane]]). Nowe godności elektorskie nadano '''[[Władcy Wirtembergii|księciu Wirtembergii]]''' [[Fryderyk I Wirtemberski|Fryderykowi II]], '''[[Władcy Badenii|margrabiemu Badenii]]''' [[Karol Fryderyk Badeński|Karolowi Fryderykowi]], '''[[Władcy Hesji|landgrafowi Hesji-Kassel]]''' [[Wilhelm I, (elektor Hesji-Kassel)|Wilhelmowi IX]] i '''[[Elektorat Salzburga|wielkiemu księciu Salzburga]]''' [[Ferdynand III Toskański|Ferdynandowi I]].
* W [[1805]] Napoleon pokonał Austriaków i [[Imperium Rosyjskie|Rosjan]] [[Bitwa pod Austerlitz|pod Austerlitz]]. Na mocy [[Pokój w Preszburgu|pokoju w Preszburgu]] cesarz Franciszek II musiał odstąpić liczne terytoria Francji i Bawarii, ale otrzymał [[Salzburg]]. Ferdynand I otrzymał '''[[Wielkie Księstwo Würzburga]]''' i zachował tytuł elektorski.
 
312 117

edycji