Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 9 bajtów ,  11 miesięcy temu
------
Standard bośniacki ma status języka urzędowego w [[Bośnia i Hercegowina|Bośni i Hercegowinie]], obok odmian [[Język chorwacki|chorwackiej]] i [[Język serbski|serbskiej]]. Odmiana bośniacka jest również objęta statusem języka regionalnego w [[Serbia|Serbii]]<ref>{{Cytuj stronę | url=https://web.archive.org/web/20140103175919/http://www.coe.int/t/dg4/education/minlang/Report/EvaluationReports/SerbiaECRML1_en.pdf | tytuł=European charter for regional or minority languages: Application of the charter in Serbia | opublikowany= Rada Europy | rok=2009 | data dostępu = 2018-01-19}}</ref> i [[Kosowo|Kosowie]]<ref>{{Cytuj książkę | url=https://books.google.com/books?id=WZ1GAAAAQBAJ | tytuł=Handbook on Policing in Central and Eastern Europe | autor=Driton Muharremi | autor2= Samedin Mehmeti | wydawca=Springer | rok=2013 | strony=129 | data dostępu = 2018-01-19}}</ref> i dopuszcza się ją do użytku urzędowego w [[Czarnogóra|Czarnogórze]]<ref>{{Cytuj stronę |url=http://www.snp.co.me/strana.asp?kat=1&id=1278 | tytuł = Ustav Crne Gore | data dostępu = 2018-01-19}}</ref>.
 
=== Standaryzacja ===
Standardowa forma bośniackiego opiera się na [[Dialekt sztokawski|dialekcie sztokawskim]], a dokładniej na poddialekcie wschodniohercegowińskim<ref>{{Cytuj książkę | autor = Branka Magaš | url = http://books.google.com/books?id=qfYzAAAAMAAJ | tytuł = Pitanje opstanka: zajednički obrazovni sustav za Bosnu i Hercegovinu | rok = 1998 | wydawca=Promocult | język=sh}}</ref><ref>{{Cytuj książkę | autor = Senahid Halilović | url = http://books.google.com/books?id=NWtiAAAAMAAJ | tytuł = Bosanski jezik | rok = 1991 | strony=182 | język=sh}}</ref>, który stanowi również podstawę trzech pozostałych języków standardowych (chorwackiego, serbskiego i czarnogórskiego). Wariant bośniacki wyróżnia się stosunkowo licznymi zapożyczeniami z osmańskotureckiego, arabskiego i perskiego<ref>{{Cytuj książkę | autor = Emil Tokarz | url = http://books.google.com/books?id=lGXlAAAAMAAJ | tytuł = Język wobec przemian kultury | rok = 1997 | wydawca=Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego | strony=65 | język=pl}}</ref><ref>{{Cytuj książkę | autor = Uniwersytet Jagielloński | url = http://books.google.com/books?id=qfYzAAAAMAAJ | tytuł = Rocznik Slawistyczny (tomy 54-56) | rok = 2004 | wydawca=G. Gebenther i Spółka | strony=145 | język=pl}}</ref>, głównie ze względu na wpływy tamtejszych kultur.
Nazwa "język bośniacki" została przyjęta w [[1995]] roku po rozpadzie [[Jugosławia|Jugosławii]], stosuje się ją również w standardzie [[ISO 639]]. Niektórzy językoznawcy (niemal wyłącznie bośniaccy) wyrażają pogląd, że język bośniacki istniał już wcześniej i posiada własną, sięgającą wczesnego średniowiecza, historię. Jest to kwestia dyskusyjna i umowna, ponieważ dialekty języka serbsko-chorwackiego, jak i same języki standardowe – bośniacki, chorwacki i serbski są do siebie bardzo zbliżone. Jednak choć już w latach 70. XX w. zaczęto wyróżniać w języku serbsko-chorwackim subwariant bośniacki (obok wariantu serbskiego i chorwackiego), dopiero w 1995 r. Boszniacy zdecydowali się podnieść status swojej mowy do rangi języka narodowego i [[język standardowy|standardowego]].
 
W latach 90. [[XX wiek|XX]] w. rozpoczął się proces [[Norma językowa|kodyfikacji]] oraz elaboracji języka bośniackiego. Wydano pierwszy [[słownik]] i akademicką gramatykę, a także liczne podręczniki do nauki tego standardu (Isaković, ''Rječnik bosanskoga jezika: karakteristična leksika'', Sarajewo 1995; Jahić, ''Školski rječnik bosanskoga jezika'', Sarajewo 1999; Jahić, Halilović, Palić, ''Gramatika bosanskoga jezika'', Zenica 2000). Na razie jednak stopień elaboracji i kodyfikacji tego wariantu jest wyraźnie niższy niż w przypadku większości języków standardowych.
Standard bośniacki zapisuje się najczęściej alfabetem łacińskim, ale dozwolony jest również zapis cyrylicą serbską<ref group="uwaga" name="zapis" />.
 
Standardowa forma bośniackiego opieraoparta sięzostała na [[Dialekt sztokawski|dialekcie sztokawskim]], a dokładniej na poddialekcie wschodniohercegowińskim<ref>{{Cytuj książkę | autor = Branka Magaš | url = http://books.google.com/books?id=qfYzAAAAMAAJ | tytuł = Pitanje opstanka: zajednički obrazovni sustav za Bosnu i Hercegovinu | rok = 1998 | wydawca=Promocult | język=sh}}</ref><ref>{{Cytuj książkę | autor = Senahid Halilović | url = http://books.google.com/books?id=NWtiAAAAMAAJ | tytuł = Bosanski jezik | rok = 1991 | strony=182 | język=sh}}</ref>, który stanowi również podstawę trzech pozostałych języków standardowych (chorwackiego, serbskiego i czarnogórskiego). Wariant bośniacki wyróżnia się stosunkowo licznymi zapożyczeniami z osmańskotureckiego, arabskiego i perskiego<ref>{{Cytuj książkę | autor = Emil Tokarz | url = http://books.google.com/books?id=lGXlAAAAMAAJ | tytuł = Język wobec przemian kultury | rok = 1997 | wydawca=Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego | strony=65 | język=pl}}</ref><ref>{{Cytuj książkę | autor = Uniwersytet Jagielloński | url = http://books.google.com/books?id=qfYzAAAAMAAJ | tytuł = Rocznik Slawistyczny (tomy 54-56) | rok = 2004 | wydawca=G. Gebenther i Spółka | strony=145 | język=pl}}</ref>, głównie ze względu na wpływy tamtejszych kultur. Do zapisu wykorzystuje się zwykle alfabet łaciński, ale sankcjonowany jest również zapis cyrylicą serbską<ref group="uwaga" name="zapis" />.
Standard bośniacki wraz z pozostałymi trzema językami standardowymi podciąga się pod pojęcie "język serbsko-chorwacki". Miano to nie jest powszechnie akceptowane w krajach byłej Jugosławii, ale pozostaje w powszechnym użyciu wśród językoznawców i określa się nim wspólną podstawę, na której oparte zostały współczesne cztery standardy. Przy wzięciu pod uwagę aspektów socjolingwistycznych standardy te mogą być również klasyfikowane jako odrębne języki<ref>{{Cytuj książkę| autor=Graeme Trousdale | tytuł=Introduction to English Sociolinguistics |url=http://books.google.com/books?id=ZTEkDQAAQBAJ | rok=2010 | wydawca=Edinburgh University Press | strony=7 | język=en}}</ref><ref>{{Cytuj książkę| autor=Mirjana N. Dedaić | autor2=Daniel N. Nelson | tytuł=At War with Words |url=http://books.google.com/books?id=_EJC-rX8eeYC | rok=2012 | wydawca=Walter de Gruyter | strony=248-249 | język=en}}</ref>, należące do diasystemu zwanego środkowo-południowosłowiańskim<ref>{{Cytuj książkę | url=http://books.google.com/books?id=P8ZpQgAACAAJ | autor=Dževad Jahić | autor2=Senahid Halilović | autor3=Ismail Palić | tytuł=Gramatika bosanskoga jezika | rok=2000 | język=sh}}</ref>.
 
StandardWspółcześnie język bośniacki wraz z pozostałymi trzema językamiodmianami normatywnymi dialektu standardowymisztokawskiego podciąga się pod pojęcie "język serbsko-chorwacki". Miano to nie jest powszechnie akceptowane w krajach byłej Jugosławii, ale pozostaje w powszechnym użyciu wśród językoznawców i określa się nim wspólną podstawę, na której oparte zostały współczesne cztery standardy. Przy wzięciu pod uwagę aspektów socjolingwistycznych standardy te mogą byćbywają również klasyfikowane jako odrębne języki<ref>{{Cytuj książkę| autor=Graeme Trousdale | tytuł=Introduction to English Sociolinguistics |url=http://books.google.com/books?id=ZTEkDQAAQBAJ | rok=2010 | wydawca=Edinburgh University Press | strony=7 | język=en}}</ref><ref>{{Cytuj książkę| autor=Mirjana N. Dedaić | autor2=Daniel N. Nelson | tytuł=At War with Words |url=http://books.google.com/books?id=_EJC-rX8eeYC | rok=2012 | wydawca=Walter de Gruyter | strony=248-249 | język=en}}</ref>, należące do diasystemu zwanego środkowo-południowosłowiańskim<ref>{{Cytuj książkę | url=http://books.google.com/books?id=P8ZpQgAACAAJ | autor=Dževad Jahić | autor2=Senahid Halilović | autor3=Ismail Palić | tytuł=Gramatika bosanskoga jezika | rok=2000 | język=sh}}</ref>.
== Historia ==
=== Standaryzacja ===
Nazwa "język bośniacki" została przyjęta w [[1995]] roku po rozpadzie [[Jugosławia|Jugosławii]], stosuje się ją również w standardzie [[ISO 639]]. Niektórzy językoznawcy (niemal wyłącznie bośniaccy) wyrażają pogląd, że język bośniacki istniał już wcześniej i posiada własną, sięgającą wczesnego średniowiecza, historię. Jest to kwestia dyskusyjna i umowna, ponieważ dialekty języka serbsko-chorwackiego, jak i same języki standardowe – bośniacki, chorwacki i serbski są do siebie bardzo zbliżone. Jednak choć już w latach 70. XX w. zaczęto wyróżniać w języku serbsko-chorwackim subwariant bośniacki (obok wariantu serbskiego i chorwackiego), dopiero w 1995 r. Boszniacy zdecydowali się podnieść status swojej mowy do rangi języka narodowego i [[język standardowy|standardowego]].
 
W latach 90. [[XX wiek|XX]] w. rozpoczął się proces [[Norma językowa|kodyfikacji]] oraz elaboracji języka bośniackiego. Wydano pierwszy [[słownik]] i akademicką gramatykę, a także liczne podręczniki do nauki tego standardu (Isaković, ''Rječnik bosanskoga jezika: karakteristična leksika'', Sarajewo 1995; Jahić, ''Školski rječnik bosanskoga jezika'', Sarajewo 1999; Jahić, Halilović, Palić, ''Gramatika bosanskoga jezika'', Zenica 2000). Na razie jednak stopień elaboracji i kodyfikacji tego wariantu jest wyraźnie niższy niż w przypadku większości języków standardowych.
 
=== Kontrowersje wokół nazewnictwa ===
Nazwa "język bośniacki" ({{w języku|sh|bosanski / босански}}) ma charakter kontrowersyjny dla niektórych Chorwatów i Serbów, którzy nazywają ten standard językiem boszniackim ({{w języku|sh|bošnjački / бошњачки}}). Kontrowersje wynikają ze zbyt rozległego znaczenia, jakie niesie promowany przez Boszniaków termin. Określenie "język bośniacki" sugeruje, że odmiana bośniacka jest językiem wszystkich Bośniaków, podczas gdy większość bośniackich Chorwatów i Serbów swoje mowy określa odpowiednio mianem języka chorwackiego i języka serbskiego<ref>{{Cytuj książkę | autor = Pål Kolstø | url = http://books.google.com/books?id=qY7eCwAAQBAJ | tytuł = Strategies of Symbolic Nation-building in South Eastern Europe | rok = 2016 | język=en}}</ref>.
 
Wielu serbskich i chorwackich językoznawców uznaje narzucenie nazwy "język bośniacki" za próbę unitaryzacji obszaru językowego BiH<ref>{{Cytuj książkę | autor = Dalibor Brozović | url = https://hrcak.srce.hr/76514 | tytuł = Odnos hrvatskoga i bosanskoga odnosno bošnjačkoga jezika | rok = 1999 | strony=13-16 | język=sh}}</ref><ref>{{Cytuj stronę | nazwisko = | imię = | url = http://www.rastko.rs/filologija/odbor/odluka001_c.html | tytuł = Odbor za standardizaciju srpskog jezika | data dostępu = 2018-01-19 | język=sh}}</ref> i zalecają używanie - ich zdaniem - odpowiedniejszego terminu "język boszniacki"<ref>{{cytuj książkę | autor = Ronelle Alexander | url = https://books.google.com/books?id=6HTdZ5rxJ-cC | tytuł = Bosnian, Croatian, Serbian, a Grammar: With Sociolinguistic Commentary | wydawca=Univ of Wisconsin Press|isbn=978-0-299-21193-6 | strony=426-427 | język=en}}</ref>. Wśród boszniackich językoznawców dominuje natomiast przekonanie, że jedyne prawidłowe określenie to "język bośniacki"<ref>{{Cytuj książkę | autor = Ranko Bugarski | url = http://www.helsinki.fi/slavicahelsingiensia/preview/sh41/pdf/2.pdf | tytuł = Linguistic (Un)reality in Contemporary Bosnia and Herzegovina | rok = 2012 | strony=38 | data dostępu = 2018-01-19 | język=en}}</ref>, i że tą nazwą powinni posługiwać się również Chorwaci i Serbowie.
 
== Zobacz też ==
Anonimowy użytkownik