Otwórz menu główne

Zmiany

→‎Etap francuski (wrzesień 1939 – czerwiec 1940): Sojusz polsko-rumuński i inne zmiany, dodane linki źródłowe
== Historia ==
=== Etap francuski (wrzesień 1939 – czerwiec 1940) ===
Wobec agresji [[kampania wrześniowa|Niemiec]] (1 września 1939) i [[Agresja ZSRR na Polskę|ZSRR]] (17 września 1939) na Polskę, władze Rzeczypospolitej zmuszone zostały do przeniesienia siedziby poza granice kraju dla uniknięcia niewoli i wymuszonej kapitulacji. W nocy z 17 na 18 września prezydent RP i wódz naczelny przekroczyli granicę polsko-rumuńską w [[Kuty (obwód iwanofrankiwski)|Kutach]] mając przyrzeczony zgodnie z [[:s:Konwencja haska V (1907)|V konwencją haską]] i [[Sojusz polsko-rumuński|układem sojuszniczym]] pomiędzy Polską a Rumunią z 1921 przejazd do Francji ([[język francuski|fr.]] ''droit de passage''). Pod równoległym naciskiem władz III Rzeszy, ZSRR i Francji, władze Rumunii zażądały wbrew V konwencji haskiej zrzeczenia się od władz RP ich suwerennych prerogatyw państwowych pod groźbą [[internowanie|internowania]]. Na skutek odmowy prezydenta RP, premiera i naczelnego wodza zostali oni internowani przez władze Rumunii w przygotowanych jeszcze w pierwszej połowie września 1939 ośrodkach internowania.
 
Dlatego też należało wyznaczyć władze Rzeczypospolitej spośród polityków polskich, którzy znajdowali się poza zasięgiem obu agresorów ([[III Rzesza|III Rzeszy]] i [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR]]). Niekwestionowanymi kandydatami w sytuacji załamania struktur państwa byli przedstawiciele dyplomatyczni Rzeczypospolitej chronieni [[Przywileje i immunitety dyplomatyczne|immunitetem dyplomatycznym]]. W konsekwencji 25 września prezydent RP [[Ignacy Mościcki]], zgodnie z art. 24 [[konstytucja kwietniowa|konstytucji kwietniowej]] (upoważniającym do wyznaczenia następcy prezydenta RP w stanie wojny), na swego następcę wyznaczył [[Bolesław Wieniawa-Długoszowski|Bolesława Wieniawę-Długoszowskiego]], [[Ambasador]]a RP we Włoszech. Jednak ze względu na przebywających w Paryżu przedstawicieli partii opozycyjnych w stosunku do [[sanacja|sanacji]] i wywołanego ich naciskami sprzeciwu rządu Francji<ref>MSZ Francji stwierdził, że nie będzie utrzymywał stosunków z prezydentem RP.</ref> (co było ingerencją w suwerenność decyzji sojuszniczej Polski) Wieniawa-Długoszowski zrzekł się nominacji, a na urząd prezydenta RP został nominowany i objął go [[Władysław Raczkiewicz]]<ref>[http://monitorpolskinauchodzstwie.gov.pl/MP/1939/213 M. P. 1939 Nr. 213]</ref>. Wszystkie zarządzenia prezydenta Mościckiego były antydatowane na 17 września 1939, by utrzymać ciągłość władzy i państwa polskiego{{odn|Żaroń|2003|s=44}}. Po dyskusjach prezydent Raczkiewicz powołał na urząd [[Prezes Rady Ministrów|prezesa Rady Ministrów]] [[generał|gen. broni]] [[Władysław Sikorski|Władysława Sikorskiego]], który powołał z kolei koalicyjny gabinet (w skład weszli przedstawiciele [[Stronnictwo Narodowe (1928–1947)|SN]], [[Stronnictwo Pracy|SP]], [[Stronnictwo Ludowe|SL]], [[Polska Partia Socjalistyczna|PPS]] i [[Sanacja|politycy sanacyjni]]):
* [[Władysław Sikorski]] – Prezes Rady Ministrów, Minister Spraw Wojskowych, Minister Sprawiedliwości
* [[Stanisław Stroński]] – Minister – Zastępca Prezesa Rady Ministrów
Prawnomiędzynarodowa ciągłość instytucji państwowych [[II Rzeczpospolita|Polski]] została w ten sposób, wbrew deklaracjom Niemiec i ZSRR zawartych w [[Traktat o granicach i przyjaźni III Rzesza – ZSRR (1939)|układzie o granicach i przyjaźni z 28 września 1939]], zachowana i była uznawana przez cały okres II wojny światowej na forum międzynarodowym.
 
W październiku do Paryża przybył gen. [[Kazimierz Sosnkowski]] i prezydent Raczkiewicz (chory na [[białaczka|białaczkę]]) wyznaczył go na swego następcę w razie, gdyby sam nie mógł pełnić urzędu do końca wojny. Gen. Sosnkowski wszedł do rządu jako minister bez teki. 9 grudnia, po rezygnacji z uczestnictwa w rządzie Aleksandra Ładosia, resort spraw wewnętrznych objął [[Stanisław Kot]], bliski przyjaciel gen. Sikorskiego. 2 października 1939 prezydent wydał dekret o rozwiązaniu [[Sejm Rzeczypospolitej Polskiej|Sejmu RP]] i [[Senat Rzeczypospolitej Polskiej|Senatu RP]]. 7 listopada 1939 Sikorski objął urząd Wodza Naczelnego i Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych. W listopadzie siedzibę rządu przeniesiono do [[Angers]] (Château de Pignerolle), gdzie posiadał status [[eksterytorialność|eksterytorialny]]. 13 listopada w ramach rządu utworzono Komitet Ministrów dla Spraw Kraju, który nadzorować miał podziemie w kraju. 30 listopada na podstawie [https://pl.wikisource.org/wiki/Konwencja_haska_IV_(1907) 4 Konwencji Haskiej z 1907 roku o prawach i zwyczajach wojny lądowej] wydano dekret ''o nieważności aktów prawnych władz okupacyjnych.''<ref>[http://www.dziennikustawnauchodzstwie.gov.pl/data/1939/1939-12-02_nr102_1006.pdf Dz. U. 1939 Nr. 102 poz. 1006]</ref>
2 października 1939 prezydent wydał dekret o rozwiązaniu [[Sejm Rzeczypospolitej Polskiej|Sejmu RP]] i [[Senat Rzeczypospolitej Polskiej|Senatu RP]]. 7 listopada 1939 Sikorski objął urząd Wodza Naczelnego i Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych. W listopadzie siedzibę rządu przeniesiono do [[Angers]] (Château de Pignerolle), gdzie posiadał status [[eksterytorialność|eksterytorialny]]. 13 listopada w ramach rządu utworzono Komitet Ministrów dla Spraw Kraju, który nadzorować miał ruch oporu w kraju.
 
9 grudnia 1939 prezydent RP powołał [[Rada Narodowa Rzeczypospolitej Polskiej|Radę Narodową Rzeczypospolitej Polskiej]] – organ doradczy rządu i prezydenta – [[substytut]] parlamentu z nominacji prezydenta RP<ref>[http://www.dziennikustawnauchodzstwie.gov.pl/data/1939/1939-12-11_nr104_1008.pdf Dz. U. 1939 Nr 104, poz. 1008]</ref>. W jej skład wchodziło 12–2412 – 24 członków. Na czele Rady stanął [[Ignacy Jan Paderewski|Ignacy Paderewski]], a wiceprzewodniczącymi zostali: [[Tadeusz Bielecki]] (SN), [[Stanisław Mikołajczyk]] (SL) i [[Herman Lieberman]] (PPS). 18 grudnia rząd wydał deklarację<ref>[httpshttp://polonamonitorpolskinauchodzstwie.gov.pl/itemdata/6961986/0MP/MP_1939-12-19_Nr277-284.pdf DeklaracjaM. P. 1939 Nr. w277 Monitorze- Polskim284].</ref>, która formułowała najważniejsze cele działania na emigracji. Deklaracja określała [[III Rzesza|III Rzeszę]] jako głównego wroga Polski, zapowiadała walkę o wyzwolenie Polski u boku koalicjantówaliantów i utworzenie armii polskiej na Zachodzie, zawierała ogólnikowe stwierdzenia w sprawie kształtu Polski powojennej, a także zapowiedź konsolidacji i kierowania podziemiem niepodległościowym w kraju.
 
10 października 1939 powołano specjalną komisję ds. zbadania przyczyn klęski wrześniowej, pod przewodnictwem gen. Józefa Hallera. Komisja była narzędziem porachunków politycznych z politykami i urzędnikami obozu sanacyjnego, których odsuwano od służby państwowej.
14 341

edycji