Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 44 bajty ,  1 rok temu
poprawa przek., WP:SK+mSK+ToS, +wikisłownik
Nazwa ''Apacze'' obejmuje co najmniej osiem szczepów, spośród których najbardziej znanymi były [[Kiowa-Apacze|Kiowa]], [[Mescalero]], [[Jicarilla]] i [[Chiricahua]]. Kilka z nich, w tym ostatni, określano jako Apaczów z White Mountain. W zachodnim Teksasie mieszkali Apacze [[Lipan]], którzy po walkach z [[Meksyk]]iem i z napierającymi na nich osadnikami amerykańskimi zostali wyparci do Nowego Meksyku.
 
Znamienny był ich styl osiedlania. Kiedy budowali [[Wikiup|wickiup]], zazwyczaj ustawiali je w centrum obozowiska i przeznaczali dla kobiet, dzieci i starców. Wojownicy swoje szałasy stawiali wokół obozu, tworząc niejako „mur obronny” dla całej społeczności. Apacze przez dziesięciolecia stawiali zbrojny opór białym kolonialistom, najsławniejszy wódz [[Geronimo (wódz Indian Chiricahua)|Geronimo]] poddał się w 1886 roku. Jednak do wczesnych lat 20. XX wieku zdarzały się przypadki zbrojnego oporu wobec kolonizacji prowadzonej przez [[Stany Zjednoczone]], a następnie [[Meksyk]]<ref name="legendsofamerica.com">[http://www.legendsofamerica.com/na-apachekid.html Weiser, Kathy. „The Apache Kid - Outlaw Legend of the Southwest”. Legends of America.]</ref>.
 
== Historia ==
Pochodzący z dalekiej północy kontynentu, a następnie wędrujący po [[Wielkie Równiny|Wielkich Równinach]] na południe Apacze przybyli na [[Południowy Zachód (krąg kulturowy)|Południowy Zachód]] ok. 1500 r. n.e. i – inaczej niż spokrewnieni [[Nawahowie]] – pozostali ludem [[NomadaKoczownik|nomadów]]. Sami Apacze – jak większość [[Indianie|Indian]] – wierzą, że na tych terenach byli „od zawsze”. Ich legenda stworzenia głosi, że Wielki Stwórca ''[[Ulzen]]'' (lub ''Usen'') wysłał na Ziemię ''Ga'an'' (Tańczącego Kruka lub Ducha Gór) jako przewodnika i nauczyciela ludzi, którzy te ziemie zamieszkiwali.
 
Zajmowali się wówczas łowiectwem (w tym polowaniami na [[bizon amerykański|bizony]]) i prymitywnym rolnictwem, ale stali się znani przede wszystkim jako wojownicy. Nazwa ''Apache'' pochodzi z języka Zuni i znaczy ''wrogowie'' lub ''waleczni ludzie''. Zła reputacja Apaczów uwieczniona została w świecie poprzez nazwanie ich mianem paryskich rzezimieszków ([[apasz]]e).
 
[[Plik:Apachean ca.18-century.png|300px|mały|Apacze i Nawahowie ok. XVIII w.: Ch - Chiricahua, J - Jicarilla, L - Lipan, M - Mescalero, N - Nawahowie, Pl - Kiowa-Apacze, WA - Apacze Zachodni]]
Apacze zorganizowani byli w samodzielne ekonomicznie [[Matrylinearny system pokrewieństwa|matrylinearne]] grupy. Po rozpoczęciu [[kolonizacja|kolonizacji]] Ameryki przez Europejczyków wyróżnili się walkami najpierw z Hiszpanami, a następnie z [[Meksyk]]anami i Amerykanami. Kulminacja walk przypadła na lata przymusowych wysiedleń (1848-1886), kiedy wodzami byli [[Cochise (wódz Apaczów)|Cochise]] i [[Geronimo (wódz Indian Chiricahua)|Geronimo]]. Wojny Apaczów z białymi i okres [[NomadaKoczownik|koczowniczego]] trybu życia plemienia skończyły się z chwilą poddania się Geronima (1886). Rozpoczął się trudny okres adaptacji do nowych warunków życia w [[Rezerwat Indian|rezerwatach]], dezintegracji tradycyjnych struktur i asymilacji.
 
Apacze, pomimo poddania się Geronimo, nie zgodzili się w części z rządami białych. Do ostatniej potyczki z kolonialistami doszło w 1924 roku w Arizonie<ref name="legendsofamerica.com"/>.
== Linki zewnętrzne ==
{{wikicytaty|na temat Apaczów}}
{{commonscat|Apaches}}
{{wikisłownik|Apacz}}
* [http://indianistyka.x10host.com/_APACZE_Chiricahua_Geronimo_Winetou.htm O Apaczach Chiricahua: liczebność, położenie, historia, wodzowie, walki z Indianami i Amerykanami]
 
{{commonscat|Apaches}}
 
[[Kategoria:Arizona]]