Kujawiak (taniec): Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 4536 bajtów ,  1 rok temu
dodanie treści pod konkurs
(drobne techniczne)
(dodanie treści pod konkurs)
[[Plik:Kujawiak(taniec).jpg|mały|Dzieci tańczące kujawiaka. ]]
[[Plik:Krakowiacykujawiak.jpg|mały|Zespół Pieśni i Tańca, "Nowa huta" - kujawiak. 19 Maja 2013/Nowohuckie Centrum Kultury]]
'''Kujawiak''' – polski [[taniec ludowy]] ludowy, pochodzący z [[Kujawy|Kujaw]]. Wywodzi się z kujawskich [[Obrzęd|obrzędów]] weselnych. Jest to miarowytrójmiarowy taniec ludowy, który charakteryzuje się rytmami mazurowymi[[Mazur (mazurtaniec)|mazurowymi]]. Nazwa tańca pochodzi od nazwy regionu (Kujawy), lecz taniec jest też spotykany w regionach sąsiadującymi z Kujawąsąsiadujących, np. w [[Wielkopolska|Wielkopolsce]], [[Ziemia łęczycka|ziemi łęczyckiej]], [[Ziemia sieradzka|sierackiej]], [[Ziemia kaliska|kalickiej]], gostyńskieji na dawnych ziemiach gostyńskich. Kujawiak jest polskim tańcem narodowym, którego nazwa po raz pierwszy pojawiła się w 1827 r1827r. KujawiakTaniec ten jest typowym przejawem polskiego [[folklor]]ufolkloru tanecznego, który polega na tańcu zbiorowym, wykonywanym wspólnie przezprze kobiety i mężczyzn<ref name=":1">{{Cytuj |autor = G. Dąbrowska |tytuł = W kręgu Polskich tańćów ludowych. |data = 1979}}</ref>.
 
Na Kujawach tańce kujawskie mają różne nazwy:. Jedną z nich jest "kosebka", która w języku regionalnym oznacza kolebka-obrót w lewo, wzaś prawo,taniec określany jako "odibka-" oznacza obrót w prawo,śpiący. gładki,owczarek-okrągły<ref>{{CytujPoza |autortym =kujawiaka Andrzejokreśla Chodkowskisię nazwą "śpiący", |tytuł"gładki" =lub Encyklopedia"owczarek". MuzykiOwczarek |dataw =języku regionalnym oznacza okrągły 2001}}</ref>kształt.
 
== Charakterystyka ==
JestKujawiak jest tańcem spokojnym w metrum 3/4<ref>''Słownik muzyki'', red. W. Marchwica, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2006, {{ISBN|83-7435-239-6}}; {{ISBN|978-83-7435-239-0}}.</ref>, wykonywanym w tempie [[rubato. Według klasyfikacji muzykologicznej kujawiak należy do tańców o mazurowych rytmach]]<ref name=":0">{{Cytuj |autor = GrażynaRoderyk DąbrowskaLange |tytuł = Leksykon.TaniecTradycyjny taniec ludowy w polskij tradycji.POlsce |data = 20121978}}</ref>. Według klasyfikacji [[Muzykologia|muzykologicznej]] kujawiak należy do tańców o mazurowych rytmach. Do tańców mazutowychmazurowych zalicza się: kujawiaka, mazurka właściwego i [[Oberek|oberka]]. Kujawiak jest z nich najwolniejszy. Wykonywano go zwykle z przyśpiewkami. Polega na chodzeniuchodzie w rytmie [[ćwierćnuta|ćwierćnut]] na lekko ugiętych nogach. Biorąc pod uwagę klasyfikację form choreograficznych polskiego folkloru, podaną przez C. Sachsa (podzielił on na podstawie rysunkowych form choreograficznych tańca na trzy rodzaje: koło, tańca szeregowe, korowodowe i profesjonalne, oraz wirowe tańce parowe), kujawiak należy do trzeciej grupy tańców. Specyfika ich polegała na wykonywaniu przez poszczególne pary wokół ich własnej osi w miejscu lub też z równoczesnym przesuwaniem się naprzód, często rysunku dużego koła<ref>{{Cytuj |autor = R.Lange |tytuł = Tradycyjny taniec ludowy w polsce i jego przeobrżenia w czasie i przestrzeni. |data = 1978}}</ref>. Nastrojowa, liryczna melodia nadaje mu zalotny charakter. Kroki taneczne oparte są głównie na łagodnym chodzie i obrotach, jedynie muzyczne akcenty na koniec [[fraza (muzyka)|frazy]] podkreślane są przez mocniejsze przytupywania. Według [[Tradycja|tradycji]] taniec jest tańczony przez te same pary<ref>{{Cytuj |autor = Andrzej Chodkowski |tytuł = Encyklopedia Muzyki |data = 2001}}</ref>. Po obwodzie koła tańczą zaze sobą para za parą. Tancerka znajduje się po lewej stronie, o krok przed partnerem. [[Tancerze]] zwracają się do siebie przodem, tancerz chwyta partnerkę oburącz ponad talią, tancerka w tym samym czasie w podobnie chwyta partnera od strony boków. Tancerze od czasu do czasu wznoszą do góry prawą rękę i potrząsają nią wysoko. Co jakiś czas zmieniają ujęcie na otwarte i tańczą w objęciu za plecami (tancerz lewą rękę, tancerka prawą, gdy tancerka znajduje się z lewej strony lub na odwrót). Taniec pozostawia wiele miejsca do improwizacji, inwencji osób tańczących, od których chęci i temperamentu będzie zależało urozmaicanie tańca gestami rak, czy przytupami<ref>{{Cytuj |autor = G. Dąbrowska |tytuł = Leksykon:Taniec w Polskiej tradycji. |data = 2005}}</ref>. Taniec kujawski składa się w rzeczywistości z trzech tańców, z coraz to szybszym nacechowanym obrotem:
# chodzony, czyli polski;
# odsibka, ocibka, czyli kujawiak właściwy środek pod względem ruchu pomiędzy a obertasem trzymającym;
# ksebka, czyli mazur
Jeśli te trzy tańce zostaną po sobie wykonene, to można określić je zbiorową nazwą, tańca okrągłego<ref name=":0" />.[[Plik:Krakowiacykujawiak.jpg|mały|Zespół Pieśni i Tańca „Nowa Huta" - Kujawiak.2014r.]]
Ze wzgledu na występowanie w różnych miejscachmiescach, ulegał onulagał modyfikacji, klarowały się też jego różne formy/rodzaje i rodzje, np. na ziemi łęczyckiejłeczyckiej (teren między [[Ner]]emNerem a górą [[Bzura|Bzurą]] - teren przejściowy między: Wielkopolską, Mazowszem a Kujawami), nacechowny został mazowieckimi właściwościami (słaba część trójkowego taktu). W tym regionie między rokiem 1940 a 1950 występował taniec o nazwie: "dyna". Był to rodzaj tańca chodzonego, przybierającego pewne ruchliwsze taneczne figury (prawdopodobnieprawdopodobie z innych zapożyczonych tańców), który ożywiał się w następstwie jednymjednego lub dwomadwóch znanych weselszychskoczniejszych i skoczniejszychweselszych tańców. W tej modyfikacji, mężczyzna zaprasza do tańca dwie partnerkipratnerki, które stawały po swoich bokach. Biorąc obie partnerkiparnerki za ręce, obchodził z nimi pomieszczenie, nieśpiesznie, wręcz ospale, by później stoniowo przyśpieszaćprzyspieszać rytm. Druga [[Pary taneczne|para]] tancerzy robiła to tylko obchodziłaobchodząc pomieszczenie, zaczynając od przeciwnejprzecinej strony. Przy spotkaniu obie trójki, zatrzymując się, wyginały i podsuwały się (balansowały) ku sobie, robiłynastępnie wykonywały figurę młynka (obie kobiety, tak z jednej jak i z drugiej strony), podając sobie nawzajemwzajem dłonie, zakręcały się ze swoim lub z przeciwnej trójki tancerzem w kółko<ref name=":0" />. Taniec, ożywiającożywwiając się coraz bardziej, kończył sięsie kujawiakiem.<ref name=":0" />
 
Podstawowe kroki w kujawiaku to: "równy", "z dołu", "z góry", "trójkrok chodzony" (w jednym takcie wykonuje się trzy kroki taneczne). Figury Kujawiakakujawiaka to: ''"śpiący''", ''"od się-siebie i do się''siebie" (''lub "odsibka'')", ''"kolebany''" i "4 kierunki wirowania. okrągłego".<ref name=":0" />
Taniec pozostawia wiele miejsca do improwizacji inwencji osób tańczących, od których chęci i temperamentu będzie zależało urozmaicanie tańca gestami rąk, czy przytupami. Kujawiak składa się z 3 tańców, z coraz to szybszym nacechowany obrotem:
# chodzony, czyli polski;
# odsibka, ocibka, czyli kujawiak właściwy środek pod względem ruchu pomiędzy a obertasem trzymającym;
# ksebka, czyli mazur<ref name=":0">{{Cytuj |autor = Grażyna Dąbrowska |tytuł = W kręgu polskich tańców ludowych |data = 1979}}</ref>.
 
== Historia ==
Jeśli te trzy tańce zostaną po sobie wykonane, to można określić je zbiorową nazwą – tańca okrągłego. Charakter tańca ma również uwarunkowanie, jaki taniec poprzedzał jego wybrzmienie, np. jeśli przed kujawiakiem nie był prezentowany polone (czyli inaczej: chodzony, okrągływolny, niby występ, którego nieraz kwadrans lub pół godziny ciągną<ref>{{Cytuj |autor = R.Lange |tytuł = Tańce kujawskie |data = 1960}}</ref>), pierwszy z tych tańców rozpoczynają, tzw. śpiącym, czyli chodzonym kujawiakiem, który w następstwie staje się obudzonym i coraz bardziej ruchliwym tańcem<ref name=":0" />. Kiedy tempo tańca znacząco przyśpiesza, po przetańczeniu w szybkim tempie dłuższej chwil, jeden z tancerzy nieprędko taniec przerywa, wołając grajka, który owy taniec urywa, niekiedy tylko, by dać tancerzom odpocząć czy zmienić kierunek ruchu lub dla zmiany nut. Owa zmiana często zachodzi poprzez jednego z tancerzy, który stoi przy skrzypku, nasuwając czapkę lub kapelusz na ucho, klaszcze w dłonie, jednocześnie wyśpiewując mu melodię, na którą teraz chciałby zmienić taniec. Grajek od razu lub po chwili zaczyna grać wyśpiewywaną mu melodię. Następnie tancerz (przewodnik) ponownie dołącza do reszty tancerzy.
 
==== Początki kujawiaka ====
Ze wzgledu na występowanie w różnych miejscach, ulegał on modyfikacji, klarowały się różne formy/rodzaje, np. na ziemi łęczyckiej (teren między [[Ner]]em a górą Bzurą – teren przejściowy między: Wielkopolską, Mazowszem a Kujawami), nacechowny został mazowieckimi właściwościami (słaba część trójkowego taktu). W tym regionie między 1940 a 1950 występował taniec o nazwie: dyna. Był to rodzaj chodzonego, przybierającego pewne ruchliwsze taneczne figury (prawdopodobnie z innych zapożyczonych tańców), który ożywiał się w następstwie jednym lub dwoma znanych weselszych i skoczniejszych tańców. W tej modyfikacji mężczyzna zaprasza do tańca dwie partnerki, które stawały po swoich bokach. Biorąc obie partnerki za ręce, obchodził z nimi pomieszczenie, nieśpiesznie, wręcz ospale, by później stoniowo przyśpieszać rytm. Druga para tancerzy tylko obchodziła pomieszczenie, zaczynając od przeciwnej strony. Przy spotkaniu obie trójki, zatrzymując się, wyginały i podsuwały się (balansowały) ku sobie, robiły młynka (obie kobiety, tak z jednej i z drugiej strony, podając sobie nawzajem dłonie, zakręcały się ze swoim lub z przeciwnej trójki tancerzem w kółko<ref name=":0" />. Taniec, ożywiając się coraz bardziej, kończył się kujawiakiem.
Dawność grupy tańców mazurowych potwierdza fakt, że najpowszechniejszym metrum w polskiej muzyce ludowej jest rytm na 2/4 i 3/8. Rówżnież pieśni obrzędowe w Polsce są utrzymywane w tym rytmie<ref>{{Cytuj |autor = H.DorabialskaTomasz Nowak |tytuł = PolonezTaniec przednarodowy Chopenemw polskim kanonie kultury. |data = 19382016}}</ref>. Również pieśni obrzędowe w Polsce są utrzymywane w tym rytmie. Forma charakterologiczna tańców tej grupy, zwanymi tańcami wirowymi, pojawiła się wśród ludów [[Słowianie|słowiańskich]] późno, a do Polski przenikałaprzenikneła prawdopodobnie dopiero pod koniec średniowiecza. W tym czasie (XV wiek), dokonał się zasadniczy przełomw choreotechnice europejskiej. Z dawnych tańców o charakterze kołowym i łańcuchowym wyłoniły się tańce parowe, polegającektóre polegały na podążaniu gromady tanecznej uformowanej :parami za parą począskującą<ref>{{Cytuj |autor = M.Drabecka |tytuł = TaNce historyczne,tom 1 |data = 1971}}</ref>. Bezpośrednio związana z tym zjawiskiem była również zmiana obsady instrumentalnej zespołu muzycznego przygrywającego do tańców i zmiana systemu tonalnego (dur-moll)<ref>{{Cytuj |autor = M.Drabecka |tytuł = Polskie tańce ludowe w dziełach Kolberga |data = 1963}}</ref>. Formowania się rytmiki mazurowej, z którą bezpośrednio jest związany kujawiak, szacuje się na XV i XVI wiek. Między 1750, a 1830 rokiem. kujawiakKujawiak wyłąniawyłania się ze wcześniejszych rytmów mazurowychmazurwych, do których do tego czasu był bezpośrednio przypisywany. Jego nazwa po raz pierwszy pojawiła się w 1827 roku. Ludowe nazwy tego tańca, to ''śpiący'' i ''kolebany''.
 
Nazwa kujawiak po raz pierwszy pojawiła się w 1827 roku. Ludowe nazwy tego tańca, to śpiący i kolebany.<ref name=":0" /> Termin„kujawiak” na określenie gatunku tanecznego po raz pierwszy wymienił Feliks Jaskólski w utworze ,,Pasterze na Bachorzy<nowiki>''</nowiki> czy dziele zatytułowanym : ,, Sielanki kujawskie<nowiki>''</nowiki> z 1827 roku.
Podstawowe kroki w kujawiaku to: równy, z dołu, z góry, trójkrok chodzony (w jednym takcie wykonuje się trzy kroki taneczne). Figury Kujawiaka to: ''śpiący'', ''od się-do się'' (''odsibka''), ''kolebany'' i 4 kierunki wirowania.okrągłego.
 
Jedne z pierwszych mazurków Fryderyka Chopina, zawierały w sobie elementy charakterystyczne w stylistyce kujawiakowej oraz oddawały idiom taneczy kujawskich tańców. Kujawiakowy charakter ma też zapis nutowy pieśni ,,O cóżżeś się zadumała<nowiki>''</nowiki>, udokumentowanej przez Kazimierza Wójcickiego w zbiorze Pieśni ludu Białochrobatów, Mazurów i Rusi z nad Bugu z 1836 roku<ref>{{Cytuj |autor = K. Wójcicki |tytuł = Pieśni ludu Białochrobatów Mazurów i Rusi z nad Bugu |data = 1976}}</ref>. W swojej twórczośći również sięgali do kujwiaka tacy kompozytorzy jak:Ignacy Dobrzyński, Edward Łodwigowski, Kazimierz Łada, Ignacy Komorowski, Wojciech Osmański, Henryk Wieniawski.
==Historia==
Dawność grupy tańców mazurowych potwierdza fakt, że najpowszechniejszym metrum w polskiej muzyce ludowej jest rytm na 2/4 i 3/8. Rówżnież pieśni obrzędowe w Polsce są utrzymywane w tym rytmie<ref>{{Cytuj |autor = H.Dorabialska |tytuł = Polonez przed Chopenem |data = 1938}}</ref>. Forma charakterologiczna tańców tej grupy, zwanymi tańcami wirowymi, pojawiła się wśród ludów słowiańskich późno, a do Polski przenikała prawdopodobnie dopiero pod koniec średniowiecza. W tym czasie (XV wiek), dokonał się zasadniczy przełomw choreotechnice europejskiej. Z dawnych tańców o charakterze kołowym i łańcuchowym wyłoniły się tańce parowe, polegające na podążaniu gromady tanecznej uformowanej parami za parą począskującą<ref>{{Cytuj |autor = M.Drabecka |tytuł = TaNce historyczne,tom 1 |data = 1971}}</ref>. Bezpośrednio związana z tym zjawiskiem była również zmiana obsady instrumentalnej zespołu muzycznego przygrywającego do tańców i zmiana systemu tonalnego (dur-moll)<ref>{{Cytuj |autor = M.Drabecka |tytuł = Polskie tańce ludowe w dziełach Kolberga |data = 1963}}</ref>. Formowania się rytmiki mazurowej, z którą bezpośrednio jest związany kujawiak, szacuje się na XV i XVI wiek. Między 1750 a 1830 rokiem kujawiak wyłąnia się ze wcześniejszych rytmów mazurowych, do których do tego czasu był bezpośrednio przypisywany. Jego nazwa po raz pierwszy pojawiła się w 1827 roku. Ludowe nazwy tego tańca, to ''śpiący'' i ''kolebany''.
 
Samo odkrycie kujawiaka odbyło się dzięki ziemiaństwu kujawskiemu. Duży wpływ na rozpowszechnienie i utrwalenie w świadomości społecznej wiedzy na temat tego tańca ludowego, odegrało opracowanie Mieczysława Miączyńskiego,opublikowane w 1845roku <ref>{{Cytuj |autor = O. Kolberg |tytuł = Pieśni ludu polskiego |data = 1857}}</ref>. Również w twórczości [[Oskar Kolberg|Oskara Kolberga]] możemy odnaleźć wzmianki na temat kujwiaka, takie jak:własne kopozycje autora, dokumentację muzyczną,opis tańca(,,zmiana kierunku tańca może być dowolna i nie tyle wpływa na nazwę tańca, ile raczej na sposób tańczenia i zmianę szybkościu ruchu<ref name=":1" />").Swoje spostrzeżenia na temat kujawiaka,Oskar Kolberg przedstawia min. w monografi kujaw, tomie 2.
Najstarsze opracowanie kujawiaka pochodzi z ok. 1830. Znane są opracowania m.in. [[Henryk Wieniawski|Henryka Wieniawskiego]]. Muzyka w kujawiaku jest liryczna i nastrojowa, często w tonacji minorowej.
 
==== Rozwój tańca ====
Niektórzy mówią, że melodia tego tańca odzwierciedla kujawski krajobraz – szeroki i spokojny. Ruchy taneczne są wolne, posuwiste, pary spokojnie się obracają i lekko kołyszą.
Pod koniec lat sześćdziesiątych XIX wieku, po upadku [[Powstanie styczniowe|Powstania Styczniowego]] i zakończeniu żałoby narodowej, nastał czas wyraźnego zainteresowania ludowością,największym skutkiem tego zainteresowania było zaistnienie kujawiaka na salonach<ref>{{Cytuj |autor = A. Kleczewski |tytuł = Tańce salonowe |data = 1879}}</ref>. Ogólna charakterystyka tego tańca pojawiła się w podręczniku zatytułowanym:,, Tańce salonowe ", z 1879 roku, autorstwa wywodzącego się także z kujaw Arkadiusza Kleczewskiego. O kujawiaku również wspomiał Karol Mestenhauser w swym podręczniku, ale w tym przypasku kujawiak był opisywany w połączeniu z oberkiem. W tym czasie kujawiak coraz częściej zaczął występować na balach, aczkolwiek wciąż o wiele rzadziej niż mazur czy krakowiak <ref>{{Cytuj |autor = K. Mestenhauser |tytuł = Szkoła tańca Karola Mestenhausera w 3-ch częściach |data = 1888}}</ref>. Tuż przed wybuchem I wojny światowej kujawiak zaczął znikać z programów „wieczorów tańcujących” i z publikacji.
 
Całkowicie inaczej przebiegało to na samych Kujawach, gdzie wielu ziemian zapraszało wiejskich muzykantów na dwory. Zaczęto wymyślać coraz to bardziej wymyślne, popisowe sposoby tańczenia. W okresie międzywojennym kujawiak wciąż cieszył się dużą popularnością był tu bardzo popularny, co zostało opisane przez Irenę Zabłocką-Bączkowską.
 
Po II wojnie światowej,ukazała się seria publikacji Jadwigii Hryniewskiej(1971 r.), z zakresu kujawiaka w formie narodowej, w której autorka wymieniła: krok podstawowy w obrocie, krok podstawowy w przód, krok kołysany – do siebie i od siebie, krok krzesany z hołubcem, krok akcentowany, krok z akcentem na „dwa”, zakończenie<ref>{{Cytuj |autor = J. Hryniewiecka |tytuł = Polskie tańce narodowe |data = 1962}}</ref>. Jednocześnie autorka wykazała się ogromną inwencją w zakresie form scenicznych kujawiaka, wprowadzając m.in. falisty krok z półobrotem dla dziewcząt, skok z uderzeniem ręką w udo, podnoszenie dziewcząt, zawijany w głębokim przysiadzie dla chłopców krok podstawowy w tył, krok akcentowany na trzy, krok w półprzysiadzie, półobroty na zmianę to w prawo, to w lewo, krok z dwoma hołubcami, krzesany i dwa hołubce, obrót z uniesieniem w przód nogi zgiętej, obrót z uniesieniem na zmianę prawej i lewej nogi w tył<ref>{{Cytuj |autor = J. Hryniewiecka |tytuł = Sześć scenicznych… |data = 1962}}</ref>, chód w półprzysiadzie z pięty, dwukrotne uderzenie lewą ręką w lewą nogę, klaskany<ref>{{Cytuj |autor = J. Hryniewiecka |tytuł = Pięć tańców polskich |data = 1962}}</ref>.
 
W tym okresie za istotną punkt należy uznać analizę porównawczą kroku podstawowego kujawiaka w wersji narodowej. Zestawienia te uświadamiają nam nie tylko różnice między teoretykami tańca narodowego w podejściu i opisie, ale także różnice w konwencji ruchu tanecznego oraz operowaniu czasem muzycznym (zarówno w zakresie rytmiki, jak i agogiki) między dawnym środowiskiem wiejskim a środowiskiem miejskim.
 
Najstarsze opracowanie kujawiaka pochodzi z ok. 1830 r. Znane są opracowania m.in. [[Henryk Wieniawski|Henryka Wieniawskiego]]. Muzyka w kujawiaku jest liryczna i nastrojowa, często w tonacji minorowej. .
 
Niektórzy mówią, że melodia tego tańca odzwierciedla kujawski krajobraz – szeroki i spokojny. Ruchy taneczne są wolne, posuwiste, pary spokojnie się obracają i lekko kołyszą.<ref name=":0" />
 
==== Czasy najnowsze ====
Obecnie kujawiak jest wykonywany głównie przez zespoły folklorystyczne, takie jak:Państwowy Zespół Ludowy Pieśni i Tańca „Mazowsze” , Zespół Pieśni i Tańca Śląsk im. Stanisława Hadyny, Zespół Pieśni i Tańca Kiecle czy Zespół <nowiki>''</nowiki>Nowa Huta<nowiki>''</nowiki>. W 2018 roku odbyła się osiemnasta edycja festiwalu tańców folklorystycznych, na którym zespoły tancerzy wykonywały kujawiaka. Festiwal odbywa się w Płocku i nosi nazwę: ,,Od kujawiaka do oberka".
 
== Zobacz też ==
 
* [[Kujawiacy]]
* [[Polskie tańce narodowe]]
*[http://www.tance.edu.pl/en/about/concept# Lekcja kujawiaka] na portalu "traditional dance"
 
== Literatura uzupełniająca ==
 
* Kolberg, Oskar. ''Dzieła wszystkie Oskara Kolberga''. T. 3–4, ''Kujawy'', cz. 1–2. Wrocław–Poznań: Polska Akademia Nauk, 1962.
* Lange, Roderyk. ''Tańce kujawskie'' (w:) „Literatura Ludowa”, nr 4, 1963, s. 13–20.
* Lange, Roderyk; Krzyżaniak, Barbara; Pawlak, Aleksander. ''Folklor Kujaw.'' Warszawa: Warszawa: Centralny Ośrodek Metodyki Upowszechniania Kultury, 1979.
* Sroka, Czesław. ''Polskie tańce narodowe. Systematyka.'' Warszawa: Centralny Ośrodek Metodyki Upowszechniania Kultury, 1990.
* Kuźmińska, Olga. ''Taniec w teorii i praktyce.'' Poznań: Akademia Wychowania Fizycznego im. Eugeniusza Piaseckiego w Poznaniu, 2002.
 
== Przypisy ==
{{Przypisy}}
 
[[Kategoria:Polskie tańce ludowe]]
84

edycje