Kujawiak (taniec): Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 3 bajty ,  1 rok temu
m
drobne redakcyjne, drobne techniczne, lit.
(Usunięcie odwołania do pliku Krakowiacykujawiak.jpg, ponieważ użytkownik Jcb skasował go z Commons)
m (drobne redakcyjne, drobne techniczne, lit.)
[[Plik:Kujawiak(taniec).jpg|mały|Dzieci tańczące kujawiaka. ]]
'''Kujawiak''' – polski [[taniec]] ludowy, pochodzący z [[Kujawy|Kujaw]]. Wywodzi się z kujawskich [[Obrzęd|obrzędów]] weselnych. Jest to trójmiarowy taniec ludowy, który charakteryzuje się rytmami [[Mazur (taniec)|mazurowymi]]. Nazwa tańca pochodzi od nazwy regionu, lecz taniec jest też spotykany w regionach sąsiadujących, np. w [[Wielkopolska|Wielkopolsce]], [[Ziemia łęczycka|ziemi łęczyckiej]], [[Ziemia sieradzka|sierackiej]], [[Ziemia kaliska|kalickiej]], i na dawnych ziemiach gostyńskich. Kujawiak jest polskim tańcem narodowym, którego nazwa po raz pierwszy pojawiła się w 1827r1827 r. Taniec ten jest typowym przejawem polskiego folkloru tanecznego, który polega na tańcu zbiorowym, wykonywanym wspólnie przeprzez kobiety i mężczyzn<ref name=":1">{{Cytuj |autor = G. Dąbrowska |tytuł = W kręgu Polskich tańćówtańców ludowych. |data = 1979}}</ref>.
 
Na Kujawach tańce kujawskie mają różne nazwy. Jedną z nich jest "kosebka"„kosebka”, która w języku regionalnym oznacza obrót w lewo, zaś taniec określany jako "odibka"„odibka” oznacza obrót w prawo. Poza tym kujawiaka określa się nazwą "śpiący"„śpiący”, "gładki"„gładki” lub "owczarek". Owczarek„owczarek” (w języku regionalnym termin ten oznacza ''okrągły kształt'').
 
== Charakterystyka ==
Kujawiak jest tańcem spokojnym w metrum 3/4, wykonywanym w tempie [[rubato]]<ref name=":0">{{Cytuj |autor = Roderyk Lange |tytuł = Tradycyjny taniec ludowy w POlscePolsce |data = 1978}}</ref>. Według klasyfikacji [[Muzykologia|muzykologicznej]] kujawiak należy do tańców o mazurowych rytmach., Do tańców mazurowychdo zalicza się: kujawiaka,oprócz niego mazurka właściwego i [[Oberek|oberka]]. Kujawiak jest z nich najwolniejszy. Wykonywano go zwykle z przyśpiewkami. Polega na chodzie w rytmie ćwierćnut na lekko ugiętych nogach. Nastrojowa, liryczna melodia nadaje mu zalotny charakter. Kroki taneczne oparte są głównie na łagodnym chodzie i obrotach, jedynie muzyczne akcenty na koniec frazy podkreślane są przez mocniejsze przytupywania. Według tradycji taniec jest tańczony przez te same pary<ref>{{Cytuj |autor = Andrzej Chodkowski |tytuł = Encyklopedia Muzyki |data = 2001}}</ref>. Po obwodzie koła tańczą ze sobą para za parą. Tancerka znajduje się po lewej stronie o krok przed partnerem. [[Tancerze]] zwracają się do siebie przodem, tancerz chwyta partnerkę oburącz ponad talią, tancerka w tym samym czasie w podobnie chwyta partnera od strony boków. Tancerze od czasu do czasu wznoszą do góry prawą rękę i potrząsają nią wysoko. Co jakiś czas zmieniają ujęcie na otwarte i tańczą w objęciu za plecami (tancerz lewą rękę, tancerka prawą, gdy tancerka znajduje się z lewej strony lub na odwrót). Taniec pozostawia wiele miejsca do improwizacji, inwencji osób tańczących, od których chęci i temperamentu będzie zależało urozmaicanie tańca gestami rak,rąk czy przytupami<ref>{{Cytuj |autor = G. Dąbrowska |tytuł = Leksykon:Taniec w Polskiej tradycji. |data = 2005}}</ref>. Taniec kujawski składa się w rzeczywistości z trzech tańców, z coraz to szybszym nacechowanym obrotem:
# chodzony, czyli polski
# odsibka, ocibka, czyli kujawiak właściwy środek pod względem ruchu pomiędzy a obertasem trzymającym
# ksebka, czyli mazur.
Jeśli te trzy tańce zostaną po sobie wykonene, to można określić je zbiorową nazwą, tańca okrągłego<ref name=":0" />.
Ze wzgledu na występowanie w różnych miescach, ulagał modyfikacji, klarowały się też jego różne formy i rodzje, np. na ziemi łeczyckiej (teren między Nerem a górą [[Bzura|Bzurą]] - teren przejściowy między: Wielkopolską, Mazowszem a Kujawami), nacechowny został mazowieckimi właściwościami (słaba część trójkowego taktu). W tym regionie między rokiem 1940 a 1950 występował taniec o nazwie "dyna". Był to rodzaj tańca chodzonego, przybierającego pewne ruchliwsze taneczne figury (prawdopodobie z innych zapożyczonych tańców), który ożywiał się w następstwie jednego lub dwóch skoczniejszych i weselszych tańców. W tej modyfikacji, mężczyzna zaprasza do tańca dwie pratnerki, które stawały po swoich bokach. Biorąc obie parnerki za ręce obchodził z nimi pomieszczenie, nieśpiesznie, wręcz ospale, by później stoniowo przyspieszać rytm. Druga [[Pary taneczne|para]] tancerzy robiła to tylko obchodząc pomieszczenie zaczynając od przecinej strony. Przy spotkaniu obie trójki zatrzymując się, wyginały i podsuwały się (balansowały) ku sobie, następnie wykonywały figurę młynka (obie kobiety, tak z jednej jak i z drugiej strony), podając sobie wzajem dłonie zakręcały się ze swoim lub z przeciwnej trójki tancerzem w kółko. Taniec ożywwiając się coraz bardziej kończył sie kujawiakiem.<ref name=":0" />
 
Jeśli te trzy tańce zostaną po sobie wykonenewykonane, to można określić je zbiorową nazwą, tańca okrągłego<ref name=":0" />.
Podstawowe kroki w kujawiaku to: "równy", "z dołu", "z góry", "trójkrok chodzony" (w jednym takcie wykonuje się trzy kroki taneczne). Figury kujawiaka to: "śpiący", "od siebie i do siebie" lub "odsibka", "kolebany" i "4 kierunki wirowania okrągłego".<ref name=":0" />
Ze wzgleduwzględu na występowanie w różnych miescachmiejscach, ulagałulegał modyfikacji, klarowały się też jego różne formy i rodzjerodzaje, np. na ziemi łeczyckiejłęczyckiej (teren między Nerem a górą [[Bzura|Bzurą]] - teren przejściowy między: Wielkopolską, Mazowszem a Kujawami), nacechownynacechowany został mazowieckimi właściwościami (słaba część trójkowego taktu). W tym regionie między rokiem 1940 a 1950 występował taniec o nazwie "dyna"„dyna”. Był to rodzaj tańca chodzonego, przybierającego pewne ruchliwsze taneczne figury (prawdopodobieprawdopodobnie z innych zapożyczonych tańców), który ożywiał się w następstwie jednego lub dwóch skoczniejszych i weselszych tańców. W tej modyfikacji, mężczyzna zaprasza do tańca dwie pratnerkipartnerki, które stawały po swoich bokach. Biorąc obie parnerkipartnerki za ręce obchodził z nimi pomieszczenie, nieśpiesznie, wręcz ospale, by później stoniowostopniowo przyspieszać rytm. Druga [[Pary taneczne|para]] tancerzy robiła to tylko obchodząc pomieszczenie zaczynając od przecinejprzeciwnej strony. Przy spotkaniu obie trójki zatrzymując się, wyginały i podsuwały się (balansowały) ku sobie, następnie wykonywały figurę młynka (obie kobiety, tak z jednej jak i z drugiej strony), podając sobie wzajem dłonie zakręcały się ze swoim lub z przeciwnej trójki tancerzem w kółko. Taniec ożywwiającożywiając się coraz bardziej kończył siesię kujawiakiem.<ref name=":0" />.
 
Podstawowe kroki w kujawiaku to: "równy"„równy”, "z„z dołu"dołu”, "z„z góry"góry”, "trójkrok„trójkrok chodzony"chodzony” (w jednym takcie wykonuje się trzy kroki taneczne). Figury kujawiaka to: "śpiący"„śpiący”, "od„od siebie i do siebie" lub "odsibka"„odsibka”, "kolebany"„kolebany” i "4„4 kierunki wirowania okrągłego".okrągłego”<ref name=":0" />.
 
== Historia ==
 
=== Początki kujawiaka ===
Dawność grupy tańców mazurowych potwierdza fakt, że najpowszechniejszym metrum w polskiej muzyce ludowej jest rytm na 2/4 i 3/8<ref>{{Cytuj |autor = Tomasz Nowak |tytuł = Taniec narodowy w polskim kanonie kultury. |data = 2016}}</ref>. Również pieśni obrzędowe w Polsce są utrzymywane w tym rytmie. Forma charakterologiczna tańców tej grupy, zwanymi tańcami wirowymi, pojawiła się wśród ludów [[Słowianie|słowiańskich]] późno, a do Polski przeniknełaprzeniknęła prawdopodobnie dopiero pod koniec średniowiecza. W tym czasie (XV wiek), dokonał się zasadniczy przełomwprzełom w choreotechnice europejskiej. Z dawnych tańców o charakterze kołowym i łańcuchowym wyłoniły się tańce parowe, które polegały na podążaniu gromady tanecznej uformowanej : parami za parą począskującąpoczątkującą. Formowania się rytmiki mazurowej z którą bezpośrednio jest związany kujawiak, szacuje się na XV i XVI wiek. Między 1750, a 1830 rokiem. Kujawiak wyłania się ze wcześniejszych rytmów mazurwychmazurowych, do których do tego czasu był bezpośrednio przypisywany.
 
Nazwa kujawiak po raz pierwszy pojawiła się w 1827 roku. Ludowe nazwy tego tańca, to śpiący„śpiący” i kolebany.„kolebany” <ref name=":0" /> Termin„kujawiak”Termin „kujawiak” na określenie gatunku tanecznego po raz pierwszy wymienił Feliks Jaskólski w utworze ,,''Pasterze na Bachorzy<nowiki>''</nowiki> czy dziele zatytułowanym : ,, ''Sielanki kujawskie<nowiki>''</nowiki> z 1827 roku.
 
Jedne z pierwszych mazurków Fryderyka Chopina, zawierały w sobie elementy charakterystyczne w stylistyce kujawiakowej oraz oddawały idiom taneczytaneczny kujawskich tańców. Kujawiakowy charakter ma też zapis nutowy pieśni ,,O„O cóżżeś się zadumała<nowiki>''</nowiki>zadumała”, udokumentowanej przez Kazimierza Wójcickiego w zbiorze Pieśni ludu Białochrobatów, Mazurów i Rusi z nad Bugu z 1836 roku<ref>{{Cytuj |autor = K. Wójcicki |tytuł = Pieśni ludu Białochrobatów Mazurów i Rusi z nad Bugu |data = 1976}}</ref>. W swojej twórczośćitwórczości również sięgali do kujwiaka tacy kompozytorzy jak:Ignacy Dobrzyński, Edward Łodwigowski, Kazimierz Łada, Ignacy Komorowski, Wojciech Osmański, Henryk Wieniawski.
 
Samo odkrycie kujawiaka odbyło się dzięki ziemiaństwu kujawskiemu. Duży wpływ na rozpowszechnienie i utrwalenie w świadomości społecznej wiedzy na temat tego tańca ludowego, odegrało opracowanie Mieczysława Miączyńskiego, opublikowane w 1845roku1845 roku<ref>{{Cytuj |autor = O. Kolberg |tytuł = Pieśni ludu polskiego |data = 1857}}</ref>. Również w twórczości [[Oskar Kolberg|Oskara Kolberga]] możemy odnaleźć wzmianki na temat kujwiakakujawiaka, takie jak: własne kopozycjekompozycje autora, dokumentację muzyczną, opis tańca (,,zmiana„zmiana kierunku tańca może być dowolna i nie tyle wpływa na nazwę tańca, ile raczej na sposób tańczenia i zmianę szybkościuszybkości ruchuruchu”<ref name=":1" />"). Swoje spostrzeżenia na temat kujawiaka, Oskar Kolberg przedstawia minm.in. w monografimonografii kujawKujaw, tomie 2.
 
=== Rozwój tańca ===
Całkowicie inaczej przebiegało to na samych Kujawach, gdzie wielu ziemian zapraszało wiejskich muzykantów na dwory. Zaczęto wymyślać coraz to bardziej wymyślne, popisowe sposoby tańczenia. W okresie międzywojennym kujawiak wciąż cieszył się dużą popularnością był tu bardzo popularny, co zostało opisane przez Irenę Zabłocką-Bączkowską.
 
Po II wojnie światowej, ukazała się seria publikacji Jadwigii Hryniewskiej (1971 r.), z zakresu kujawiaka w formie narodowej, w której autorka wymieniła: krok podstawowy w obrocie, krok podstawowy w przód, krok kołysany – do siebie i od siebie, krok krzesany z hołubcem, krok akcentowany, krok z akcentem na „dwa”, zakończenie<ref>{{Cytuj |autor = J. Hryniewiecka |tytuł = Polskie tańce narodowe |data = 1962}}</ref>. Jednocześnie autorka wykazała się ogromną inwencją w zakresie form scenicznych kujawiaka, wprowadzając m.in. falisty krok z półobrotem dla dziewcząt, skok z uderzeniem ręką w udo, podnoszenie dziewcząt, zawijany w głębokim przysiadzie dla chłopców krok podstawowy w tył, krok akcentowany na trzy, krok w półprzysiadzie, półobroty na zmianę to w prawo, to w lewo, krok z dwoma hołubcami, krzesany i dwa hołubce, obrót z uniesieniem w przód nogi zgiętej, obrót z uniesieniem na zmianę prawej i lewej nogi w tył<ref>{{Cytuj |autor = J. Hryniewiecka |tytuł = Sześć scenicznych… |data = 1962}}</ref>, chód w półprzysiadzie z pięty, dwukrotne uderzenie lewą ręką w lewą nogę, klaskany<ref>{{Cytuj |autor = J. Hryniewiecka |tytuł = Pięć tańców polskich |data = 1962}}</ref>.
 
W tym okresie za istotną punkt należy uznać analizę porównawczą kroku podstawowego kujawiaka w wersji narodowej. Zestawienia te uświadamiają nam nie tylko różnice między teoretykami tańca narodowego w podejściu i opisie, ale także różnice w konwencji ruchu tanecznego oraz operowaniu czasem muzycznym (zarówno w zakresie rytmiki, jak i agogiki) między dawnym środowiskiem wiejskim a środowiskiem miejskim.
Najstarsze opracowanie kujawiaka pochodzi z ok. 1830 r. Znane są opracowania m.in [[Henryk Wieniawski|Henryka Wieniawskiego]]. Muzyka w kujawiaku jest liryczna i nastrojowa, często w tonacji minorowej. .
 
Niektórzy mówią, że melodia tego tańca odzwierciedla kujawski krajobraz – szeroki i spokojny. Ruchy taneczne są wolne, posuwiste, pary spokojnie się obracają i lekko kołyszą.<ref name=":0" />.
 
=== Czasy najnowsze ===
Obecnie kujawiak jest wykonywany głównie przez zespoły folklorystyczne, takie jak:Państwowy Zespół Ludowy Pieśni i Tańca „Mazowsze” , Zespół Pieśni i Tańca Śląsk im. Stanisława Hadyny, Zespół Pieśni i Tańca KiecleKielce czy Zespół <nowiki>''</nowiki>Nowa„Nowa Huta<nowiki>''</nowiki>Huta”. W 2018 roku odbyła się osiemnasta edycja festiwalu tańców folklorystycznych, na którym zespoły tancerzy wykonywały kujawiaka. Festiwal odbywa się w Płocku i nosi nazwę: ,,Od„Od kujawiaka do oberka"oberka”.
 
== Zobacz też ==
1363

edycje