Ewangelia: Różnice pomiędzy wersjami

Rozmiar się nie zmienił ,  1 rok temu
m
ort. (por. Wikisłownik, sjp.pl, sjp.pwn.pl)
m (Wycofano edycje użytkownika 5.173.248.138 (dyskusja). Autor przywróconej wersji to Ptjackyll.)
Znacznik: Wycofanie zmian
m (ort. (por. Wikisłownik, sjp.pl, sjp.pwn.pl))
 
== Nowy Testament ==
Ewangelie [[kanon Biblii|kanoniczne]] wchodzą w skład [[Nowy Testament|Nowego Testamentu]]. Współczesne kościoły chrześcijańskie za natchnione uznają cztery Ewangelieewangelie, powstałe prawdopodobnie w następujących latach{{u|uwaga1}}:
 
* [[Ewangelia Marka|Ewangelia według św. Marka]]: ok. 68–73 r.{{r|Brown}} lub ok. 65-70{{r|Harris}}
* [[Ewangelia Jana|Ewangelia według św. Jana]]: ok. 90-100{{r|Harris}} lub ok. 90–110{{r|M in C K Barrett}}. Przeważa pogląd, że Ewangelia ta była pisana etapami, więc nie ma konkretnej daty opracowania całości.
 
Skład ten ukształtował się prawdopodobnie w pierwszej połowie II wieku. W pismach [[Patrystyka|patrystycznych]] po raz pierwszy określenie ''ewangelia'' w stosunku do utworu pojawia się w pismach [[Justyn Męczennik|Justyna]]<ref>''IRENEUSZ Z LYONU I GNOSTYCY. Zdemaskowanie i odparcie fałszywej gnozy'', 978-83-7030-994-7, Wstęp s 11.</ref>. Ok. 170 r. [[Tacjan Syryjczyk|Tacjan]] napisał „Harmonię czterech Ewangelii” zwaną „[[Diatessaron]]”, po nim [[harmoniaHarmonia Ewangelii|harmonie Ewangeliiewangelii]] tworzyli też inni autorzy. W drugiej połowie II wieku cztery ewangelie wymienia tzw. [[kanon Muratoriego]] oraz [[Tertulian]], a [[Ireneusz z Lyonu]] ok. 180 r. jest przekonany o świętości jedynie czterech Ewangeliiewangelii.
 
Istnieje wiele teorii dotyczących czasu powstania poszczególnych Ewangeliiewangelii oraz zależności między nimi. Powszechnie uznaje się, że trzy Ewangelieewangelie – według św. św. <!--powtórzenie celowe, oznacza l. mn. („świętych”), patrz: http://so.pwn.pl/zasady.php?id=629567 --> Łukasza, Marka i Mateusza (tzw. ''[[ewangelie synoptyczne]]'') – są ze sobą bliżej związane niż z Ewangelią według św. Jana: często używają podobnych sformułowań, mówią o podobnych wydarzeniach i stosują podobną aranżację tekstu. Wnioskuje się zatem, że ewangeliści ci korzystali ze wspólnego źródła, albo autorzy późniejszych ewangelii synoptycznych wykorzystywali wcześniejsze z nich.
 
Według hipotezy dwuźródłowej powstania Ewangeliiewangelii, jako pierwsza z trójki powstała Ewangelia według św. Marka, pozostali dwaj ewangeliści korzystali z niej oraz z innego wspólnego źródła (to hipotetyczne źródło jest nazywane [[źródło Q|ewangeliąEwangelią Q]] – od [[język niemiecki|niemieckiego]] ''Quelle'' – źródło). Najpoważniejszym problemem tej hipotezy jest fakt, że ewangeliaEwangelia Q, jeśli istniała, zaginęła bardzo wcześnie, gdyż nie ma żadnych zapisów wczesnochrześcijańskich odnoszących się do dokumentu z wyjątkiem dość enigmatycznego stwierdzenia [[Papiasz z Hierapolis|Papiasza]] z [[II wiek]]u, które może być w ten sposób interpretowane. Kontrowersyjnym dokumentem uważanym przez niektórych za potwierdzenie tej hipotezy jest [[ewangeliaEwangelia Tomasza]], która zawiera wiele sformułowań wspólnych dla Łukasza i Mateusza, nie występujących w ewangelii według św. Marka. Interpretowane jest to na dwa sposoby – albo pismo to powstało bardzo wcześnie i Tomasz również korzystał z Q, co byłoby silnym argumentem za istnieniem Q, albo też powstał bardzo późno i korzystał z ewangelii według św. Łukasza i według św. Mateusza. Obie te hipotezy mają swoich zwolenników.
 
Istnieje wiele innych hipotez, które z grubsza można pogrupować według liczby dodatkowych dokumentów, których istnienie postulują. Te które tworzą najmniej lub nie tworzą ich wcale, nie wyjaśniają wszystkich zależności między ewangeliami synoptycznymi; te które tworzą kilka lub nawet kilkanaście takowych wchodzą w trudne do zweryfikowania spekulacje.
 
Każda z Ewangeliiewangelii przeprowadza własną myśl teologiczną i liczy się z potrzebami środowiska, dla którego jest przeznaczona{{r|Manfred Uglorz1994-s55}}, troszcząc się bardziej o objaśnienie zasad wiary chrześcijańskiej niż o historyczne szczegóły.
 
== Apokryfy ==
 
== Zobacz też ==
* [[Ewangeliści|Ewangelistaewangelista]]
* [[Ewangeliarz]]
 
20 839

edycji