Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 76 bajtów, 5 miesięcy temu
rev., WP:SK+ToS+mSI+Bn, drobne redakcyjne, drobne techniczne
|narodowości =
|ludność_miejsce = 8
|pkb = 261,4 mld<ref name="IMF">Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków [[Międzynarodowy Fundusz Walutowy|Międzynarodowego Funduszu Walutowego]] na rok 2017: {{cytuj stronę| url = https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=53&pr.y=2&sy=2016&ey=2023&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=513&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= | tytuł = World Economic Outlook Database, April 2018 | data dostępu = 2018-04-18 | autor = International Monetary Fund | język = en |data dostępu = 2018-04-18}}</ref> [[dolar amerykański|USD]]
|pkb_rok = 2017
|pkb_osoba = 1602{{R|IMF}} [[dolar amerykański|USD]]
* wycinanie szczątkowych lasów
 
== Historia Bangladeszu ==
Tereny obecnego Bangladeszu należały do Indii pod władaniem brytyjskim. W 1947 roku nastąpił podział [[Bengal]]u na dwie części: [[Bengal Zachodni]], który wszedł w skład Indii, oraz [[Pakistan Wschodni]], prowincję Pakistanu.
 
{{osobny artykuł|cyklon Bhola|wojna o niepodległość Bangladeszu}}
W 1970 ówczesny Pakistan Wschodni został spustoszony przez [[cyklon Bhola]], który spowodował śmierć około pół miliona osób. Działania rządu pakistańskiego były niewystarczające, co spowodowało pogorszenie i tak już napiętych stosunków między nim a Bengalczykami. Czarę goryczy przelało niedopuszczenie do objęcia funkcji premiera przez [[Sheikh Mujibur Rahman|Mujibura Rahmana]], mimo że jego partia, [[Liga Awami]], zdecydowanie wygrała wybory. Prezydent Pakistanu, generał [[Yahya Khan]], w porozumieniu z [[Zulfikar Ali Bhutto|Zulfikarem Alim Bhutto]], liderem [[Pakistańska Partia Ludowa|Partii Ludowej]], udaremnił zwołanie parlamentu i bezskutecznie usiłował stłumić ruch niepodległościowy, aresztując Mudżibura Rahmana 25 marca 1971 r. i ogłaszając stan wyjątkowy w Pakistanie Wschodnim. Zamach na demokrację przerodził się w falę krwawych represji: w ramach [[operacja Searchlight|operacji „Searchlight”]] armia pakistańska wymordowała w [[delta Gangesu|delcie Gangesu]] ok. 1–1,5 miliona cywilów i dopuściła się dużej liczby ok. 200 000 gwałtów. Mimo krwawej okupacji kraju [[wojna o niepodległość Bangladeszu]] nie wygasła, prowadzona metodami partyzanckimi pod dowództwem pułkownika [[M.A.G. Osmani]]ego. 17 kwietnia 1971 sformowany został na wygnaniu pierwszy rząd Bangladeszu. Armia indyjska wspomogła partyzantkę Bangladeszu, wkraczając 22 listopada 1971 roku na teren [[Bengal Wschodni|Bengalu Wschodniego]]<ref>Jan Rydel, ''Trzeci Świat'', [w:] ''Najnowsza historia świata 1945-1995'', t. II, Kraków 1997, s. 102 i, 103.</ref>.
 
[[Plik:Sheikh Mujibur Rahman in 1950.jpg|mały|upright|Twórca niepodległego Bangladeszu [[Sheikh Mujibur Rahman]]]]
16 grudnia armia pakistańska skapitulowała. Władzę przejęła Liga Ludowa pod przewodnictwem Mujiba, który to początkowo próbował przekształcić Bangladesz w państwo socjalistyczne<ref>Mascarenhas, A (1986). Bangladesh: A Legacy of Blood. Hodder & Stoughton, London. {{ISBN|0-340-39420-X}}. OCLC 13004864 16583315 242251870.</ref>. Przyjęta w grudniu 1972 roku konstytucja uznała świeckość, demokrację, wolność i [[socjalizm]] za filary państwowości kraju<ref>Frank, Katherine (2002). Indira: The Life of Indira Nehru Gandhi. USA: Houghton Mifflin, s. 388. {{ISBN|0-395-73097-X}}.</ref>. Założenia nowej polityki gospodarczej były wzorowane na Indiach. Rząd rozpoczął realizację państwowych programów edukacyjnych, kanalizacyjnych, żywnościowych, zdrowotnych, w całym kraju dostarczano wodę i montowano sieć elektryczną. Plan pięcioletni z 1973 roku ukierunkował inwestycję państwową w dziedzinie rolnictwa i infrastruktury wiejskiej<ref>UNESCAP, Integration of Poverty Alleviation and Social Sector Development into the Planning Process in Bangladesh (2006-07-07). „Mujib’s policies” (PDF).</ref>. Bangladesz zobowiązał się do sekularyzmu, jednak Mujib stopniowo zbliżył się do politycznego islamu. Rząd pod wpływem islamizmu zakazał hazardu, produkcji i sprzedaży alkoholu<ref name="ReferenceA">Raman, B. (2006-08-29). „Mujib and Islam” (PHP).</ref>. W 1974 roku znormalizowano stosunki z Pakistanem<ref name="ReferenceA" />. Tymczasem przeludnienie, korupcja i brak kapitału zagranicznego pogłębiły kryzys gospodarczy i anarchizowały społeczeństwo. Rozwijały się grupy opozycji islamistycznej i [[komunizm|komunistycznej]]. Niezadowolenie obróciło się przeciw Lidze Ludowej i Mudżiburowi Rahmanowi.
 
15 sierpnia 1975 roku grupa oficerów zaatakowała czołgami rezydencję prezydencką oraz zabiły Mujiba, jego rodzinę i pracowników rezydencji. Z masakry udało się przeżyć tylko jego córkom, Sheikh Hasiną Wajed i Sheikh Rehaną<ref>Frank, Katherine (2002). Indira: The Life of Indira Nehru Gandhi. USA: Houghton Mifflin. s. 389. {{ISBN|0-395-73097-X}}.</ref>. W zamach powiązany mógł być [[Central Intelligence Agency|CIA]] i ambasador [[Stany Zjednoczone|USA]] w Dhace<ref>„Bangabandhu Sheikh Mujibur Rahman”. 2006-07-07.</ref>. Przywódcy puczu wkrótce sami zostali obaleni, a seria zamachów i zabójstw politycznych sparaliżowała kraj<ref>Maniruzzaman, Talukder, „Bangladesh in 1975: The Fall of the Mujib Regime and Its Aftermath,” Asian Survey, 16, No. 2, February 1976, 119–29.</ref>. Przez następne 15 lat wprowadzono rządy wojskowe, które utrzymywały cały czas stan wyjątkowy. W czasie ich rządów prowadzono roboty publiczne i dokonano [[reprywatyzacja|reprywatyzacji]] sektora państwowego. Bangladesz rezygnując ze świeckości, zwrócił się w stronę państw arabskich. Jednak cały czas wybuchały antyrządowe demonstracje. Bezrobocie i niski poziom życia oraz zależność od pomocy z zagranicy stały się także podłożem do nastrojów antyindyjskich, szczególnie gdy w [[Asam]]ie wybuchły zamieszki skierowane przeciwko uchodźcom z Bangladeszu. Odżył również konflikt o wody [[Ganges]]u.
== Ustrój polityczny ==
[[Plik:Jatiyo Sangshad Bhaban (Roehl).jpg|mały|Jatiyo Sangshad Bhaban,<br />siedziba Zgromadzenia Narodowego Bangladeszu]]
Bangladesz jest republiką i członkiem [[Wspólnota Narodów|Wspólnoty Narodów]]. Po referendum we wrześniu 1991 roku nastąpił powrót do systemu demokracji parlamentarnej, ustanowionego na mocy konstytucji z 16 grudnia 1971 roku, która została zmieniona w styczniu 1975 roku, aby wprowadzić system prezydencki. Głową państwa jest prezydent pełniący funkcje głównie reprezentacyjne. Kadencja prezydenta trwa 5 lat. Władzę ustawodawczą sprawuje 350-osobowe [[Zgromadzenie Narodowe (Bangladesz)|Zgromadzenie Narodowe]] ('''Dźatija Sangsad'''). 300 posłów wybieranych jest w sposób bezpośredni, a 50<ref>[http://bdlaws.minlaw.gov.bd/sections_detail.php?id=367&sections_id=24619. 65. Establishment of Parliament<!-- Tytuł wygenerowany przez bota -->].</ref> miejsc zarezerwowanych jest dla kobiet, wybieranych w sposób pośredni. Władza wykonawcza należy do rządu odpowiedzialnego przed parlamentem. Władza sądownicza natomiast jest oddzielona i niezależna.
 
Od 2009 rządzi Liga Awami, a urząd premiera piastuje [[Sheikh Hasina Wajed]], córka pierwszego prezydenta Bangladeszu. Liga Awami obejmuje 273 mandaty, a główna partia opozycyjna Partia Narodowa [[Hossain Mohammad Ershad|Hossaina Mohammada Ershada]] – 42.
! Nazwa<br />bengalska
! Stolica
! Populacja<br />(2011)<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/BBS/PHC2011Preliminary%20Result.pdf | tytuł = POPULATION & HOUSING CENSUS 2011 | autor = Bangladesh Bureau of Statistics | język = en | data dostępu = 2012-12-19}}</ref>
! Powierzchnia<br />(km²)
! Gęst. zalud.<br />(os./km²)
! rowspan=9| [[Plik:Bangladesh divisions english.png|centruj|200px|centruj]]
|-
| 1 || [[Barisal (prowincja)|Barisal]] || বরিশাল || [[Barisal]] || 8 147 000 || 13 297 || 613
 
== Gospodarka ==
{{osobny artykuł|Gospodarka Bangladeszu}}
[[Plik:Dhaka April (33274941853).jpg|thumb|Dhaka (kwiecień 2017)]]
{{osobny artykuł|Gospodarka Bangladeszu}}
 
=== Profil gospodarczy ===
Pomimo wysiłków społeczności międzynarodowej i administracji państwowej, Bangladesz pozostaje jednym z najbiedniejszych, najgęściej zaludnionych i najmniej rozwiniętych krajówpaństw świata. Podstawą gospodarki jest [[rolnictwo]], przede wszystkim uprawa ryżu. Najważniejszymi przeszkodami rozwoju są częste cyklony, niska wydajność sektora państwowego oraz szybki wzrost liczebności siły roboczej, której nie może wchłonąć rolnictwo. Problemem są przerwy w wydobyciu zasobów mineralnych (gaz ziemny), niedostateczne dostawy energii i wolne wdrażanie reform ekonomicznych. Rząd uczynił pewne kroki w kierunku poprawy klimatu dla zagranicznych inwestycji – wynegocjował z międzynarodowymi firmami korzystne kontrakty na wydobycie ropy i gazu, poprawił krajową sieć dystrybucji gazu, rozbudował rurociągi przesyłające gaz i ropę naftową oraz rozpoczął budowę szeregu elektrowni. Postęp w reformowaniu gospodarki jest powstrzymywany przez związki zawodowe, biurokrację i inne grupy nacisku. Potężne powodzie od czerwca do października 1998 roku pozbawiły dorobku całego życia ponad 20 milionów osób. Produkcja zbóż spadła o ponad 4 miliony ton, zmuszając rząd do potrojenia importu żywności, co zachwiało bilansem handlowym kraju{{fakt|data=2014-01}}. Powodzie zwiększyły uzależnienie kraju od pomocy międzynarodowej. Kryzys finansowy, który dotknął Azję pod koniec lat dziewięćdziesiątych, nie wywarł większego wpływu na gospodarkę.
 
== Siły zbrojne ==
Bangladesz dysponuje trzema [[rodzaj sił zbrojnych|rodzajami sił zbrojnych]]: [[Wojska Lądowe Bangladeszu|wojskami lądowymi]], [[Marynarka Wojenna Bangladeszu|marynarką wojenną]] oraz [[Siły Powietrzne Bangladeszu|siłami powietrznymi]]{{r|Global}}. Uzbrojenie sił lądowych Bangladeszu składało się w 2014 roku z: 169 czołgów, 300 opancerzonych pojazdów bojowych oraz 50 zestawów [[artyleria|artylerii]] holowanej{{r|Global}}. Marynarka wojenna Bangladeszu dysponowała w 2014 roku 58 okrętami obrony przybrzeża, 8 [[Fregata rakietowa|fregatami]], 6 [[korweta]]mi oraz pięcioma [[Okręt obrony przeciwminowej|okrętami obrony przeciwminowej]]{{r|Global}}. Bangladeskie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 52 [[Samolot myśliwski|myśliwców]], 54 [[Samolot transportowy|samolotów transportowych]], 45 [[Samolot szkolno-bojowy|samolotów szkolno-bojowych]] oraz 52 [[Śmigłowiec|śmigłowców]]{{r|Global}}.
 
Wojska bangladeskie w 2014 roku liczyły 400 tys. żołnierzy zawodowych oraz 2,3 mln rezerwistów. Według rankingu ''[[Global Firepower]]'' (2014) bangladeskie siły zbrojne stanowią 56. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 4,3 mld dolarów<ref name="Global">{{Cytuj stronę | url = http://www.globalfirepower.com/country-military-strength-detail.asp?country_id=Bangladesh | tytuł = Bangladesh | opublikowany = [[Global Firepower]] | język = en | data dostępu = 2014-08-25}}</ref>.
 
== Demografia ==
* pozostali: 10,08%<ref>[http://www.joshuaproject.net/countries.php?rog3=BG&listing=Y Joshua Project].</ref>
 
== ReligieReligia ==
{{osobny artykuł|Podział administracyjny Kościoła katolickiego w Bangladeszu|Protestantyzm w Bangladeszu|Świadkowie Jehowy w Bangladeszu}}
{{osobny artykuł|Protestantyzm w Bangladeszu}}
{{osobny artykuł|Świadkowie Jehowy w Bangladeszu}}
[[Plik:Saying Juma Namaz (Friday prayer for Muslims), Dhaka, Bangladesh NK.JPG|thumb|Muzułmanie podczas [[Salat (modlitwa)|modlitwy]], Dhaka]]
Struktura religijna kraju w 2010 roku według ''Pew Research Center''<ref>{{cytuj stronę |url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-percentages/ |tytuł=Religious Composition by Country, in Percentages |data= |opublikowany=The Pew Research Center |data dostępu=2014-06-20}}</ref><ref>{{cytuj stronę |url=http://www.pewforum.org/2011/12/19/table-christian-population-as-percentages-of-total-population-by-country/ |tytuł=Christian Population as Percentages of Total Population by Country |data= |opublikowany=The Pew Research Center |data dostępu=2014-06-20}}</ref>:
== Kultura ==
[[Plik:A Durga Puja procession by Hindu minority of Bangladesh 2009.jpg|thumb|[[Durgapudźa]] w Dhace]]
Narodowym zwierzęciem Bangladeszu jest [[tygrys bengalski]], kwiatem [[Grzybienie białe|lilia wodna]], a owocem – owoc [[chlebowiec|drzewa bochenkowego]]. Bangladesz banglajest krajem muzułmańskim o stosunkowo dużym stopniu tolerancji, a miejscowa ludność znana jest z wyrozumiałego i przyjaznego traktowania cudzoziemców.
 
Bengalskie kobiety najczęściej noszą tzw. [[sari]], choć popularny jest również strój zwany „salwar kameez” („salwar” to luźne spodnie, a „kameez” to długa koszula). Mężczyźni zazwyczaj noszą „lungi”, rodzaj długiej spódnicy albo „kurtę”, luźną koszulę sięgającą kolan. Coraz popularniejsze, zwłaszcza u mężczyzn, są stroje zachodnie.
 
== Opieka zdrowotna ==
Bangladesz należy do krajów, gdzie występują poważne problemy zdrowotne, a duża część społeczeństwa jest niedożywiona. Szacuje się, że braki [[żelazo|żelaza]] ludności Bangladeszu powodują utratę nawet 7,9% PKB tego kraju<ref>{{cytuj książkę | nazwisko = Horton | imię = S. | nazwisko2 = Ross | imię2 = J. | tytuł = The economics of iron deficiency | url = https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:4vqmV2s00D8J:www.idpas.org/pdf/2206TheEconomicsofIronDeficiency.pdf+Horton+S.+Ross+The+economics+of+iron+deficiency&hl=pl&gl=fr&pid=bl&srcid=ADGEESj7Jsp0lY2ieb2EvyX220EV3FWYK-lRwXjmy2ddQCKbDRgC9D815qDmg0qN4WDcTKfb9W_r41EgmJdA1xqAWmMCJwH_CEzAd_wrOaRqcphKaIBukSuKZMsw05SR6-eSIHpyMfl3&sig=AHIEtbSE7IBDYAmpLDjayDUW6PqBEnBHhQ | wydanie = 28 | wydawca = | miejsce = | data = | rok = 2003 | strony = 51–75 | część = 1 | tytuł części = | seria = Food Policy| isbn = | doi =10.1016/S0306-9192(02)00070-2 | język = en}}</ref>.
 
== Przypisy ==
{{WTO}}
{{Zimna wojna}}
 
{{Kontrola autorytatywna}}
 
[[Kategoria:Bangladesz| ]]
[[Kategoria:Państwa w Azji]]
[[Kategoria:Członkowie Organizacji Narodów Zjednoczonych]]
50 508

edycji