Nowy Targ: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 75 bajtów ,  1 rok temu
m
m (Bot poprawia linki wewnętrzne oraz wykonuje dr. zmiany typograficzne i techn.)
#* granica wschodnia – Dział
#* granica zachodnia – granica miasta ze wsiami Ludźmierz, Lasek i Trute
# [[Kowaniec (Nowy Targ)|Kowaniec]] i Kokoszków
#* granica północna – granica miasta ze wsią Obidowa
#* granica południowa – Czarny Dunajec
Pierwsi [[Żydzi]] pojawili się w Nowym Targu w czasie jego lokacji w 1346. Starosta Adam Kazanowski zasłynął jako pierwszy, który zaczął sprowadzać ich na Podhale. Społeczność żydowska dynamicznie się rozwijała, w 2. połowie XIX wieku w Nowym Targu mieszkało ok. 400 Żydów (7% ogółu ludności miasta), a u progu I wojny światowej ponad 1300 (15%). Przed I wojną pobieranie myta za przejazd przez mosty na Czarnym i Białym Dunajcu było zajęciem Żydów, m.in. Szai Ajzensztoka, opisanego przez [[Jan Kasprowicz|Jana Kasprowicza]]. W okresie międzywojennym prawie wszystkie kamienice w Rynku i większość sklepów znajdowały się w rękach żydowskich, byli oni właścicielami ok. 30% podmiotów gospodarczych. W czasie okupacji Żydzi zostali skierowani do obozu pracy na Borze w Nowym Targu. Później Niemcy utworzyli w maju 1941 getto żydowskie w okolicach ul. Krasińskiego, w którym zgromadzono ok. 2500 ludzi. Zostało ono zlikwidowane 30 sierpnia 1942. Część Żydów wysłano do [[Obóz zagłady w Bełżcu|obozu koncentracyjnego]] w [[Bełżec|Bełżcu]], a resztę rozstrzelano na miejscu na [[Cmentarz żydowski w Nowym Targu|cmentarzu żydowskim]]. Dokonano egzekucji od 400 do 2000 osób, pochowanych później w masowym grobie. Jedynym Żydem, któremu udało się uciec z rozstrzeliwania był Dawid Grasgrin, przed wojną handlarz dorożkami i końmi. Ukrył się w miejscowości [[Czerwony Klasztor (miejscowość)|Czerwony Klasztor]] na [[Słowacja|Słowacji]], a po wojnie powrócił do Nowego Targu. Został przewodniczącym [[Kahał|Gminy Żydowskiej]] i rozpoczął starania o zwrot synagogi, która w okresie [[Polska Rzeczpospolita Ludowa|PRL-u]] zamieniona została na kino. W swoim domu przyjmował Żydów będących w drodze do [[Palestyna|Palestyny]] i powracających na Podhale po wojnie, gdyż ich własne domy zostały już zajęte. Został zastrzelony w swoim mieszkaniu 10 lutego 1946 przez „Ognia” ([[Józef Kuraś]]), członkowie oddziału „Ognia” ukradli mu 7500 złotych, konia i wóz.
 
Obecnie istnieje Ziomkostwo Żydów Podhalańskich w [[Izrael]]u, które w 1990 ufundowało na kirkucie pomnik. W mieście istnieje także duża społeczność [[Romowie|cygańska]], należąca do [[Bergitka Roma]]. Pierwotnie mieszkali w Kotlarce nad Robowem, w dzielnicy [[Kowaniec (Nowy Targ)|Kowaniec]], gdzie zajmowali się robieniem kotłów. W czasie Polski Ludowej zostali przeniesieni na osiedle Topolowe, gdzie mieszkają do dzisiaj.
 
=== Okres powojenny ===
== Przyroda i turystyka ==
[[Plik:Turbacz a5.jpg|thumb|Gorce wiosną ([[Hala Długa]])]]
Nowy Targ leży w północnej części [[Podhale|Podhala]] we wschodniej części [[Kotlina Orawsko-Nowotarska|Kotliny Orawsko-Nowotarskiej]], u podnóża [[Gorce|Gorców]] pomiędzy [[Biały Dunajec (rzeka)|Białym]] a [[Czarny Dunajec (rzeka)|Czarnym Dunajcem]], które łączą się, tworząc [[Dunajec]], będący prawym dopływem [[Wisła|Wisły]]. Z tego miejsca wyrusza słynny spływ kajakowy im. Tadeusza Pilarskiego, będący jedną z największych i najstarszych imprez tego typu w [[Europa|Europie]]. Miasto jest doskonałą bazę dla turystyki pieszej, rowerowej, narciarskiej, kajakowej, ekstremalnej czy motorowej. Położenie Nowego Targu sprawia, że jest miastem o bogatych walorach turystycznych. Najbliżej znajduje się pasmo Gorców z najwyższym szczytem [[Turbacz]]em (1314 m n.p.m.). W niewielkiej odległości od miasta jest [[Jezioro Czorsztyńskie]] które zadowoli miłośników sportów wodnych. Na zachód od Nowego Targu znajduje się masyw [[Babia Góra|Babiej Góry]], a na południe [[Tatry]]. W tych obszarach znajdują się 4 parki narodowe: [[Gorczański Park Narodowy]], [[Tatrzański Park Narodowy (Polska)|Tatrzański Park Narodowy]], [[Babiogórski Park Narodowy]] i [[Pieniński Park Narodowy]] Miłośników sportów zimowych zadowolą wyciągi narciarskie Zadział oraz Długa Polana znajdujące się w dzielnicy [[Kowaniec (Nowy Targ)|Kowaniec]], a także niewielka odległość do dużych ośrodków narciarskich takich jak [[Białka Tatrzańska]] oraz [[Bukowina Tatrzańska]]. W 2006 program turystyczny ''Instynkt Tropiciela'' telewizji [[TV4 (Polska)|TV4]] przyznał Nowemu Targowi nagrodę „turystycznego odkrycia roku”.
 
=== Ochrona przyrody ===
312 117

edycji