Otwórz menu główne

Zmiany

lądowanie, łączność, poprawa linków
[[Plik:Moon Farside LRO.jpg|thumbmały|Odwrotna strona [[Księżyc]]a, mozaika zdjęć sondy [[Lunar Reconnaissance Orbiter]]]]
'''Niewidoczna''' lub '''odwrotna strona Księżyca''' – powierzchnia odwróconej od [[Ziemia|Ziemi]] półkuli [[Księżyc]]a, która nigdy nie jest widoczna z Ziemi ze względu na [[Obrót synchroniczny|rotację synchroniczną]] [[Naturalny satelita|satelity]]. [[Libracja]] Księżyca powoduje, że brzegi odwróconej strony (łącznie około 18%) mogą być obserwowane z Ziemi, ale tylko pod małym kątem, co utrudnia rozpoznawanie rzeźby terenu. Odwrotna strona Księżyca pozostawała praktycznie nieznana do czasu lotów [[sonda kosmiczna|sond kosmicznych]].
 
Bywa ona niesłusznie nazywana „ciemną stroną Księżyca”<ref group=uwaga>Pojęcia „ciemna strona” Księżyca lub „mroczna strona Księżyca” są w przenośni stosowane jako określenie zjawisk tajemniczych, budzących niepokój. Przykładem jest nazwa albumu [[The Dark Side of the Moon]] grupy [[Pink Floyd]], poświęconego trudnym problemom współczesnego życia (pieniądze, chciwość, przemijanie, szaleństwo, wojna).</ref>, chociaż Księżyc obraca się względem Słońca i np. w [[Nów|nowiu]] to strona zwrócona do Ziemi jest nieoświetlona. ŚciśleZnikome rzeczróżnice biorąc,w odwrotnaoświetleniu stronapółkul otrzymujewynikają nawetz minimalnietego, więcejże światławidoczna słonecznegostrona niżKsiężyca półkulajest widocznaoświetlona zświatłem Ziemi;odbitym znikomeod różnice wynikają z faktuZiemi, żea widoczna strona Księżycatakże podlega [[Zaćmienie Księżyca|zaćmieniom]] przez Ziemię.
 
== Charakterystyka ==
[[Plik:MoonTopoGeoidUSGS.jpg|thumbmały|Topografia Księżyca w odniesieniu do księżycowej [[geoida|geoidy]]; po prawej niewidoczna strona Księżyca]]
Niewidoczna strona Księżyca różni się wyglądem od widocznej, przede wszystkim ze względu na to, że znacznie mniejszy jej obszar pokrywają ciemne [[Morze księżycowe|morza księżycowe]] (2% jej powierzchni{{r|morza}} w porównaniu do 31,2% po widocznej stronie). Na niewidocznej stronie Księżyca znajdują się [[Mare Ingenii]], [[Mare Moscoviense]] i [[Mare Orientale]] (częściowo widoczne z Ziemi dzięki libracji), w części także [[Mare Humboldtianum]] i [[Mare Marginis]]. Zastygła lawa wypełnia również duży krater [[Ciołkowski (krater księżycowy)|Ciołkowski]]. Większą część odwróconej strony zajmują jasne wyżyny, pokryte licznymi [[krater uderzeniowy|kraterami uderzeniowymi]] różnej wielkości. Na południowej półkuli dominuje największyjeden potwierdzonyz basennajwiększych uderzeniowybasenów uderzeniowych w [[Układ Słoneczny|Układzie Słonecznym]], [[Basen Biegun Południowy – Aitken]].
 
== Badania ==
Pierwsze zdjęcia tej półkuli Księżyca wykonała [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|radziecka]] sonda [[Łuna 3]] w 1959; [[Rosyjska Akademia Nauk|Akademia Nauk ZSRR]] wydała wkrótce atlas odwrotnej strony Księżyca, zawierający zdjęcia, mapę i katalog prawie 500 lepiej lub gorzej zidentyfikowanych elementów ukształtowania powierzchni<ref name=atlas/>. Zdjęcia znacznie lepszej jakości dostarczyła w 1965 inna radziecka sonda, [[Zond 3]]{{r|zond3}}. Człowiek po raz pierwszy zobaczył tę część Srebrnego Globu podczas misji [[Apollo 8]] w 1968.
 
NaKilka odwróconejsond odbezzałogowych Ziemizakończyło stronieswoją misję, uderzając w odwrotną stronę Księżyca. nieNie odbyło się do tejna poryniej żadne lądowanie załogowe, uderzyło w nią kilka sond bezzałogowych. PierwszeW miękkie lądowanie (sondaczasach [[Chang’eProgram 4Apollo|Programu Apollo]]) jest planowane w dniach 1–6 stycznia 2019 roku{{r|Urania}}.geolog-astronauta [[Harrison Schmitt]], jedyny geolog, który wylądował na powierzchni Księżyca, proponował, aby lądowanie jego misji odbyło się na odwrotnej stronie, w wypełnionym lawą kraterze Ciołkowski{{r|Schmitt}}. [[NASA]] uznała tę propozycję za zbyt ryzykowną i lądownik [[Apollo 17]] ostatecznie wylądował na widocznej stronie. Problem stanowiłby m.in. brak bezpośredniej łączności radiowej z astronautami na powierzchni – z ich punktu widzenia Księżyc przesłaniałby Ziemię i odbiorniki w [[Centrum Lotów Kosmicznych imienia Lyndona B. Johnsona|Centrum Lotów Kosmicznych]], niezbędne byłoby umieszczenie dodatkowego satelity na orbicie wokół Księżyca{{r|PAP}}.
 
Pierwsze miękkie lądowanie na odwróconej od Ziemi stronie Księżyca miało miejsce 3 stycznia 2019 roku, kiedy chiński bezzałogowy [[lądownik]] [[Chang’e 4]] osiadł w kraterze [[Von Kármán (krater księżycowy)|Von Kármán]]{{r|Urania}}. Dla zachowania łączności z sondą, Chiny wysłały wcześniej [[Satelita telekomunikacyjny|satelitę telekomunikacyjnego]] Queqiao w pobliże [[Punkt libracyjny|punktu libracyjnego L<sub>2</sub>]] położonego za Księżycem{{r|PAP}}.
 
== Uwagi ==
== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=morza"atlas">{{Cytuj pismoksiążkę | autor = J.J.Akademia Gillis, P.D.Nauk SpudisZSRR | tytuł = TheAtlas Compositionodwrotnej and Geologic Setting of Lunar Far Sidestrony MariaKsiężyca | czasopismowydawca = LunarPaństwowe andWydawnictwo Planetary ScienceNaukowe | datamiejsce = 1996Warszawa | oznaczeniedata = 271961 | stronyinni = 413–404Tłum. |[[Andrzej urlKajetan = http://adsabs.harvard.edu/abs/1996LPI....27..413GWróblewski]]}}</ref>
<ref name=atlas"morza">{{Cytuj książkę | autor = AkademiaGillis, NaukJ.J.; ZSRRSpudis, P.D. | tytuł = AtlasThe odwrotnejComposition stronyand KsiężycaGeologic Setting of Lunar Far Side Maria | wydawcaczasopismo = PaństwoweLunar Wydawnictwoand NaukowePlanetary Science | miejscedata = Warszawa1996 | dataoznaczenie = 196127 | innis = Tłum.413–404 [[Andrzej| Kajetanbibcode Wróblewski]]= 1996LPI....27..413G}}</ref>
<ref name="zond3">{{Cytuj stronę | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1965-056A | tytuł = Zond 3 | praca = National Space Science Data Center | opublikowany = NASA | język = en | data dostępu = 2012-09-06}}</ref>
<ref name="Urania">{{Cytuj stronę |url = https://www.urania.edu.pl/wiadomosci/change-4-coraz-blizej-ciemnej-strony-ksiezyca-4931.html |nazwisko = Kuligowska |imię = Elżbieta |tytuł = Chang’e 4 coraz bliżej ciemnej strony Księżyca |opublikowany = Urania – Postępy astronomii |data = 2018-12-20 |data dostępu = 2018-12-25}}</ref>.
<ref name="Schmitt">{{Cytuj książkę | nazwisko = Chaikin | imię = Andrew | tytuł = A Man on the Moon: Lunar explorers | wydawca = Time-Life Books | data = 1999 | strony=200, 201}}</ref>
<ref name="Urania">{{Cytuj stronę |url = https://www.urania.edu.pl/wiadomosci/chinska-misja-change-4-corazladuje-blizejna-ciemnejniewidocznej-stronystronie-ksiezyca-4931.html |nazwiskotytuł = KuligowskaChińska |imię = Elżbieta |tytuł =misja Chang’eChang'e 4 corazląduje bliżejna ciemnejniewidocznej stronystronie Księżyca |opublikowany = [[Urania – Postępy astronomiiAstronomii]] |data = 20182019-1201-2003 |data dostępu = 20182019-1201-2503}}</ref>.
<ref name="PAP">{{Cytuj stronę |url = http://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news%2C29561%2Cchiny-wystrzelily-satelite-zbadac-niewidoczna-strone-ksiezyca.html |tytuł = Chiny wystrzeliły satelitę, by zbadać niewidoczną stronę Księżyca | autor = Andrzej Borowiak |opublikowany = [[Polska Agencja Prasowa]] |data = 2018-05-22 |data dostępu = 2019-01-03}}</ref>.
<ref name="zond3">{{Cytuj stronę | url = httphttps://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplayspacecraft/display.doaction?id=1965-056A | tytuł = Zond 3 | praca = National Space Science Data Center | opublikowany = NASA | język = en | data dostępu = 20122019-0901-0603}}</ref>
}}
 
28 868

edycji