Otwórz menu główne

Zmiany

źródła/przypisy
== Charakterystyka ==
[[Plik:MoonTopoGeoidUSGS.jpg|mały|Topografia Księżyca w odniesieniu do księżycowej [[geoida|geoidy]]; po prawej niewidoczna strona Księżyca]]
Niewidoczna strona Księżyca różni się wyglądem od widocznej, przede wszystkim ze względu na to, że znacznie mniejszy jej obszar pokrywają ciemne [[Morze księżycowe|morza księżycowe]] (2% jej powierzchni{{r|morza}} w porównaniu do 31,2% po widocznej stronie). Na niewidocznej stronie Księżyca znajdują się [[Mare Ingenii]], [[Mare Moscoviense]] i [[Mare Orientale]] (częściowo widoczne z Ziemi dzięki libracji), w części także [[Mare Humboldtianum]] i [[Mare Marginis]]. Zastygła lawa wypełnia również duży krater [[Ciołkowski (krater księżycowy)|Ciołkowski]]. Większą część odwróconej strony zajmują jasne wyżyny, pokryte licznymi [[krater uderzeniowy|kraterami uderzeniowymi]] różnej wielkości. Na południowej półkuli dominuje jeden z największych basenów uderzeniowych w [[Układ Słoneczny|Układzie Słonecznym]], [[Basen Biegun Południowy – Aitken]]{{r|Far}}.
 
== Badania ==
Pierwsze zdjęcia tej półkuli Księżyca wykonała [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|radziecka]] sonda [[Łuna 3]] w 1959; [[Rosyjska Akademia Nauk|Akademia Nauk ZSRR]] wydała wkrótce atlas odwrotnej strony Księżyca, zawierający zdjęcia, mapę i katalog prawie 500 lepiej lub gorzej zidentyfikowanych elementów ukształtowania powierzchni<ref name={{r|atlas/>}}. Zdjęcia znacznie lepszej jakości dostarczyła w 1965 inna radziecka sonda, [[Zond 3]]{{r|zond3}}. CzłowiekPodczas misji [[Apollo 8]] w 1968 roku ludzie po raz pierwszy zobaczyłmogli bezpośrednio zobaczyć tę część Srebrnego Globu podczas misji [[Apollo 8]] w 1968{{r|Apollo8}}.
 
Kilka sond bezzałogowych zakończyło swoją misję, uderzając w odwrotną stronę Księżyca. Nie odbyło się na niej żadne lądowanie załogowe. W czasach [[Program Apollo|Programu Apollo]] geolog-astronauta [[Harrison Schmitt]] proponował, aby lądowanie jego misji odbyło się na odwrotnej stronie, w wypełnionym lawą kraterze Ciołkowski{{r|Schmitt}}. [[NASA]] uznała tę propozycję za zbyt ryzykowną i lądownik [[Apollo 17]] ostatecznie wylądował na widocznej stronie. Problem stanowiłby m.in. brak bezpośredniej łączności radiowej z astronautami na powierzchni – z ich punktu widzenia Księżyc przesłaniałby Ziemię i odbiorniki w [[Centrum Lotów Kosmicznych imienia Lyndona B. Johnsona|Centrum Lotów Kosmicznych]], niezbędne byłoby umieszczenie dodatkowego satelity na orbicie wokół Księżyca{{r|PAP}}.
 
Pierwsze miękkie lądowanie bezzałogowej sondy na odwróconej od Ziemi stronie Księżyca miało miejsce 3 stycznia 2019 roku, kiedy chiński bezzałogowy [[lądownik]] [[Chang’e 4]] osiadł w kraterze [[Von Kármán (krater księżycowy)|Von Kármán]]{{r|Urania}}. Dla zachowania łączności z sondą, Chiny wysłały wcześniej [[Satelita telekomunikacyjny|satelitę telekomunikacyjnego]] Queqiao w pobliże [[Punkt libracyjny|punktu libracyjnego L<sub>2</sub>]] położonego – z punktu widzenia obserwatora na Ziemi – za Księżycem{{r|PAP}}.
 
== Uwagi ==
== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="Apollo8">{{Cytuj stronę | url = https://www.nasa.gov/feature/50-years-ago-apollo-8-in-lunar-orbit | tytuł = 50 Years Ago: Apollo 8 in Lunar Orbit | autor = Kelli Mars | data = 2018-12-24 | opublikowany = [[NASA]] | język = en | data dostępu = 2019-01-03}}</ref>
<ref name="atlas">{{Cytuj książkę | autor = Akademia Nauk ZSRR | tytuł = Atlas odwrotnej strony Księżyca | wydawca = Państwowe Wydawnictwo Naukowe | miejsce = Warszawa | data = 1961 | inni = Tłum. [[Andrzej Kajetan Wróblewski]]}}</ref>
<ref name="morzaFar">{{Cytuj książkę | autornazwisko = Gillis,Byrne J.J.;| Spudis,imię P.D= Charles J. | tytuł = The Composition and Geologic Setting of Lunar Far Side Mariaof |the czasopismoMoon: =A LunarPhotographic and Planetary ScienceGuide | datawydawca = 1996Springer |Science oznaczenie& =Business 27Media | sdata = 413–4042007 | bibcodeisbn = 1996LPI....27..413G9780387732060}}</ref>
<ref name="morza">{{Cytuj | autor = Gillis, J.J.; Spudis, P.D. | tytuł = The Composition and Geologic Setting of Lunar Far Side Maria | czasopismo = Lunar and Planetary Science | data = 1996 | wolumin = 27 | s = 413–404 | bibcode = 1996LPI....27..413G}}</ref>
<ref name="Schmitt">{{Cytuj książkę | nazwisko = Chaikin | imię = Andrew | tytuł = A Man on the Moon: Lunar explorers | wydawca = Time-Life Books | data = 1999 | strony=200, 201}}</ref>
<ref name="Urania">{{Cytuj stronę |url = https://www.urania.edu.pl/wiadomosci/chinska-misja-change-4-laduje-na-niewidocznej-stronie-ksiezyca |tytuł = Chińska misja Chang'e 4 ląduje na niewidocznej stronie Księżyca |opublikowany = [[Urania – Postępy Astronomii]] |data = 2019-01-03 |data dostępu = 2019-01-03}}</ref>.
28 868

edycji