Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 44 bajty ,  9 miesięcy temu
Dzieciństwo upłynęło Aleksandrowi pomiędzy zamkami [[Fontainebleau]], [[Blois]] i [[Amboise]], z dala od ojca, który dużo podróżował w towarzystwie swej faworyty [[Diana de Poitiers|Diany z Poitiers]]. Dziećmi zajmował się matka, pozbawiona miłości męża i znaczenia, w nich upatrywała możliwość zaspokojenia zranionych ambicji. Dwór Katarzyny składał się z najpiękniejszych kobiet Francji, Włoch, Szkocji i Flandrii. Zwano go ''szwadronem podfruwajek'', a Katarzyna uczyła swoje podopieczne jak rządzić mężczyznami. Młodzi Walezjusze wychowywali się wśród nich, rozpieszczani, obserwując od najmłodszych lat rozgrywające się na ich oczach romanse. Oddalenie od ojca i rządy surowej matki pogłębiły tylko zniewieściałość, która charakteryzowała ostatnie pokolenie Walezjuszy{{R|Grzybowski11}}.
 
Ze względu na słabe zdrowie w dzieciństwie Aleksander bardzo długo chodził w lekkich sukienkach. Był ulubieńcem matki, która nazywał go ''moje oczy'' i ''mały orzeł''. Zachwycała się jego zdrowiem i urodą. Zawsze znajdowała dla niego czas na czułości i pieszczoty. Aleksander, tak jak i matka przejawiał zamiłowanie do nauki. Uczył się dobrze. Jego preceptorem był znakomity humanista francuski [[Jacques Amyot]]. Mały Aleksander rozczytywał się w [[Plutarch|Plutarchu]]u i romansie ''Perceforest''{{R|Grzybowski13}}.
 
=== Wojny zewnętrzne i domowe ===
Marzenia o wielkich wojennych czynach młodego królewicza zderzały się z trudną rzeczywistością. Armia francuska w kolejnej rundzie wojny z Hiszpanią poniosła klęski pod [[Bitwa pod Saint-Quentin (1557)|Saint-Quentin]] (1557) oraz [[Wielka Armada#Bitwa pod Gravelines|Gravelines]] (1558) i Francja zmuszona była w [[Pokój w Cateau-Cambrésis|traktacie pokojowym w Cateau-Cambrésis]] (1559) zrezygnować z ambicji panowania we Włoszech. W 1558 roku najstarszy brat Aleksandra Franciszek został ożeniony z [[Maria I Stuart|Marią Stuart]]. Rok później Klaudię wydano za [[Karol III Wielki|księcia]] [[Lotaryngia|Lotaryngii]], a Elżbietę za [[Filip II Habsburg|Filipa II]], króla [[Hiszpania|Hiszpanii]]. Młody Aleksander został księciem [[Angoulême]] i miał otrzymać własny dwór. Jednakże 30 czerwca 1559 roku król wyprawił wielki turniej dla uczczenia ślubu córki. Trafiony w pojedynku kopią przez oko w mózg przez współzawodnika Gabriela Montgomery'ego, zmarł po dziesięciu dniach. Królem Francji został 16-letni brat Aleksandra - Franciszek II{{R|Grzybowski15}}.
 
Opiekę nad królem objęli Franciszek Gwizjusz i jego brat Karol kardynał lotaryński, wujowie jego żony. Opozycję przeciw Gwizjuszom zawiązali Ludwik Kondeusz i Antoni Burbon, którzy skupili wokół siebie zdemobilizowane po pokoju w Cateau-Cambrésis, rzesze szlachty i żołnierzy, którzy niezadowoleni, zasilili szeregi francuskich protestantów, od tego mniej więcej czasu zwanych [[Hugenoci|hugenotami]]. Opozycjoniści próbowali porwać króla, zostali jednak rozbici i powieszeni na balkonach zamku Amboise. Aleksander wraz z braćmi był świadkiem egzekucji. 6 grudnia 1560 roku zmarł Franciszek II{{R|Grzybowski19}}.
Królem ogłoszono 10-letniego Karola. Aleksander ściskał brata w czasie uroczystości koronacyjnych, a król wołał, że wszystko chce z nim dzielić. Regentką ogłosiła się królowa-matka, choć prawo to przysługiwało Antoniemu de Burbon. Wobec słabości sił protestanckich chętnie uznał takie rozwiązanie, na które przystali również nie posiadający wystarczających praw do tronu Gwizjusze. Ci ostatni przygotowali w następnych tygodniach próbę porwania Aleksandra. W październiku 1561 roku Jacques de Savoie, książę Nemours próbował nakłonić dziesięciolatka do ucieczki do zamku [[Saint-Germain-en-Laye|Saint-Germain-en-Lay]]<nowiki/>e, na dwór lotaryński jego siostry Klaudii. Rozmowę podsłuchały jednak dwórki Katarzyny. Królowa-matka udaremniła te zabiegi. Aleksander został przesłuchany przed Radą Królewską. Upokorzony chłopak wywarł całą swą złość na katolicyzmie. Wspomagany przez królewskiego brata biegał po zamku przebrany za kardynała, przedrzeźniał obrzędy, wyśmiewał się z figur świętych, a siostrze palił książeczki do nabożeństwa{{R|Grzybowski24}}.
 
Katarzyna wydała w styczniu 1562 edykt tolerancyjny, który zezwalał na prywatne odprawianie protestanckich obrzędów. Franciszek Gwizjusz odpowiedział egzekucją protestantów w [[Masakra w Wassy|Wassy]], którzy wbrew prawu odprawiali nabożeństwo publiczne. Przeciw Gwizjuszom wystąpił Kondeusz. Królowa z Fontainebleau na próżno wzywała go, by udzielił jej oparcia. Pierwsi zjawili się Gwizjusze, którzy wymogli na niej kapitulację. 19 października pod [[Bitwa pod Dreux|Dreux]] siły protestanckie, dowodzone przez księcia Kondeusza, poniosły klęskę, a on sam dostał się do niewoli. Antoni Burbon zginął podczas oblężenia [[Hawr|Hawru]]u, a Franciszek Gwizjusz z ręki skrytobójcy. Oswobodzona spod wpływu wielkich panów Katarzyna wydała w marcu 1563 roku edykt kończący I wojnę religijną. Królowa zraziła się do protestanckich przyjaciół, którzy opuścili ją w krytycznym momencie. Katolicy okazali się silniejsi i nie można było rządzić bez nich. Karol i Aleksander musieli porzucić zabawy w kardynałów, świecić pobożnością i wysłuchiwać licznych mszy{{R|Grzybowski26}}.
 
Po koronacji Karola Amyot został Wielkim [[Jałmużnik|Jałmużnikiem]]iem, a opiekę nad dalszą edukacją synów Katarzyny objął Franciszek Carnavelet, kierownik królewskiej ujeżdżalni. Aleksander czynił szybkie postępy w szermierce i w grze w piłkę, pierwowzorze [[Tenis|tenisatenis]]a. Czytywał romanse rycerskie ''[[Amadis z Walii|Amadisa]]'' i ''Perceforesta'', opowieści [[Pietro Aretino|Aretina]], poezję [[Pierre de Ronsard|Ronsarda]]. Nauczył się na pamięć ''[[Wielki testament|Testamentu]]'' [[François Villon|Villona]], rozczytywał się w [[Niccolò Machiavelli|Machiavellim]], którego rozdział miano mu później czytać codziennie przed snem. Aleksander zawsze skłonny do przebieranek, wyżywał się w tych latach jako aktor dworskiego teatru i tancerz w baletach{{R|Grzybowski29}}.
 
=== Poszukiwania tronu dla Aleksandra ===
W kraju miały działać do tego czasu konfederacje szlacheckie i kapturowe, podobnie jak w czasie poprzedniego bezkrólewia. Henryk Walezy nie spełnił obietnicy powrotu, uznano więc tron za pusty i zapowiedziano nową elekcję.
 
Henryk nigdy nie zrzekł się władzy w Rzeczypospolitej i po detronizacji do końca życia uważał się za jej prawowitego monarchę. Używał m.in. herbów z polskim [[Godło Rzeczypospolitej PolskiejPolski|Orłem]] i litewską [[Pogoń (herb)|Pogonią]]{{odn|Spórna|Wierzbicki|Wygonik|2003|s=152}}.
 
=== Zderzenie kultur ===
7330

edycji