Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 9 bajtów ,  11 miesięcy temu
jęz., int.
 
=== Klimat ===
Jerozolima ma [[klimat śródziemnomorski]], który charakteryzuje się gorącymi i bezdeszczowymi latami oraz chłodnymi i deszczowymi zimami<ref>{{cytuj stronę| url = https://web.archive.org/web/20091028171259/http://encarta.msn.com/text_761575008___2/Israel.html| tytuł = Israeli Encarta| data dostępu = 10 czerwca 2008| autor = | język = en}} ([[Internet Archive]]).</ref>. W prawie każdą zimę występują opady śniegu. Najzimniejszym miesiącem jest styczeń, ze średnią temperaturą maksymalną temperaturą 12 [[Skala Celsjusza|°C]] w ciągu dnia i z minimalną średnią temperaturą 6 °C w nocy. Najbardziej upalnymi miesiącami są lipiec i sierpień. Występuje duża różnica pomiędzy temperaturą dnia i nocy, w Jerozolimie zazwyczaj wieczory są chłodne nawet latem. Największe opady deszczu występują pomiędzy październikiem a majem. Suma rocznych opadów atmosferycznych wynosi 500-600 mm<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.weather.com/outlook/travel/businesstraveler/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0010?from=month_bottomnav_business| tytuł = Monthly Averages for Jerusalem, Israel| data dostępu = 10 czerwca 2008| autor = The Weather Channel| język = en}}</ref>. Wschodnia Jerozolima otrzymuje mniejsze opady, gdyż znajduje się na krawędzi [[Pustynia Judzka|Pustyni Judzkiej]].
 
{{Średnia temperatura i opady
{{Jerozolima}}
{{Osobny artykuł|Historia Jerozolimy}}
[[Archeologia|Badania archeologiczne]] wskazują, że na terenie obecnej Jerozolimy (wzgórze [[Wzgórze Ofel|Ofel]]) istniało osadnictwo ludzkie już w [[Chalkolit|epoce miedzi]] ([[IV tysiąclecie p.n.e.]])<ref>{{cytuj książkę |nazwisko= Freedman|imię= David Noel |tytuł= Eerdmans Dictionary of the Bible|wydawca= Eerdmans Publishing|miejsce= |rok= 2000|strony= 694-695|isbn= 0802824005}}</ref>. W [[Epoka brązu|epoce brązu]] istniała stała osada ludzka. [[Ann Killebrew]] opisała Jerozolimę z przełomu [[II tysiąclecie p.n.e.|II]] i [[I tysiąclecie p.n.e.|I tysiąclecia p.n.e.]] jako duże miasto otoczone murem obronnym<ref>{{cytuj książkę |nazwisko= Killebrew|imię= Ann E. |tytuł= Biblical Jerusalem: An Archaeological Assessment|wydawca= Society of Biblical Literature|miejsce= Atlanta|rok= 2003|strony= 18|isbn=}}</ref>. Niektórzy archeolodzy, wliczając w to [[Kathleen Kenyon]], sądzą, że Jerozolima jako miasto zostałozostała założonezałożona przez [[ludy semickie]] około [[XXVI wiek p.n.e.|XXVI wieku p.n.e.]] Według [[Żydzi|żydowskiej]] tradycji miasto zostało założone przez [[Sem (postać biblijna)|Sema]] i [[Heber (postać biblijna)|Ebera]], przodków [[Abraham]]a. Relacja [[Biblia|biblijna]] przedstawia [[Jebusyci|Jebuzytów]] zamieszkujących w Jerozolimie do końca [[XI wiek p.n.e.|XI wieku p.n.e.]], kiedy to żydowski król [[Dawid (król Izraela)|Dawid]] podbił miasto i założył w nim stolicę [[Zjednoczone królestwo Izraela|Królestwa Izraela]] (ok. [[1003 p.n.e.]] przeniósł stolicę z [[Hebron]]u)<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.cityofdavid.org.il/timeline_eng.asp| tytuł = Timeline| data dostępu = 10 czerwca 2008| autor = City of David. Ir David Foundation| język = en}}</ref>.
 
=== Okres Świątyni ===
 
=== Wojny żydowsko-rzymskie ===
W 63 p.n.e. Jerozolima została podbita przez rzymskiego wodza [[Pompejusz]]a, który zaingerował w spór między braćmi, [[Jan Hirkan II|Hyrkanem]] i [[Arystobul II|Arystobulem]]<ref>[[Tytus Liwiusz]], ''Dzieje Rzymu od założenia Miasta'', Perioch księgi CII.</ref>. Miasto było długo oblegane, nie zostało jednak zniszczone. Pod panowaniem [[Cesarstwo Rzymskie|Rzymu]] w [[I wiek p.n.e.|I wieku p.n.e.]] do władzy w Judei doszedł król [[Herod Wielki]], który zasłynął z rozbudowy i upiększania Jerozolimy. Rozbudował on Świątynię, wzmacniając dziedziniec kamiennymi bryłami o masie dochodzącej do 100 [[Tona|ton]]. W mieście wybudowano liczne pałace i wieże<ref>{{cytuj książkę |nazwisko= Zank|imię= Michael |tytuł= The Temple Mount|wydawca= Boston University|miejsce= |rok= |strony= |isbn=}}</ref>. W 6 r. Jerozolima wraz z okolicą przeszła pod bezpośrednie rządy Rzymian, jako Province Iudaea<ref>{{cytuj książkę |nazwisko= Crossan|imię= John Dominic |tytuł= The Historical Jesus: the life of a Mediterranean Jewish peasant|wydawca= HarperCollins|miejsce= San Francisco|rok= |strony= 92|isbn= 0060616296}}</ref>. Jednakże potomkowiePotomkowie Heroda Wielkiego zostali jednak władcami Judei do 96 roku.
 
Według [[Nowy Testament|spisanej tradycji chrześcijańskiej]], podczas panowania jednego z jego synów, [[Herod Antypas|Heroda Antypasa]], gdy rzymskim prefektem Judei był [[Poncjusz Piłat]], w Jerozolimie uwięziono podczas żydowskiego święta [[Pesach]] [[Jezus Chrystus|Jezusa z Nazaretu]], którego następnie [[Ukrzyżowanie|ukrzyżowano]]. Miejsce ukrzyżowania i [[Bazylika Grobu Świętego|przypuszczalny grób]] Chrystusa do dzisiaj otaczane czcią są przez [[chrześcijaństwo|chrześcijan]] na terenie Starego Miasta.
 
=== Panowanie muzułmanów ===
W 638 Jerozolima została zdobyta przez będących od niedawna [[Muzułmanin|muzułmanami]] [[Arabowie|Arabów]]. Wraz z arabskim podbojem Żydzi odzyskali prawo wstępu do miasta<ref>{{cytuj książkę |nazwisko= Conybeare|imię= Frederick C. |tytuł= A History of Palestine|wydawca= Cambridge University Press|miejsce= |rok= 1997|strony= 70-71|isbn= 0521599849}}</ref>. Kalif [[Umar ibn al-Chattab]] podpisał traktat z chrześcijańskim patriarchą [[Sofroniusz I (patriarcha Jerozolimy)|Sofroniuszem]], zapewniając go, że wszystkie chrześcijańskie miejsca Jerozolimy wraz z ludnością będą chronione zgodnie z muzułmańskimi zasadami wiary. Umar nakazał wówczas wybudowanie na Wzgórzu Świątynnym [[Kopuła na Skale|Kopuły na Skale]] i [[Meczet Al-Aksa w Jerozolimie|Meczetu Umara]]<ref>{{cytuj książkę |nazwisko= Hoppe|imię= Leslie J. |tytuł= The Holy City: Jerusalem in the Theology of the Old Testament|wydawca= Michael Glazier Books|miejsce= |rok= 2000|strony= 15|isbn= 0814650813}}</ref>. Rok 750 to początek rządów [[Abbasydzi|Abbasydów]] w Jerozolimie. W 1009 Jerozolima została złupiona przez muzułmanów, a [[Bazylika Grobu Świętego|Bazylika Grobu Pańskiego]] została zburzona<ref>{{cytuj książkę |nazwisko= Frale| imię = Barbara | autor link = | tytuł =Templariusze| wydawca = Świat Książki| miejsce =Warszawa | rok =2008 | strony =13| isbn =978-83-247-0190-2}}</ref>. W 1072 miasto zdobyli [[Seldżukidzi|Turcy seldżuccy]].
W 1072 miasto zdobyli [[Seldżukidzi|Turcy seldżuccy]].
 
=== Królestwo Jerozolimskie ===
Anonimowy użytkownik