Bitwa pod Culloden: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 12 bajtów ,  1 rok temu
int., jęz.
m (Usunięto kategorię "Bitwy w historii Wielkiej Brytanii"; Dodano kategorię "Bitwy w historii Królestwa Wielkiej Brytanii" za pomocą HotCat)
(int., jęz.)
{{Powstania Jakobitów}}
[[Plik:Bitwa pod Culloden.svg|thumb|240px|Przednia linia Jakobitów rusza do szarży na wojska rządowe.]]
'''Bitwa pod Culloden''' – starcie zbrojne, pomiędzy [[Jakobici (polityka)|jakobitami]], wspieranymi przez wojska francuskie, a wojskami [[Jerzy II Hanowerski|Jerzego II]], panującego króla z [[dynastia hanowerska|dynastii hanowerskiej]], które miałamiało miejsce 16 kwietnia 1746 roku na błotnistym stoku w pobliżu [[Inverness]] w Szkocji. Zakończyła się zwycięstwem wojsk królewskich.
 
== Podłoże ==
W roku 1745 w Szkocji wylądował książę [[Karol Edward Stuart]] (''Bonnie Prince Charlie''), pragnący odzyskać królestwo dla swego ojca Jakuba Edwarda, którego z koleii ojciec, król Jakub II, został wygnany został z krajuAnglii w roku 1688, akiedy rządy objął [[Wilhelm Orański]]. Wywodzący się głównie z klanów szkockich górali jakobici popierali jednak kandydaturę "króla za morzami" – jak nazywano Jakuba Edwarda Stuarta. Na czele licznych klanów szkockich Karol Edward wyruszył na południe, zdobywając [[Edynburg]], stolicę kraju.
 
Następnie powstańcy szkoccy odnieśli zwycięstwo pod [[Bitwa pod Prestonpans|Prestopans]] (1745), gdzie zadali klęskę wojskom angielskim. Armia powstańcza rosła w siłę i liczyła około 5 tysięcy ludzi. Wojska Karola doszły aż do miejscowości Derby w środkowej Anglii i zamierzały ruszyć na [[Londyn]], jednak po informacjach o nadciąganiunadciągającej 30-tysięcznej armii królewskiej i dezercji około tysiąca ludzi Szkoci rozpoczęli odwrót. W ślad za nimi ruszyli Anglicy. Jednak i tym razem powstańcy wzmocnieni pułkami francuskimi rozbili silniejszego przeciwnika pod [[Bitwa pod Falkirk (1746)|Falkirk]] 17 stycznia 1746. W drodze powrotnej jakobici pustoszyli tereny górskie i atakowali forty i placówki rządowe.
 
== Bitwa ==
W kwietniu 1746 Anglicy (8 tys. ludzi) dowodzeni przez [[Wilhelm August Hanowerski|księcia Cumberland]] byli ponownie gotowi do walki. Ich oddziały (składające się głównie z Hanowerczyków) dotarły na niegościnny obszar torfowisk i wrzosowisk [[Culloden Moor]], gdzie ulokowały się wojska jakobitów (7 tys. ludzi). W noc poprzedzającą bitwę z szeregów powstańców ubyło około 2 tys. ludzi, którzy rozbiegli się w poszukiwaniu pożywienia, a wielu zasnęło na równinie. O świcie, gdy Anglicy podeszli na odległość kilku kmkilometrów od stanowisk jakobickich, w ich obozie zarządzono pośpieszną pobudkę.
 
Bitwa rozpoczęła się około godz. 13, gdykiedy Anglicy podeszli na odległość pół kilometra i rozpoczęli ostrzał artyleryjski, wyrządzając znaczne szkody powstańcom. Wówczas Szkoci przypuścili chaotyczną szarżę. Atak jakobitów został odparty ogniem artylerii angielskiej. Pierwsza salwa powaliła na ziemię setki Szkotów. Dwa pułki królewskie, przyjmując na siebie pierwszy atak powstańców, rozproszyły się, co umożliwiło około pięciuset Szkotom przedarcie się przez pierwszą linię nieprzyjaciela. Tutaj jednak natknęli się na obronę drugiej linii, która ich otoczyła i rozbiła. Inna brygada jakobicka pod wodzą Murraya pogubiła się w tym czasie na polu bitwy i dostała pod silny ostrzał przeciwnika. Żołnierze regularnej armii angielskiej walczący pod Fontenoy mówili później, że jeszcze nigdy nie widzieli tylu zabitych na polu walki. W końcu dragonia hanowerska zmusiła Szkotów i [[pikinierzy|pikinierów]] irlandzkich do odwrotu, który zakończył się paniczną ucieczką. Kolejny atak kawalerii rojalistów na tyły jakobitów szybko zakończył bitwę. Anglicy stracili 52 zabitych i 259 rannych, jakobici zaś ponad 2 tys. zabitych i rannych, co było prawie połową stanu całej armii. Większość rebeliantów zginęła po wycofaniu się z bitwy ścigana przez kawalerię rojalistów.
 
W czasie pościgu zginęły też setki bezbronnych cywili, którzy przyszli obserwować bitwę. Po bitwie Anglicy i Hanowerczycy przeczesali pole bitwy dobijając rannych. Innych rannych stracono później w Anglii. Około tysiąc jeńców sprzedano jako niewolników na amerykańskie plantacje bawełny.
Anonimowy użytkownik