Zdrowie publiczne: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 312 bajtów ,  1 rok temu
przeredagowanie
(int.)
(przeredagowanie)
{{dopracować|więcej przypisów=2010-05}}
 
'''Zdrowie publiczne''' – nauka zajmująca się [[zdrowie]]m na poziomie [[populacja (biologia)|populacji]] ludzkiej.
'''Zdrowie publiczne''' – nauka zajmująca się [[zdrowie]]m na poziomie [[populacja (biologia)|populacji]] ludzkiej. Profesor [[Uniwersytet Yale|Uniwersytetu Yale]], [http://en.wikipedia.org/wiki/Charles-Edward_Amory_Winslow C.-E.A. Winslow], zaproponował w roku 1920 następującą definicję: „zdrowie publiczne jest nauką i sztuką zapobiegania [[choroba|chorobom]], przedłużania życia, promowania zdrowia i sprawności fizycznej poprzez zorganizowane wysiłki na rzecz [[higiena|higieny]] środowiska, kontroli [[choroby zakaźne|chorób zakaźnych]], szerzenia zasad [[higiena osobista|higieny osobistej]], [[Opieka zdrowotna|organizowania służb medycznych i opiekuńczych]] w celu wczesnego [[Rozpoznanie (medycyna)|rozpoznawania]], zapobiegania i [[Leczenie|leczenia]] oraz rozwijania takich mechanizmów społecznych, które zapewnią każdemu standard życia umożliwiający zachowanie i umacnianie zdrowia”<ref>Winslow, C.-E.A., The Untilled Fields of Public Health, Science 51(1306): 23–33 (Jan. 9, 1920)</ref>.
 
'''Zdrowie publiczne''' – nauka zajmująca się [[zdrowie]]m na poziomie [[populacja (biologia)|populacji]] ludzkiej. Profesor [[Uniwersytet YaleYale’a|Uniwersytetu YaleYale’a]], [http://en.wikipedia.org/wiki/Charles-Edward_Amory_WinslowEdward C.-E.A.Amory Winslow], zaproponował w roku 1920 następującą definicję: „zdrowie''Zdrowie publiczne jest nauką i sztuką zapobiegania [[choroba|chorobom]], przedłużania życia, promowania zdrowia i sprawności fizycznej poprzez zorganizowane wysiłki na rzecz [[higiena|higieny]] środowiska, kontroli [[choroby zakaźne|chorób zakaźnych]], szerzenia zasad [[higiena osobista|higieny osobistej]], [[Opieka zdrowotna|organizowania służb medycznych i opiekuńczych]] w celu wczesnego [[Rozpoznanie (medycyna)|rozpoznawania]], zapobiegania i [[Leczenie|leczenia]] oraz rozwijania takich mechanizmów społecznych, które zapewnią każdemu standard życia umożliwiający zachowanie i umacnianie zdrowia”zdrowia''<ref>Winslow, C.-E.A., The Untilled Fields of Public Health, Science 51(1306): 23–33 (Jan. 9, 1920)</ref>.
 
== Definicja Światowej Organizacji Zdrowia ==
Zdrowie publiczne jest to zorganizowany wysiłek społeczny, realizowany głównie przez wspólne działania instytucji publicznych, mający na celu polepszenie, [[Promocjapromocja zdrowia|promocję]], [[Opieka zdrowotna|ochronę]] i przywracanie zdrowia ludności. Obejmuje, między innymi, takie rodzaje działalności jak [[Zdrowie#pomiar stanu zdrowia|analizę sytuacji zdrowotnej]], nadzór zdrowotny, promocję zdrowia, zapobieganie, zwalczanie chorób zakaźnych, ochronę środowiska i sanitację, działania przygotowawcze na wypadek [[Katastrofa#Medycyna katastrof|katastrof i nagłych sytuacji zdrowotnych]] i [[Medycyna pracy|medycynę pracy]]<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.who.int/healthsystems/hss_glossary/en/index8.html | tytuł = Public Health | autor = Światowa Organizacja Zdrowia | praca = Health Systems Strengthening Glossary | język = en | data dostępu = 2013-09-13}}</ref>.
 
== Definicja Międzynarodowego StowarzyszeniaTowarzystwa EpidemiologówEpidemiologicznego ==
W słowniku [[epidemiologia|epidemiologii]] wydanym przez [[Międzynarodowe StowarzyszenieTowarzystwo EpidemiologówEpidemiologiczne]] (IEA''International Epidemiological Association'') zdrowie publiczne definiuje się jako zorganizowany wysiłek społeczeństwa na rzecz ochrony, promowania i przywracania ludziom zdrowia<ref name="dict-of-epid">{{Cytuj książkę | autor = Miquel Porta | tytuł = A Dictionary of Epidemiology | wydawca = Oxford University Press | miejsce = Oxford | data = 2008 | isbn = 978-0-19-531449-6}}</ref>, a wszelkie programy, świadczenia i instytucje zajmujące się tą problematyką są ukierunkowane na zapobieganie chorobom i potrzeby zdrowotne populacji jako całości.
 
W definicji tej widać połączenie nauki, umiejętności skierowanych na utrzymanie i poprawę stanu zdrowia całego społeczeństwa poprzez wspólne działanie. Jednak działania te ulegają ciągłym zmianom, które spowodowane są między innymi rozwojem technologii. Cele pozostają jednak te same, a są nimi zmniejszenie liczby zachorowań, przedwczesnych zgonów, profilaktyka.
 
== Podstawowe funkcje zdrowia publicznego ==
[[Światowa Organizacja Zdrowia]] definiuje podstawowe funkcje zdrowia publicznego ''(Essentialessential public health functions)''<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.who.int/healthsystems/hss_glossary/en/index4.html | tytuł = Essential Public Health Functions | autor = Światowa Organizacja Zdrowia | praca = Health Systems Strengthening Glossary | język = en | data dostępu = 2013-09-11}}</ref> jako funkcje władz zdrowia w zakresie (1) [[monitoring]]u, [[Ewaluacja|ewaluacji]] i [[Zdrowie#pomiar stanu zdrowia|analizy stanu zdrowia]], (2) [[Epidemiologia|nadzoru epidemiologicznego]], badania i zwalczania zagrożeń dla zdrowia publicznego, (3) [[Promocja zdrowia|promocji zdrowia]], (4) udziału społeczeństwa w rozwiązywaniu zagadnień zdrowia, (5) rozwoju [[Polityka zdrowotna|polityki zdrowotnej]] i bazy instytucjonalnej dla planowania i zarządzania zdrowiem publicznym, (6) umacniania [[Legislacja|prawodawstwa zdrowotnego]] i możliwości jego wdrażania, (7) ewaluacji i promocji równego dostępu do [[Opieka zdrowotna|świadczeń zdrowotnych]], (8) rozwóju kadr i szkolenia w dziedzinie zdrowia publicznego, (9) zapewnienia jakości świadczeń zdrowotnych indywidualnych i w środowisku, (10) badań naukowych w zakresie zdrowia publicznego, (11) zmniejszenia niekorzystnego wpływu na zdrowie sytuacji nagłych i [[Katastrofa#Medycyna katastrof|katastrof]].
 
== Organizacje międzynarodowe działające w dziedzinie zdrowia publicznego ==
* [[Światowa Organizacja Zdrowia]] - (wyspecjalizowana agencja [[Organizacja Narodów Zjednoczonych|Organizacji Narodów Zjednoczonych]]) jest główną organizacją międzynarodową zajmującą się problemami zdrowia. Dwuletni budżet na lata 2014-2015 wynosi prawie 4 miliardy dolarów<ref>{{Cytuj stronę | url = http://apps.who.int/gb/ebwha/pdf_files/WHA66/A66_7-en.pdf | tytuł = Proposed Programme Budget 2014-2015 | nazwisko = World Health Organization | data = 2013 | język = en | data dostępu = 2013-09-16}}</ref>. Do innych organizacji międzynarodowych działających w dziedzinie zdrowia należą:
* [[Globalny Fundusz na rzecz Walki z AIDS, Gruźlicą i Malarią]] (''The Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis and Malaria'', GFATM). Fundusz ten jest największym w skali świata źródłem środków na zwalczanie AIDSu, gruźlicy i malarii<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.theglobalfund.org/en/ | tytuł = The Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis and Malaria | język = en | data dostępu = 2013-09-16}}</ref>. Fundusz współfinansowany jest przez rządy i fundacje prywatne. Zasoby Funduszu wynoszą aktualnie około 7 miliardów dolarów<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.theglobalfund.org/en/publications/2013-07-24_Annual_Report_2012/ | tytuł = Global Fund Annual Report 2012 | nazwisko = The Global Fund | data = 2013 | język = en | data dostępu = 2013-09-15}}</ref>.
{{Osobny artykuł|Światowa Organizacja Zdrowia}}
* [[Globalny Sojusz na Rzeczrzecz Szczepionek i Szczepień]] (''(GAVI - Global Alliance for Vaccines and Immunization)'', GAVI). Sojusz dla ratowania życia i zdrowia dzieci i populacji dorosłej w krajach biednych poprzez zwiększenie dostępności szczepień ochronnych<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.gavialliance.org/index.aspx | tytuł = GAVI - Saving children's lives and protecting people's health by increasing access to immunization in poor countries | data dostępu = 2013-09-16}}</ref>. W ciągu trzynastu lat istnienia (2000-2012) Sojusz otrzymał od rządów i instytucji prywatnych przeszło 7,5 miliarda dolarów kontrybucji<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.gavialliance.org/funding/ | tytuł = GAVI Alliance - Funding and Finance | data dostępu = 2013-09-16}}</ref>, które zostały rozdysponowane na rozwój programów szczepień ochronnych, ulepszenie systemów ochrony zdrowia i rozwój społeczeństwa obywatelskiego<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.gavialliance.org/support/ | tytuł = GAVI Alliance - Type of Support | data dostępu = 2013-09-16}}</ref>.
Do innych organizacji międzynarodowych działających w dziedzinie zdrowia należą:
* [[GlobalnyUNAIDS|Wspólny FunduszProgram doNarodów Zjednoczonych Zwalczania AIDS, GruźlicyHIV i MalariiAIDS]]. ''(GFATM - The Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis and Malaria)''. FunduszRoczny tenbudżet jestorganizacji największymwyniósł w skali2012 świataprzeszło źródłem200 środkówmilionów na zwalczanie AIDSu, gruźlicy i malariidolarów<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.theglobalfundunaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/document/2013/2012-donor-core-contributions_en.pdf | tytuł = TheJoint GlobalUnited FundNations toProgramme Fighton HIV/AIDS, Tuberculosis and Malaria | język = en | data dostępu = 2013-09-16}}</ref>. Fundusz współfinansowany jest przez rządy i fundacje prywatne. Zasoby Funduszu wynoszą aktualnie około 7 miliardów dolarów<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.theglobalfundunaids.org/en/publications/2013-07-24_Annual_Report_2012aboutunaids/ | tytuł = Global Fund Annual Report 2012 | nazwisko = The Global Fund | data = 2013 | język = enUNAIDS | data dostępu = 2013-09-1516}}</ref>.
* [[Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju]] . Organizacja administrowała w 2011 sumą około 4 miliardów dolarów, z tego około 1,2 miliarda przeznaczone było na wspieranie działań dla osiągnięcia [[Milenijne Cele Rozwoju|Milenijnych Celów rozwojuRozwoju]], które obejmują zmniejszenie umieralności dzieci, poprawę zdrowia matek, i zwalczanie AIDSu, malarii i innych chorób<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.undp.org/content/undp/en/home/operations/transparency/income_expenditures/ | tytuł = United Nations Development Programme | praca = Income and Expenditures | język = en | data dostępu = 2013-09-18}}</ref>.
* [[Globalny Sojusz na Rzecz Szczepionek i Szczepień]] ''(GAVI - Global Alliance for Vaccines and Immunization)'' Sojusz dla ratowania życia i zdrowia dzieci i populacji dorosłej w krajach biednych poprzez zwiększenie dostępności szczepień ochronnych<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.gavialliance.org/index.aspx | tytuł = GAVI - Saving children's lives and protecting people's health by increasing access to immunization in poor countries | data dostępu = 2013-09-16}}</ref>. W ciągu trzynastu lat istnienia (2000-2012) Sojusz otrzymał od rządów i instytucji prywatnych przeszło 7,5 miliarda dolarów kontrybucji<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.gavialliance.org/funding/ | tytuł = GAVI Alliance - Funding and Finance | data dostępu = 2013-09-16}}</ref>, które zostały rozdysponowane na rozwój programów szczepień ochronnych, ulepszenie systemów ochrony zdrowia i rozwój społeczeństwa obywatelskiego<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.gavialliance.org/support/ | tytuł = GAVI Alliance - Type of Support | data dostępu = 2013-09-16}}</ref>.
* [[UNICEF|Fundusz Narodów Zjednoczonych na rzecz Dzieci]] (UNICEF)
* [[UNAIDS|Wspólny Program Narodów Zjednoczonych Zwalczania HIV i AIDS]] Roczny budżet organizacji wyniósł w roku 2012 przeszło 200 milionów dolarów<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/document/2013/2012-donor-core-contributions_en.pdf | tytuł = Joint United Nations Programme on HIV/AIDS | data dostępu = 2013-09-16}}</ref><ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.unaids.org/en/aboutunaids/ | tytuł = UNAIDS | data dostępu = 2013-09-16}}</ref>.
{{Osobny artykuł|UNAIDS}}
* [[Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju]] Organizacja administrowała w 2011 sumą około 4 miliardów dolarów, z tego około 1,2 miliarda przeznaczone było na wspieranie działań dla osiągnięcia [[Milenijne Cele Rozwoju|Milenijnych Celów rozwoju]], które obejmują zmniejszenie umieralności dzieci, poprawę zdrowia matek, i zwalczanie AIDSu, malarii i innych chorób<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.undp.org/content/undp/en/home/operations/transparency/income_expenditures/ | tytuł = United Nations Development Programme | praca = Income and Expenditures | język = en | data dostępu = 2013-09-18}}</ref>.
{{Osobny artykuł|Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju}}
* [[UNICEF|Fundusz Narodów Zjednoczonych na rzecz Dzieci]]
{{Osobny artykuł|UNICEF}}
 
== Dokumenty ==
Odpowiedzialność państwa za bezpieczeństwo zdrowotne i właściwe warunki zdrowotne zostały uwzględnione w większości, jeśli nie we wszystkich konstytucjach narodowych. Artykuł 68 [[Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej|Konstytucji RP]] zobowiązuje władze publiczne do zapewnienia obywatelom równego dostępu do świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych. Organizacje i instytucje opieki zdrowotnej stoją przed problemem godzenia niespójnych celów. Powinna wzrastać świadomość, że odpowiedzialność za zdrowie musi obejmować kryteria zarówno kliniczne, jak i finansowe.
 
Znaczenie zdrowia publicznego znalazło swój wyraz w licznych dokumentach Organizacji Narodów Zjednoczonych i licznych jej agend, w szczególności w dokumentach [[Światowa Organizacja Zdrowia|Światowej Organizacji Zdrowia]], jak również w dokumentach [[Unia Europejska|Unii Europejskiej]]. Unia Europejska tworzy ustawodawstwo, któremu podlegają bezpośrednio obywatele europejscy i dla ich dobra ustanawia specyficzne prawa. Konstytucyjnymi podwalinami UE, tworzącymi więzy prawne wykraczające poza stosunki wynikające z umów pomiędzy suwerennymi państwami, są między innymi: [[Traktattraktat paryski (1951)|Traktattraktat Paryski]], [[Traktat Rzymskiparyski]], ''[[Jednolity akt europejski|Jednolity Akt Europejski]]'', [[Traktattraktat z Maastricht]] i [[Traktattraktat amsterdamski|Traktat z Amsterdamu]].
 
== Zobacz też ==
* [[Dobrostandobrostan subiektywny]]
 
== Przypisy ==
25 535

edycji