Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 14 bajtów ,  7 miesięcy temu
m
lit.
|1. następca = [[Naungdawgyi]]
|dynastia = [[Dynastia Konbaung|Konbaung]]
|data urodzenia = 24 września 1714 <br /> Piątek, 1. dzień Ubywania Księżyca miesiąca Tawthalin 1076 [[Kalendarz birmański|ME]]{{odn|Maung Maung Tin|1905|s=246|loc=t. I}}
|miejsce urodzenia =
|data śmierci = 11 maja 1760<br /> Niedziela, 12. dzień Ubywania Księżyca miesiąca Kason 1122 ME{{odn|Maung Maung Tin|1905|s=246|loc=t. I}}
|miejsce śmierci =
|przyczyna śmierci =
|rodzeństwo =
|1. związek = żona
|1. związek z = [[Yun San]] <br /> 7 queens in total
|1. związek od =
|1. związek do =
|1. dzieci = między innymi: <br /> [[Naungdawgyi]] <br /> [[Hsinbyushin]] <br /> [[Bodawpaya]]
|odznaczenia =
|commons =
W tych trudnych czasach, gdy dawał się odczuć brak władzy królewskiej, na czoło wysuwali się ludzie tacy, jak Aung Zeya. Niedługo po osiągnięciu 20. roku życia przejął obowiązki ojca, jako naczelnik swojej wsi. Wysoki jak na swoje czasy (według angielskiego posła miał 180&nbsp;cm wzrostu){{odn|Harvey|1925|s=243}}, solidnie zbudowany, ogorzały Aung Zeya wykazał się naturalnymi zdolnościami przywódczymi i przez swych szlacheckich pobratymców w całej dolinie postrzegany był jako lider. Wspólnie zaczęli oni brać sprawy w swoje ręce by stawić czoła najazdom{{odn|Myint-U|2006|s=88–91}}.
 
Cherlawa władza w Ava była wyczulona na wszelką potencjalną konkurencję. W 1736 r. [[Toungoo Yaza]], głównodowodzący armii, wezwał Aung Zeyę do Ava by wybadać czy naczelnik wioski stanowi potencjalne zagrożenie dla królewskiej władzy. Zadowolony z faktu, że 22-letni Aung Zeya nie wykazaujewykazuje żadnych oznak zainteresowania tronem, Toungoo Yaza obdarzył go w imieniu króla tytułem '''Bala Nanda Kyaw''' ({{J|my|ဗလနန္ဒကျော်}} /{{IPA|bala̰ nàɴdà ʧɔ̀}}/) {{odn|Buyers}}. Aung Zeya został mianowany zastępcą swego wuja - zarządcy doliny Mu - oraz urzędnikiem administracji (''kyegaing'', {{J|my|ကြေးကိုင်}} /{{IPA|tɕéɡàɪɴ}}/) odpowiedzialnym za pobór podatków i utrzymanie porządku {{odn|Phayre|1883|s=149–150}}.
 
== Założenie dynastii Konbaung ==
Konbaung było tylko jednym z wielu ośrodków oporu wobec najeźdźców, jakie powstawały samorzutnie w objętej paniką Górnej Birmie. Szczęśliwie dla tych sił, dowództwo armii Hanthawaddy błędnie uznało zdobycie Ava za równoznaczne ze zwycięstwem nad Górną Birmą i wycofało ⅔ biorących udział w najeździe wojsk do Pegu, pozostawiając na miejscu tylko ok. 10&nbsp;000 ludzi{{odn|Phayre|1883|s=150–152}} z zadaniem, jak się zdawało, jedynie oczyszczenia terenu z resztek wrogiej armii. Początkowo strategia taka wydawała się sprawdzać. Siły Hanthawaddy rozmieściły posterunki sięgające daleko na północ, aż do terenów współczesnej [[Sikong (prowincja)|prowincji Sikong]]; znalazły też sojuszników wśród [[Szanowie|Szanów Gwe]] z [[Madaya]] w północnej części dzisiejszej [[Mandalaj (prowincja)|prowincji Mandalaj]].
 
Jednak siły Alaungpayi zniszczyły dwa pierwsze oddziały Hanthawaddy wysłane w celu wymuszenia lojalności wobec nawejnowej władzy. Następnie przetrwały one miesięczne oblężenie przez kilkutysięczną armię Hanthawaddy pod osobistym dowództwem gen. Talabana i przegoniły jego rozgromione wojsko{{odn|Phayre|1883|s=150–152}}. Informacje o tych wydarzeniach szerzyły się po kraju. Wkrótce, wykorzystując swe koneksje rodzinne, Alaungpaya zmobilizował prawdziwą armię z poborowych pochodzących z doliny Mu i spoza niej, a swych kolegów - szlacheckich przywódców - mianował kluczowymi zastępcami. Odnoszone sukcesy przyciągały każdego dnia nowych rekrutów z wielu regionów całej Górnej Birmy. Do Alaungpayi dołączyła większość innych sił partyzanckich oraz oficerowie rozwiązanej Gwardii Pałacowej z bronią, jaką udało im się zachować. W październiku 1752 r. podjął on pierwsze działania zaczepne wobec sił Hanthawaddy zmuszając do wycofania się wszystkie mońskie posterunki na północy Ava oraz sprzymierzonych z Monami Szanów z Madaya. Wokół Alaungpayi zaczęły krążyć liczne legendy. Ludzie byli przekonani, że pod jego przywództwem nie mogą zaznać niepowodzenia{{odn|Harvey|1925|s=220–221}}.
 
Pomimo kolejnych porażek, z niepojętego powodu Pegu ciągle nie posyłało posiłków, nawet wtedy, gdy Alaungpaya skonsolidował swojej nabytki w Górnej Birmie. 3 stycznia 1754 r. siły Konbaung odbiły Ava. Alaungpaya odebrał hołd od pobliskich państw Szanów łącznie z położonym na dalekiej północy [[Momeik]]. Ostatecznie, w marcu 1754 r. Hanthawaddy posłało przeciw niemu całą swą armię, która rozpoczęła oblężenie Ava i posunęła się aż do [[Kyaukmyaung]], ok. 10 km of Shwebo. Jednak Alaungpaya poprowadził osobiście kontratak sił Konbaung i już w maju zmusił armie z południa do odwrotu{{odn|Harvey|1925|s=222–224}}.
 
=== Nagaye Angu (1759) ===
Alaungpaya skierował następnie swoją uwagę w stronę brytyjskiej kolonii na wyspie Haigyi położonej w pobliżu przylądka [[Nagaye Angu]] na południowo-zachodnim krańcu [[Delta Irawadi|delty Irawadi]]. Brytyjczycy, zaniekpopkojenizaniepokojeni sukcesami wspieranego przez Francuzów Hanthawaddy, zajęli tę wyspę w roku 1753. W trakcie wojny z Hanthawaddy, Alaungpaya oferował zrzeczenie się praw do niej na rzecz Brytyjczyków w zamian za pomoc wojskową. Zignorował nawet przy tym fakt, że kapitan należącego do Brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej statku ''Arcot'' wykorzystał okazję do sprzedaży broni siłom Hanthawaddy i ostrzelał jego wojska podczas bitwy pod Thanlyin. Jednak Brytyjczycy nie udzielili Alaungpayi żadnego wojskowego wsparcia. Twierdzili oni, że nie mają na zbyciu żadnej broni, gdyż sami są zaangażowani w [[Wojna siedmioletnia|swój własny konflikt]] z Francją{{odn|Myint-U|2006|s=92–93}}. W 1758 r. Alaungpaya otrzymał wiadomość, iż agenci Brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej sprzedali amunicję i broń (500 muszkietów) mońskim rebeliantom. (Brytyjski historyk G.E. Harvey twierdzi, że informacja ta została sfabrykowana przez ormiańskich dordacówdoradców Alaungpayi i, że w istocie dotstarczonodostarczono 5, a nie 500 muszkietów.){{odn|Harvey|1925|s=240}}. 6 października 1759 r. liczący 2000 żołnierzy batalion armii Konbaung zajął brytyjski fort kończąc w ten sposób działalność pierwszej brytyjskiej placówki kolonialnej w ówczesnej Birmie{{odn|Harvey|1925|s=240}}{{odn|Phayre|1883|s=168}}.
 
== Wojny zewnętrzne ==
17 kwietnia 1760 r. (3. dzień Przybywania Księżyca miesiąca Kason 1122 [[Kalendarz birmański|ME]]) siły birmańskie rozpoczęły odwrót{{odn|Letwe Nawrahta|Twinthin Taikwun|1770|s=231}}. W roli [[Ariergarda|straży tylnej]] pozostał jedynie gen. [[Minkhaung Nawrahta]] z 6000 pieszych i 500 konnymi kassajami, skutecznie odpierając syjamskie ataki wzdłuż trasy odwrotu{{odn|Harvey|1925|s=241}}.
 
Chociaż Birmańczycy nie osiągnęli ostatcznegoostatecznego celu, jakim było zdobycie Ayutthayi, dokonali jednak formalnej aneksji północnej części wybrzeża Taninthayi i przesunęli swe granice na południe, aż do korytarza [[Tawè]]-[[Myeik]] (Syjamczycy odzyskali południową część wybrzeża do wysokości Myeik w roku 1761){{odn|James|2004|s=1318–1319}}.
 
== Śmierć ==
[[Plik:Alaungpaya's tomb, Shwebo.jpg|thumb|Grób Alaungpayi w Shwebo.]]
Alaungpaya umarł o świcie, w niedzielę, 11 maja 1760 r. (12. dnia Ubywania Księżyca miesiąca Kason 1122 ME) w Kinywa nieopodal Martabanu, po pospiesznym wycofaniu z frontu syjamskiego przez swą [[Awangarda (wojsko)|straż przednią]]. Informację o jego śmierci ogłoszono publicznie w Rangunie, a ciało przewieziono państwową łodzią w górę rzeki. W Kyaukmyaung, przystani w pobliżu Shwebo, na spotkanie króla wyszedł cały dwór, a następnie jego ciało wniesiono uroczyście przez bramę Hlaingtha do Shwebo. Został pochowonypochowany zgodnie z królewskim rytuałem na terenach pałacowych, gdzie niegdyś była jego skromna wieś, wśród płaczu całego zgromadzonego tłumu. W chwili śmierci miał za sobą tylko osiem lat panowania i niecałe 46 lat życia. Historyk G.E. Harvey pisze, że "ludzi pamięta się ze względu na lata, jakie wykorzystali, a nie te, które przeżyli"{{odn|Harvey|1925|s=241}}.
 
Alaungpayę zastąpił na tronie jego najstarszy syn [[Naungdawgyi]], chociaż władzę usiłował przechwycić drugi z synów - Hsinbyushin.
Większość działań Alaungpayi nie związanych z wojskiem przypadała na krótkie okresy pomiędzy kolejnymi kampaniami wojennymi. W 1752 r. wyznaczył on Shwebo na stolicę swego królestwa i spowodował wyrośnięcie tej niegdyś średniej wielkości wsi w spore miasto. Kazał on wybudować tam pałac wzorowany na budowlach wznoszonych przez dawnych królów. W 1758 r. wykopano na jego polecenie Jezioro Mahananda, aby zapewnić zaopatrzenie Shwebo w wodę. Rozkazał on też kopanie kanałów i wznoszenie tam na rzece Mu w celu poprawy warunków do uprawy roli, jednak prace te zamarły po jego śmierci{{odn|Harvey|1925|s=238–239}}.
 
Najważniejszym i najtrwalszym jego dziełem było założenie [[Rangun]]u. Po zajeciuzajęciu w 1755 r. wybudowanej wokół lokalnej pagody wsi [[Dagon (okręg miejski)|Dagon]], osiedlił on w jej sąsiedztwie ludzi ze swego rodzinnego regionu. (Do dziś przetrwały w Rangunie nazwy dzielnic odpowiadające miejscowościom z doliny Mu, takie jak [[Ahlon (okręg miejski)|Ahlon]] i [[Mingala Taungnyunt (okręg miejski)|Kyaukmyaung]].) Po niespełna 70 latach, w przededniu [[I wojna brytyjsko-birmańska|pierwszej wojny brytyjsko-birmańskiej (1824-1826)]] Rangun zastąpił Thanlyin w roli głównego portowego miasta królestwa.
 
=== Sądownictwo ===
 
=== Założenie dynastii Konbaung ===
Najważniejszą spuścizną Alaungpayi było odbudowanie władzy centralnej w Birmie po czterech dekadach oraz zapoczątkowanie dynastii Konbaung. Według birmańskiego historyka [[Htin Aung]]a, Alaungpaya poprowadził ludzi, którzy byli "podzieleni i złamani, upokorzeni i trawieni wstydem" a "zostawił swym następcom ludzi zjednoczonych i pewnych, znów trzymających swe głowy wysoko podniesione w dumie i chwale". Htin Aung zauważa też jednak, że Alaungpaya "poprowadził swych ludzi na wojnę, ale jego przywództwo było też potrzebne by udźwignąć pokój. Wzbudził w nich gorączkę nacjonalizmu, ale nie dane mu było wykorzystanie czasu i sposobności do ostudzenia ich zapału na rzecz tolerancji i umiaru". I rzeczywiście, w ciągu następnych siedmiu dziesięcioleci zbyt pewni siebie królowie Konbaung, którzy nastąpili po nim, toczyli wojny ze wszystkimi swymi sąsiadami z zamiarem ponownego uczynienia z Birmy imperium, póki w dzisiejszych północno-wschodnich Indiach nie natknęli się na Brytyjczyków.
 
=== Oskarżenia o rozbudzenie birmańskiego nacjonalizmu ===
Alaungpaya został także obwołany pierwszym birmańskim królem, który świadomie manipulował tożsamością etniczną w celu osiągnięcia dominacji wojskowej i politycznej. Do dziś mońscy nacjonaliści uważają go za odpowiedzialnego za całkowite zniszczenie ich kraju i zakończenie trwającej przez wieki mońskiej dominacji w Dolnej Birmie. Według mońskiego nacjonalistycznego historyka [[Imiona birmańskie#Zwroty grzecznościowe|Nai]] Tun Theina, "praktykowane przez Alaungpayę prześladowania na tle rasowym były o wiele gorsze, niż w przypadku poprzednich królów. Zlikwidował on autonomię kulturalną przyjętą jako zasada przez birmańskich władców z [[Królestwo Paganu|ery Paganu]] oraz królów [[Tabinshwehti]]ego i [[Bayinnaung]]a, a także skolonizował państwo Monów"{{odn|South|2003|s=80}}.
 
Oskarżenia te muszą być jednak zrównoważone przez fakt, iż Alaungpaya jedynie reagował na to, co historyk Victor Lieberman nazywa "ponurą, prowadzącą do samozagłady" polityką polaryzacji etnicznej prowadzoną przez Odrodzone Królestwo Hanthawaddy. To samozwańcze królestwo Monów jako pierwsze zaatakowało jego ojczyznę w 1752 r. i, począwszy od 1740 r., rozpoczęło prześladowania i pogromy etnicznych Birmańczyków na południu. (Nowo powstałe południowe królestwo przedstawiało się samo "jako z gruntu mońskie, uświęcone przez proroctwo, w którym język i kulturowe symbole Monów będą cieszyły się zaszczytnym miejscem, i którego hołdownikiem będzie brimańskabirmańska północ". Tylko w samym 1740 r. zmasakrowanych zostało ok. 8000 Birmańczyków. Po straceniu w 1754 r. licznych jeńców wziętych w Ava, przywództwo Hanthawaddy zobowiązało wszystkich Birmańczyków do noszenia w uszach kolczyków z pieczęcią następcy tronu Pegu oraz do ostrzyżenia włosów na modłę mońską, jako oznaki lojalności wobec królestwa z południa.){{odn|Lieberman|2003|s=204–205}} Co więcej, chociaż Alaungpaya był bezlitosny podczas plądrowania Thanlyin i Pegu, gdzie fosy "zaczerwieniły się od krwi"{{odn|South|2003|s=80}}, to jednak pozostawił na swoich stanowiskach wszystkich mońskich gubernatorów, którzy mu się poddali.
 
Rządy Alaungpayi w Dolnej Birmie nie trwały nawet dwa lata, z których większość czasu spędził na wojnach toczonych gdzie indziej. W istocie, to późniejsi królowie Konbaung po każdej mońskiej rebelii - w latach 1762, 1774, 1783, 1792 i 1824-1826 - zwalczali coraz mocniej kulturę Monów{{odn|Lieberman|2003|s=202–206}}.
34 178

edycji