Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 202 bajty ,  7 miesięcy temu
m
W 1861 Karol Pollak otworzył obok drukarni księgarnię komisową i wypożyczalnię książek, dysponującą 1760 pozycjami, w tym ok. 1000 w języku polskim (a także niemieckimi i francuskimi<ref>Tomasz Opas, ''Szkolnictwo i życie kulturalne, W czasach zaborów i niewoli'', w: ''[[Sanok. Dzieje miasta]], Praca zbiorowa pod redakcją [[Feliks Kiryk|Feliksa Kiryka]]'', Kraków 1995, s. 334.</ref>). Jego książnica uchodzi za najstarszą w mieście<ref>[[Alojzy Zielecki]], ''Społeczeństwo Sanoka u progu XX wieku, W epoce autonomii galicyjskiej'', w: ''[[Sanok. Dzieje miasta]], Praca zbiorowa pod redakcją [[Feliks Kiryk|Feliksa Kiryka]]'', Kraków 1995, s. 451.</ref>. Od 1868 do 1869 Pollak był wydawcą pisma „Reforma”, którego poziom pozytywnie ocenił [[Józef Ignacy Kraszewski]]. Łącznie od 1848 do 1870 drukarnia Karola Pollaka wydała ok. 125 tys. książek nakładem własnym i ok. 50 tys. pozycji z nakładów obcych. Funkcjonowanie drukarni miało znaczący wpływ na życie kulturalne mieszkańców miasta i okolic, a sam Pollak aktywnie włączył się w życie narodowe zyskując uznanie.
 
Pełnił funkcję członka rady miejskiej (wydziału) Sanoka: w latach 1850-1865<ref>Tomasz Opas, ''Zagadnienia kulturalne, W czasach zaborów i niewoli'', w: ''[[Sanok. Dzieje miasta]], Praca zbiorowa pod redakcją [[Feliks Kiryk|Feliksa Kiryka]]'', Kraków 1995, s. 334.</ref>, później wybrany radnym miejskim w 1867<ref>[[Alojzy Zielecki]], ''Struktury organizacyjne miasta, W epoce autonomii galicyjskiej'', w: ''[[Sanok. Dzieje miasta]], Praca zbiorowa pod redakcją [[Feliks Kiryk|Feliksa Kiryka]]'', Kraków 1995, s. 373.</ref>, 1870<ref>[[Alojzy Zielecki]], ''Struktury organizacyjne miasta, W epoce autonomii galicyjskiej'', w: ''[[Sanok. Dzieje miasta]], Praca zbiorowa pod redakcją [[Feliks Kiryk|Feliksa Kiryka]]'', Kraków 1995, s. 374.</ref> (w tym od 1872 do 1873 pełnił urząd zastępcy [[Burmistrzowie i zarządcy Sanoka|burmistrza Sanoka]] [[Cyryl Jaksa Ładyżyński|Cyryla Jaksy Ładyżyńskiego]]<ref>[[Alojzy Zielecki]], ''Struktury organizacyjne miasta, W epoce autonomii galicyjskiej'', w: ''[[Sanok. Dzieje miasta]], Praca zbiorowa pod redakcją [[Feliks Kiryk|Feliksa Kiryka]]'', Kraków 1995, s. 374-375.</ref>, w 1872<ref>{{Cytuj pismo | autor = Marta Szramowiat | tytuł = Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Samorząd miejski Sanoka okresu galicyjskiego. Główne zadania i działalność Rady Miejskiej w Sanoku | czasopismo = Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej | wydawca = Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej” | strony = 19 | issn = 1731-870X | data = Sanok: 2008}}</ref><ref>{{Cytuj książkę | autor = [[Edward Zając]] | tytuł = Obywatele Honorowi Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka | wydawca = Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku | miejsce = Sanok | data = 2002 | strony = 21, 26 | isbn = 83-909787-8-4 | url = http://www91.sanockabibliotekacyfrowa146.pl204.131/dlibra/docmetadata?id=650}}</ref>, 1878<ref>{{Cytuj pismo | autor = Marta Szramowiat | tytuł = Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Samorząd miejski Sanoka okresu galicyjskiego. Główne zadania i działalność Rady Miejskiej w Sanoku | czasopismo = Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej | wydawca = Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej” | strony = 20 | issn = 1731-870X | data = Sanok: 2008}}</ref> (reprezentant I koła wyborczego<ref>[[Alojzy Zielecki]], ''Struktury organizacyjne miasta, W epoce autonomii galicyjskiej'', w: ''[[Sanok. Dzieje miasta]], Praca zbiorowa pod redakcją [[Feliks Kiryk|Feliksa Kiryka]]'', Kraków 1995, s. 378.</ref>). W 1871 został przewodniczącym komisji powołanej celem budowy kościoła na [[Posada (Sanok)|Posadzie Olchowskiej]]<ref>[[Alojzy Zielecki]], ''Struktury organizacyjne miasta, W epoce autonomii galicyjskiej'', w: ''[[Sanok. Dzieje miasta]], Praca zbiorowa pod redakcją [[Feliks Kiryk|Feliksa Kiryka]]'', Kraków 1995, s. 376.</ref>. Zasiadł w składzie komitetu budowy pomnika dla uczczenia 300-lecia [[Unia lubelska|unii lubelskiej]] (1569–1869), umieszczonego 11 sierpnia 1869 na placu Maryi Panny (obecna [[Ulica Grzegorza z Sanoka w Sanoku|ulica Grzegorza z Sanoka]])<ref>[[Alojzy Zielecki]], ''Struktury organizacyjne miasta, W epoce autonomii galicyjskiej'', w: ''[[Sanok. Dzieje miasta]], Praca zbiorowa pod redakcją [[Feliks Kiryk|Feliksa Kiryka]]'', Kraków 1995, s. 375.</ref> i organizował obchody tego wydarzenia w Sanoku (ponadto także [[Jan Zarewicz]], Szymon Drewiński, Saul Pinales<ref>[[Alojzy Zielecki]], ''Życie kulturalne. Społeczeństwo Sanoka u progu XX wieku, W epoce autonomii galicyjskiej'' w: ''[[Sanok. Dzieje miasta]], Praca zbiorowa pod redakcją [[Feliks Kiryk|Feliksa Kiryka]]'', Kraków 1995, s. 462.</ref>.
 
Jego żoną została sanocka mieszczanka, Maria z domu Zaręba (1852-1911, wzgl. Zaremba)<ref>{{Cytuj książkę | tytuł = Księga Zmarłych 1904–1934 Sanok | wydawca = [[Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku]] | miejsce = Sanok | strony = 121 (poz. 134) | tytuł tomu = J}}</ref><ref>{{Cytuj pismo | tytuł = Kronika | czasopismo = [[Tygodnik Ziemi Sanockiej]] | strony = 3 | data = Nr 42 z 8 października 1911 | url = http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=58369}}</ref><ref name="Sanok 1995"/>. Mieli 11 dzieci, z których troje zmarło w dzieciństwie, a dwoje przed 1880. Ich synami byli [[Michał Pollak (drukarz)|Michał]] (z wykształcenia handlowiec, asesor przy [[Budynek Sądu Rejonowego w Sanoku|c. k. Sądzie Obwodowym w Sanoku]]<ref>{{Cytuj książkę | tytuł = Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1911 | wydawca = Prezydyum C.K. Namiestnictwa | miejsce = Lwów | data = 1911 | strony = 140 | url = http://sanockabibliotekacyfrowa91.pl146.204.131/dlibra/docmetadata?id=615}}</ref>; redaktor „Gazety Sanockiej”<ref>{{Cytuj pismo | tytuł = Kronika. Wiadomości osobiste | czasopismo = Gazeta Sanocka | strony = 3 | data = Nr 73 z 23 sierpnia 1896 | url = http://sanockabibliotekacyfrowa91.pl146.204.131/dlibra/docmetadata?id=319}}</ref> od 1895 i [[Tygodnik Ziemi Sanockiej|„Tygodnika Ziemi Sanockiej”]] od 1912 do 1914<ref>{{Cytuj pismo | autor = [[Jadwiga Zaleska]] | tytuł = Karol Pollak – typographus sanocensis i dzieje jego drukarni | czasopismo = [[Rocznik Sanocki]] | wydawca = [[Krajowa Agencja Wydawnicza]] | wolumin = VI | strony = 35 | data = 1988 | url = http://sanockabibliotekacyfrowa91.146.204.pl131/dlibra/docmetadata?id=52}}</ref>) i [[Karol Pollak (elektrotechnik)|Karol]] (1859-1928, elektrotechnik, przedsiębiorca i wynalazca), a córką Elżbieta (zm. 1913, po mężu Chabińska)<ref>{{Cytuj pismo | tytuł = Kronika. Zmarli | czasopismo = [[Tygodnik Ziemi Sanockiej]] | strony = 3 | data = Nr 13 z 23 marca 1913 | url = http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=58551}}</ref>. Po osiedleniu w Sanoku Karol Pollak zamieszkał w domu pod numerem 91, a po zawarciu małżeństwa pod numerem 254.
 
Karol Pollak zmarł 28 kwietnia 1880 za zapalenie płuc. Został pochowany na [[Cmentarz Centralny w Sanoku|cmentarzu przy ul. Jana Matejki w Sanoku]]<ref>{{Cytuj pismo | autor = [[Jadwiga Zaleska]] | tytuł = Karol Pollak – drukarz sanocki i dzieje jego drukarni w Sanoku | czasopismo = [[Rocznik Sanocki]] | wydawca = [[Wydawnictwo Literackie]] | wolumin = I | strony = 352 | data = 1963 | url = http://www91.sanockabibliotekacyfrowa146.pl204.131/dlibra/docmetadata?id=174}}</ref><ref>{{Cytuj pismo | autor = [[Jadwiga Zaleska]] | tytuł = Karol Pollak – typographus sanocensis i dzieje jego drukarni | czasopismo = [[Rocznik Sanocki]] | wydawca = [[Krajowa Agencja Wydawnicza]] | wolumin = VI | strony = 29 | data = 1988 | url = http://sanockabibliotekacyfrowa91.146.204.pl131/dlibra/docmetadata?id=52}}</ref>. Grobowiec rodziny Pollaków został uznany za obiekt zabytkowy i podlega ochronie prawnej<ref>{{cytuj stronę | url = http://www.starecmentarze.sanok.pl/zabnag.htm | tytuł = Zabytkowe nagrobki | opublikowany = starecmentarze.sanok.pl |data dostępu=25 października 2014}}</ref>.
 
Drukarnię przejął po nim syn Michał, a następnie od Marii Pollak nabył Franciszek Patała<ref>[[Alojzy Zielecki]], ''Życie gospodarcze, W epoce autonomii galicyjskiej'', w: ''[[Sanok. Dzieje miasta]], Praca zbiorowa pod redakcją [[Feliks Kiryk|Feliksa Kiryka]]'', Kraków 1995, s. 416.</ref> w 1909 i prowadził do śmierci w 1927<ref>{{Cytuj pismo | tytuł = Wiadomości bieżące. Nekrologia | czasopismo = Gospodarz | strony = 3-4 | data = Nr 4 z 15 marca 1927 | url = http://www91.sanockabibliotekacyfrowa146.pl204.131/dlibra/docmetadata?id=723}}</ref> (następnie władała nią Matylda Patała, a kierownikiem był Karol Drwięga; w 1948 drukarnia została upaństwowiona). Drukarnia i księgarnia odziedziczona po Karolu Pollaku mieściła się przy ulicy [[Ulica Jagiellońska w Sanoku|ulicy Jagiellońskiej]]<ref>{{Cytuj pismo | autor = Anna Fastnacht-Stupnicka | tytuł = Obecność przeszłości (o Adamie Fastnachcie) | czasopismo = [[Rocznik Sanocki]] | wydawca = Towarzystwo Przyjaciół Sanoka i Ziemi Sanockiej | wolumin = IX | strony = 18 | issn = 0557-2096 | data = 2006}}</ref> (według różnych źródeł pod numerem 40<ref>{{Cytuj książkę | tytuł = Skorowidz przemysłowo-handlowy Królestwa Galicyi | miejsce = Lwów | data = 1912 | strony = 663 | url = http://www.pbc.rzeszow.pl/dlibra/docmetadata?id=2483}}</ref>, 21<ref>{{Cytuj pismo | autor = [[Jadwiga Zaleska]] | tytuł = Karol Pollak – typographus sanocensis i dzieje jego drukarni | czasopismo = [[Rocznik Sanocki]] | wydawca = [[Krajowa Agencja Wydawnicza]] | wolumin = VI | strony = 25 | data = 1988 | url = http://sanockabibliotekacyfrowa91.pl146.204.131/dlibra/docmetadata?id=52}}</ref>. Po 1945 byłą kamienicę Karola Pollaka nabył rzemieślnik i mistrz blacharski [[Jakub Kolano]], prowadzący w budynku warsztat<ref>{{Cytuj pismo | tytuł = Ginące zawody. Pokochać metal... | czasopismo = [[Gazeta Sanocka – Autosan]] | strony = 4 | data = Nr 11 (374) z 10-20 kwietnia 1986 | url = http://sanockabibliotekacyfrowa91.pl146.204.131/dlibra/docmetadata?id=557}}</ref><ref>{{Cytuj pismo | autor = Edmund Gajewski | tytuł = Jak świecy gasnący blask | czasopismo = [[Nowiny (dziennik rzeszowski)|Nowiny]] | strony = 4 | data = Nr 95 z 14-16 maja 1982 | url = http://www.pbc.rzeszow.pl/publication/8756}}</ref>. Pod koniec 1949 drukarnia należąca do Eugeniusza Patały została przejęta na własność państwa Polski Ludowej<ref>{{Cytuj pismo | tytuł = Ogłoszenie | czasopismo = [[Nowiny (dziennik rzeszowski)|Nowiny Rzeszowskie]] | strony = 2 | data = Nr 72 z 25 listopada 1949 | url = http://www.pbc.rzeszow.pl/publication/4967}}</ref>.
 
Spośród potomstwa Karolla Pollaka żadne nie zostało drukarzem. Ponadto potomkowie w linii męskiej nie przedłużyli istnienia tego rodu w Sanoku<ref>{{Cytuj pismo | autor = [[Jadwiga Zaleska]] | tytuł = Karol Pollak – typographus sanocensis i dzieje jego drukarni | czasopismo = [[Rocznik Sanocki]] | wydawca = [[Krajowa Agencja Wydawnicza]] | wolumin = VI | strony = 28 | data = 1988 | url = http://sanockabibliotekacyfrowa91.pl146.204.131/dlibra/docmetadata?id=52}}</ref>.
 
== Upamiętnienie ==
Na terenie Sanoka w dzielnicy [[Dąbrówka (Sanok)|Dąbrówka]] znajduje się ulica nazwana jego imieniem i nazwiskiem<ref>{{cytuj stronę|url=http://bip.um.sanok.pl/?c=mdTresc-cmPokaz-1863|tytuł=Wykaz nazw ulic miasta Sanoka|data=13 stycznia 2012|opublikowany=sanok.pl|data dostępu=25 października 2014}}</ref>.
 
Karolowi Pollakowi poświęciła publikacje [[Jadwiga Zaleska]], wydane w [[Rocznik Sanocki|„Roczniku Sanockim”]]: [http://www91.sanockabibliotekacyfrowa146.pl204.131/dlibra/docmetadata?id=174 ''Karol Pollak – drukarz sanocki i dzieje jego drukarni w Sanoku''] (1963) oraz [http://sanockabibliotekacyfrowa91.146.204.pl131/dlibra/docmetadata?id=52 ''Karol Pollak – typographus sanocensis i dzieje jego drukarni''] (1988).
 
== Przypisy ==
 
== Bibliografia ==
* {{Cytuj pismo | autor = [[Jadwiga Zaleska]] | tytuł = Karol Pollak – drukarz sanocki i dzieje jego drukarni w Sanoku | czasopismo = [[Rocznik Sanocki]] | wydawca = [[Wydawnictwo Literackie]] | wolumin = I | strony = 270 | data = 1963 | url = http://www91.sanockabibliotekacyfrowa146.pl204.131/dlibra/docmetadata?id=174}}
* {{Cytuj pismo | autor = [[Jadwiga Zaleska]] | tytuł = Karol Pollak – typographus sanocensis i dzieje jego drukarni | czasopismo = [[Rocznik Sanocki]] | wydawca = [[Krajowa Agencja Wydawnicza]] | wolumin = VI | strony = 25-140 | data = 1988 | url = http://sanockabibliotekacyfrowa91.pl146.204.131/dlibra/docmetadata?id=52}}
* {{Cytuj książkę | tytuł = [[Sanok. Dzieje miasta]]. Praca zbiorowa pod redakcją [[Feliks Kiryk|Feliksa Kiryka]] | wydawca = Secesja | miejsce = Kraków | data = 1995 | isbn = 83-86077-57-3}}
** {{cytuj książkę| nazwisko r = [[Tomasz Opas]]|rozdział=Rynek lokalny, w czasach zaborów i niewoli|tytuł=[[Sanok. Dzieje miasta]]| inni=Feliks Kiryk (red)|miejsce= Kraków |data=1995|wydawca = Secesja | strony= 320-321}}
193 134

edycje