Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 41 bajtów ,  8 miesięcy temu
int., jęz.
W chwili narodzin w londyńskim St. James’s Palace automatycznie otrzymał tytuły księcia Kornwalii i księcia Rothesay. Kilka dni później został mianowany księciem Walii i hrabią Chester. [[18 września]] [[1762]] r. został ochrzczony przez [[Arcybiskupi Canterbury|arcybiskupa Canterbury]] [[Thomas Secker|Thomasa Seckera]]. Jego rodzicami chrzestnymi byli [[Adolf Fryderyk IV von Mecklenburg-Strelitz|Adolf Fryderyk IV]], [[Władcy Meklemburgii|książę meklemburski na Strelitz]], [[Wilhelm August Hanowerski|Wilhelm August Hanowerski, książę Cumberland]], i [[Adelajda Sachsen-Gotha]], [[Księżne Walii|księżna-wdowa Walii]]. Jerzy był zdolnym uczniem, biegle władał [[język francuski|francuskim]], [[język niemiecki|niemieckim]], [[język włoski|włoskim]] i, oczywiście, [[język angielski|angielskim]].
 
W [[1783]] r. książę Walii skończył 21 lat. Otrzymał wówczas pensję od Parlamentu pensję w wysokości 60 000 funtów. Dodatkowo otrzymywał „kieszonkowe” od ojca w wysokości 50 000 funtów. Książę zamieszkał również w Carlton House, gdzie prowadził rozrywkowy tryb życia. Zaczęły również narastać animozje między księciem a jego ojcem, któremu nie podobał się tryb życia pierworodnego. Król był ponadto konserwatystą i patrzył nieprzychylnym okiem na wigowskie sympatie syna i jego przyjaźń z liderem radykalnego skrzydła wigów, [[Charles James Fox|Charlesem Jamesem Foxem]].
 
[[Plik:Fitzherbert.jpg|mały|lewo|Maria Anna Fitzherbert]]
Wkrótce po 21 urodzinach zakochał się w [[Maria Anna Fitzherbert|Marii Annie Fitzherbert]], katoliczce i wdowie po dwóch mężach (pierwszy z nich, [[Edward Weld]], zmarł w [[1775]] r., drugi, [[Thomas Fitzherbert]], zmarł w [[1781]] roku). Małżeństwo między Jerzym i Marią było zabronione na podstawie [[Act of Settlement]] z [[1701]] r., który zabraniał dziedziczenia korony tym, którzy poślubili katolików. Dodatkowo Akt o królewskich małżeństwach z [[1772]] r. wymagał zgody króla na małżeństwo następcy tronu. Zgoda króla na to małżeństwo nie wchodziła jednak w grę. Mimo to para pobrała się [[15 grudnia]] [[1785]] r. w rezydencji pani Fitzherbert, Park Lane w [[Mayfair]]. Król nigdy nie uznał tego małżeństwa. Mimo to pani Fitzherbert uważała, że jej małżeństwo jest ważne, gdyż prawo kanoniczne stoi ponad prawem państwowym. Ze względów politycznych związek ten pozostał tajemnicą, a pani Fitzherbert obiecała nie afiszować się z tym małżeństwemnim.
 
Książę prowadził rozrzutny i ekstrawagancki tryb użyciażycia, więc rychło popadł w długi{{fakt|data=2010-07}}. Król odmówił wsparcia finansowego dla swego syna i książę musiał wyprowadzić się z Carlton House i zamieszkać u pani Fitzherbert. Wówczas zadziałali stronnicy księcia w [[Izba Gmin|Izbie Gmin]]. W [[1787]] r. złożyli oni propozycję, aby długi księcia zostały pokryte przez Parlament. Opozycja podejrzewała związek księcia z Marią Fitzherbert{{fakt|data=2010-07}}. Ujawnienie małżeństwa zakończyłoby się skandalem, więc Charles James Fox określił te pogłoski jako kalumnię. Pani Fitzherbert to się nie spodobało się to i wypłakałaposkarżyła się księciu Jerzemu. Na jego polecenie inny wig, [[Richard Brinsley Sheridan]], powtórzypowtórzył deklarację Foxa, tyle że w złagodzonych słowach. Parlament dał się przekonać i przekazał księciu 161 000 funtów na pokrycie długu oraz 60 000 na ponownie wprowadzenie się do Carlton House.
 
== Kryzys regencyjny 1788 roku ==
Jerzy III cierpiał na dziedziczną chorobę – [[Porfirie|porfirię]]. Pierwsze ataki choroby nastąpiły już w [[1765]] r. Ten z lata [[1788]] r. był jednak znacznie silniejszy i uniemożliwił królowi wykonywanie swoich obowiązków. Musiano przełożyć rozpoczęcie sesji Parlamentu z [[25 września]] na [[20 listopada]], ale i do tego czasu król nie wyzdrowiał. A bez mowy tronowej króla Parlament nie mógł rozpocząć swoich obrad.
 
Chociaż teoretycznie nie był zobowiązany do tego, Parlament rozpoczął debatę ona temat regencji. Fox twierdził na forum Izby Gmin, że książę Walii, który miał być regentem, powinien otrzymać pełnię królewskiej władzy. Przeciwne stanowisko zajmował [[Premierzy Wielkiej Brytanii|premier]] [[William Pitt Młodszy]]. Zgadzał się on co do osoby regenta, ale wolał, aby był on poddany kontroli Parlamentu. Stwierdził nawet, że ''książę Walii nie ma większych praw do regencji, niż ktokolwiek inny w tym kraju''.
 
Książę, chociaż dotkliwie odczuł uwagi Pitta, nie dał pełnego poparcia tezom Foxa. Młodszy brat księcia, [[Fryderyk August Hanowerski|Fryderyk August Hanowerski, książę Yorku]], powiedział, że jego brat nie przyjmie żadnej władzy bez zgody Parlamentu. Mając to zapewnienie Pitt rozpoczął prace nad Aktem o regencji. Według niego uprawnienia księcia Walii jako regenta byłymiały być mocno ograniczone (nie będzie on mógł np. sprzedawać królewskich dóbr lub nadawać parowskich tytułów osobom nie będącymniebędącym dziećmi króla). Jerzy odrzucił projekt Pitta twierdząc, że jest on ''produktem słabości, nierządu i zagrożenia każdej gałęzi władzy przez korupcję''. Kierując się jednak interesami państwa obie strony doszły do porozumienia.
 
Główną przeszkodą w przyjęciu Aktu o regencji był brak mowy tronowej króla. Mowa musiała być wygłoszona przez monarchę, ale również przez Lordów Komisarzy, ale żaden ich dokument nie mógł zostać przypieczętowany Wielką Pieczęcią, gdyż ta mogła zostać użyta tylko za wiedzą króla. Pitt i jego ministrowie zignorowali ostatnie zastrzeżenie i użyli Wielkiej Pieczęci do przeforsowania ustawy. Zostało to skrytykowane przez wielu polityków, a książę Yorku nazwał Akt ''niekonstytucyjnym i nielegalnym''. Mimo to większość parlamentarna uważała, że należy zapewnić ciągłość władzy w państwie. Tak więc [[3 lutego]] [[1789]] r. Parlament został otwarty przez Lordów Komisarzy. Akt o regencji przeszedł w Izbie Gmin, ale przed głosowaniem w [[Izba Lordów|Izbie Lordów]] król Jerzy III powrócił do zdrowia. Wszelka debata na temat regencji stała się bezprzedmiotowa{{fakt|data=2010-07}}.
== Małżeństwo ==
[[Plik:George IV of the United Kingdom.jpg|mały|lewo|Portret Jerzego IV pędzla [[Thomas Lawrence (malarz)|Thomasa Lawrence’a]]]]
Mimo zasiłków od Parlamentu książę dalej siedziałbył po uszy w długach. Król zapowiedział, że nie będzie pomagał synowi, dopóki ten nie poślubi swojej kuzynki, [[Karolina Brunszwicka|Karoliny]] ([[17 maja]] [[1768]] – [[7 sierpnia]] [[1821]]), córki [[Karol Wilhelm Ferdynand Brunszwicki|Karola Wilhelma Ferdynanda]], [[Władcy Brunszwiku i Hanoweru|księcia brunszwickiego na Wolfenbüttel]], i [[Augusta Charlotta Hanowerska|Augusty Charlotty]], córki [[Fryderyk Ludwik Hanowerski|Fryderyka Ludwika]], księcia Walii, siostry Jerzego III. W 1795 r. książę Jerzy wyraził w końcu zgodę na to małżeństwo. Do Brunszwiku pojechał [[James Harris (1. hrabia Malmesbury)|James Harris]], który reprezentował księcia ''per procura'' na ślubie. Pierwsze spotkanie przyszłych małżonków nie było szczęśliwe. Jerzy był przerażony perspektywą poślubienia brzydkiej kobiety, która na dodatek, jego zdaniem, nie przywiązywała wielkiej wagi do higieny osobistej. Harris wspominał, że kiedy książę zobaczył swoją przyszłą żonę, o''Odwróciłdwrócił się i odszedł do odległej części apartamentu. Zawołał mnie do siebie i powiedział: „Harris nie jest mi dobrze, proszę o szklankę brandy”.''
 
[[Plik:Caroline of Brunswick.jpg|mały|Królowa Karolina Brunszwicka]]
Ślub odbył się [[8 kwietnia]] [[1795]] r. w Kaplicy Królewskiej w St. James’s Palace. Noc poślubną Jerzy spędził pijąc na podłodze, a do sypialni trafił dzięki kamerdynerowi<ref>{{Cytuj | url=http://anglia.filo.pl/artykuly/?tekst=malzenstwa | tytuł=Strony nie znaleziono - Nauka angielskiego i niemieckiego online za darmo<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=anglia.filo.pl | język=pl | data dostępu=2017-12-15}}</ref>. Kilka tygodni później małżeństwo to ''de facto'' się rozpadło. Księżnej udało się jednak zajść w ciążę. Urodziła córkę, [[Charlotta Augusta Hanowerska|Charlottę Augustę]] ([[7 stycznia]] [[1796]] – [[6 listopada]] [[1817]]), która później poślubiła przyszłego [[Władcy Belgii|króla Belgii]] [[Leopold I Koburg|Leopolda I]]. Zapewniwszy Wielkiej Brytanii dziedziczkę tronu Jerzy napisał do żony: ''Nasze upodobania nie są w naszej władzy ani nie powinny nas trzymać razem, bo natura nie zrobiła nas odpowiednimi jeden do drugiego. Ciche i dobre społeczeństwo jest jednakże w naszej władzy, co pozwoliło ograniczyć nasze kontakty do tego.''
 
Przed poznaniem pani Fitzherbert książę Walii miał wiele kochanek i wiele nieślubnych dzieci{{fakt|data=2010-07}}. Jego kochanką była [[Mary Robinson (kochanka Jerzego IV)|Mary Robinson]], aktorka, z którą zerwał po zapłaceniu ogromnej sumy pieniędzy, kiedy zagroziła wysłaniem miłosnych listów księcia do prasy; [[Grace Elliott]], rozwiedziona żona fizyka; oraz [[Frances Villier]], hrabina Jersey, z którą był związany przez kilka lat. Później jego kochanką była [[Isabella Seymour-Conway]], markiza Hertfort, i wreszcie przez ostatnie 10 lat życia niezwykle gruba i zachłanna [[Elizabeth Conyngham]], markiza Conyngham.
 
W międzyczasie pogorszyła się finansowa kondycja księcia. Jego długi urosły do sumy 630 000 funtów w 1795 r. Po zawarciu małżeństwa zostały w części spłacone przez Parlament. PrzeznaczyłParlament onprzeznaczył również dla księcia sumę 65 000 funtów rocznie. W [[1803]] r. dodano do tego dodatkowe 60 000. W [[1806]] r. książę spłacił wreszcie swoje długi sprzed 1795 r. Długi zaciągnięte później pozostały niespłacone.
 
W [[1804]] r. rozpętał się spór o opiekę nad księżniczką Charlottą. Zakończył się on umieszczeniem Charlotty pod opieką dziadka. W tym czasie książę oskarżył swoją żonę o posiadanie nieślubnego dziecka. Księżnej Walii nie postawiono w stan oskarżenia, ale parlamentarna komisja wyraziła ubolewanie z powodu jej „niedyskretnego” prowadzenia się{{fakt|data=2010-07}}.
== Regencja ==
[[Plik:George iv england.jpg|mały|lewo|Jerzy jako książę-regent]]
Pod koniec [[1810]] r. król Jerzy III ponownie podupadł na zdrowiu po śmierci swojej ukochanej najmłodszej córki [[Amelia Hanowerska (1783-1810)|Amelii]]. Zgodnie z precedensem z 1788 r. Parlament powołał bez zgody króla Lordów Komisarzy. Ci przy użyciu Wielkiej Pieczęci przypieczętowali ustawę znaną jako Akt o regencji 1811 r. Książę Jerzy został regentem królestwa (od tej pory występował jako książę-regent). Przejął on większość uprawnień monarchy, część pozostała w gestii Parlamentu.
 
Kiedy książę Walii został regentem, jednym z najpoważniejszych politycznych konfliktów była sprawa [[emancypacja|emancypacji]] katolików. Torysi, na czele z premierem [[Spencer Perceval|Spencerem Percevalem]], sprzeciwiali się emancypacji, podczas gdy wigowie zaliczali się do jej zwolenników. Na początku regencji Jerzy wspierał lidera wigów, [[William Grenville|lorda Grenville’a]]. Nie doprowadził jednak do natychmiastowego przejęcia władzy przez wigów. Przekonywany przez matkę, uznał, że natychmiastowa dymisja gabinetu torysów przyczyni się do pogorszenia stanu zdrowia króla Jerzego, eliminując jego szanse na wyzdrowienie. W 1812 r. stan zdrowia króla pogorszył się jeszcze bardziej i stało się jasne, że już nie wyzdrowieje. Książę jednak ponownie nie utworzył wigowskiego rządu. Poprosił natomiast wigów o wejście do rządu Percevala., Wigowieci jednak odmówili. Sprzeczność stanowisk wobec katolików dała o sobie znać. Perceval pozostał na czele torysowskiego rządu., Niejednak nie na długo jednak. {{styl}}
 
Kiedy [[10 maja|11 maja]] [[1812]] r. [[John Bellingham]] zamordował Percevala, książę-regent pozostawił na swoich stanowiskach dotychczasowych ministrów na stanowiskach. Izba Gmin wyraziła swoją wolę ''mocnej i skutecznej administracji''. JakoNa kandydatów na nowego premiera regent zaproponował [[Richard Wellesley|markiza Wellesley]], a później [[Francis Rawdon-Hastings, 1. markiz Hastins|hrabiego Moira]]. Obie nominacje zostały odrzucone przez zainteresowanych. Ostatecznie premierem został [[Robert Jenkinson|Robert Jenkinson, 2. hrabia Liverpool]].
 
Torysi, w przeciwieństwie do wigów, takich jak [[Charles Grey (2. hrabia Grey)|Charles Grey, 2. hrabia Grey]], opowiadali się za kontynuowaniem wojny z napoleońską Francją. Ostatecznie w [[1814]] r. [[Władcy Francji|cesarz Francuzów]] [[Napoleon Bonaparte]] został pokonany i zesłany na [[Elba|Elbę]]. Na [[Kongres wiedeński|kongresie wiedeńskim]] postanowiono o podniesieniu elektoratu Hanoweru do rangi królestwa. Napoleon powrócił jeszcze na słynne 100 dni w 1815 r., ale [[Arthur Wellesley (1. książę Wellington)|książę Wellington]] pokonał go [[18 czerwca]] [[1815]] r. pod [[Bitwa pod Waterloo|Waterloo]]. W latach 1812–1814 r. trwała [[Wojna brytyjsko-amerykańska|wojna ze Stanami Zjednoczonymi]], która zakończyła się kompromisowym pokojem.
 
Podczas okresu Regencji Jerzy brał aktywny udział w sprawach kultury i życia towarzyskiego. Działał w różnych stowarzyszeniach. Przyjaźnił się z [[Beau Brummell]]em, który mimo niskiego pochodzenia zrobił karierę w arystokratycznych salonach, dzięki wyjątkowemu wyczuciu stylów w modzie. Architekt [[John Nash (architekt)|John Nash]] stworzył kierunek w architekturze nazywany „stylem regencji”. W Londynie Nash ozdobił w nowym stylu Regent's Park i RegentsRegent's Street. Jerzemu przypadła do gustu idea wypoczynku nad morzem. Dla tego celu kazał wybudować Brighton Pavilion, który miał wywoływać skojarzenia z indyjskim [[Tadź Mahal|Tadż Mahal]].
 
== Panowanie ==
[[Plik:George IV coronation banquet.jpg|mały|300px|Bankiet wydany przez Jerzego IV z okazji koronacji w Westminster Hall [[19 lipca]] [[1821]] r.]]
Kiedy Jerzy III zmarł 29 stycznia 1820 r. zmarł Jerzy III, książę-regent wstąpił na tron jako Jerzy IV, ale jego władza nie uległa wzmocnieniu. W momencie wstąpienia na tron Jerzy był otyłym jegomościem (ważył ok. 111&nbsp;kg), prawdopodobnie uzależnionym od [[opium]]{{fakt|data=2010-07}}.
 
Przy okazji koronacji Jerzego IV powróciła sprawa jego żony. Jerzy i Karolina żyli w separacji od 1796 r. i oboje siali zgorszenie swoim swobodnym trybem życia{{fakt|data=2010-07}}. Karolina podróżowała po Europie ze swoimi kochankami, ale na wieść o śmierci teścia wróciła do Anglii. Jerzy IV odmówił uznania Karoliny za królową i nakazał swoim ambasadorom, aby przekonali do tego europejskie dwory. Imię Karoliny miało zostać usunięte z liturgii Kościoła Anglii. Król chciał uzyskać rozwód w Parlamencie. Jednak ustawa o karach z 1820 r. nie zyskała przychylności opinii publicznej i została wycofana z prac Parlamentu. Karolina pozostała więc żoną Jerzego, jednak kiedy [[19 lipca]] [[1821]] r. pojawiła się w [[Opactwo Westminsterskie|Opactwie Westminsterskim]] na koronacji męża, zamknięto jej drzwi przed nosem. Karolina zmarła [[7 sierpnia]] [[1821]] r. Traf chciał, że niedługo wcześniej zmarł na wygnaniu na Świętej Helenie Napoleon Bonaparte. Jerzego powiadomiono o tym w słowach ''Wasza Wysokość, umarł Twój największy wróg''. Jerzy miał wówczas odpowiedzieć: ''Ale czy umarła ona śmiercią naturalną?''.
 
[[Plik:George IV in kilt, by Wilkie.jpg|mały|lewo|Król Jerzy podczas wizyty w Szkocji w 1822 r.]]
Koronacja Jerzego była wspaniałym i drogim widowiskiem. Kosztowała ona ok. 243 000 funtów. W 1821 r. Jerzy IV odwiedził [[Irlandia|Irlandię]]. [[1822|Rok później]] był w [[Edynburg]]u, odwiedzając [[Szkocja|Szkocję]] jako pierwszy hanowerski monarcha. Przebywał tam „21 zwariowanych dni”. Wizytę organizował sir [[Walter Scott]].
 
Jerzy IV spędził większość swoich rządów w zamku Windsor. Starał się jednak wywierać pewien wpływ na życie polityczne kraju. Głównie chodziło o sprawę emancypacji katolików. Początkowo król ją popierał, w [[1797]] r. zaproponował ustawę o katolickiej emancypacji w Irlandii. Jednak w [[1813]] r. sprzeciwił się projektowi ustawy o wsparciu dla katolicyzmu. W [[1824]] r. skrytykował publicznie pomysł emancypacji. Składając podczas koronacji przysięgę o ochronie wiary protestanckiej nie mógł teraz, jak argumentował, wspierać katolicyzmu. Wpływ Korony na rządy był jeszcze na tyle silny, ai wsparty nieugiętą postawą torysów i lorda Liverpoola sprawił, że sprawa katolicka wydawała się beznadziejną. W [[1827]] r. lord Liverpool ustąpił z urzędu. Jego miejsce zajął [[George Canning]], torys, ale popierający emancypację. Wciąż jednak napotykał na opór króla, który publicznie ogłosił, że robi to przez szacunek dla swojego pobożnego ojca.
 
Poglądy Canninga na sprawę katolicką nie zostały dobrze przyjęte przez bardziej konserwatywnych torysów, takich jak książę Wellington. W rezultacie Canning musiał dopuścić do swojego gabinetu wigów. Premier zmarł w [[1828]] r. i został zastąpiony przez [[Frederick Robinson|Fredericka Robinsona, 1. wicehrabiego Goderich]]. Koalicja wigowsko-torysowska nie przetrwała roku. Jeszcze w 1828 r. Goderich podał się do dymisji i stanowisko premiera objął książę Wellington. Sprawa równouprawnienia katolików wydawała się stracona. Jednak w 1829 r. książę Wellington doprowadził do zgody króla na podpisanie ustawy o wsparciu katolików. Teraz do akcji wszedł jednak młodszy brat króla, fanatycznie antykatolicki [[Ernest August I|książę Cumberland]]. Pod jego wpływem król wycofał się z podpisania ustawy. [[4 marca]] gabinet Wellingtona podał się do dymisji. [[5 marca|Następnego dnia]], pod wpływem presji środowisk politycznych, król zdecydował się jednak podpisać ustawę. Ministrowie pozostali na stanowiskach, a król podpisał Akt o równouprawnieniu katolików [[13 kwietnia]] [[1829]] r.<ref>Ustawa ta zabraniała sprawowania przez katolikow określonych stanowisk : króla, regenta, kanclerza, lorda Tajnej Pieczęci i namiestnika Irlandii. [http://multitext.ucc.ie/d/The_Emancipation_Bill ''The Emancipation Bill''] {{lang|en}}</ref>
 
Zamiłowanie do alkoholu i rozrywkowego trybu życia sprawiło, że król mocno przybrał na wadze. Narażało go to na wyśmianie podczas publicznych wystąpień. Cierpiał również na [[dna moczanowa|podagrę]], [[Miażdżyca|miażdżycę]], [[zaćma|zaćmę]] i prawdopodobnie [[Porfirie|porfirię]]. Całe dnie spędzał w łóżku cierpiąc na spazmy i mając problemy z oddychaniem. Cierpiał na chorobę serca, którą leczył ogromnymi ilościami whisky i ponczu. Efektem tego była purpurowa twarz i puchlina wodna, która sprawiała, że stał się podobny do „puchowej kołdry”. Wiosną 1830 r. przeszedł kilka ataków serca. [[23 maja]] został zmuszony do położenia się do łóżka.
Anonimowy użytkownik