William Ewart Gladstone: Różnice pomiędzy wersjami

m
Bot poprawia linkowanie wewnętrzne oraz inne drobne sprawki
m (MalarzBOT: {{Lordowie Tajnej Pieczęci}} jest redirectem {{Lordowie tajnej pieczęci}})
m (Bot poprawia linkowanie wewnętrzne oraz inne drobne sprawki)
Gladstone przegrał wybory parlamentarne 1846 r. W 1847 r. wygrał wybory uzupełniające w okręgu [[Okręg wyborczy Oxford University|Oxford University]]. Od 1865 r. reprezentował [[okręg wyborczy South Lancashire|South Lancashire]]. W latach 1868–1880 był deputowanym z okręgu [[Okręg wyborczy Greenwich|Greenwich]], a w latach 1880–1895 z okręgu [[Okręg wyborczy Midlothian|Midlothian]].
 
W 1852 r. Gladstone został Kanclerzemkanclerzem Skarbuskarbu w rządzie [[George Hamilton-Gordon|lorda Aberdeena]]. Bezskutecznie usiłował doprowadzić do likwidacji [[podatek dochodowy|podatku dochodowego]]. Pozostał na tym stanowisku, kiedy w 1855 r. premierem został [[Henry Temple|lord Palmerston]], ale zrezygnował po kilku tygodniach. Na poprzednie stanowisko powrócił w 1859 r. Wcześniej był krótko Wysokim Komisarzem na Wyspach Jońskich. W 1865 r. został dodatkowo przewodniczącym Izby Gmin. Na obu tych stanowiskach pozostał do upadku rządu w 1866 r.
 
Gladstone dał się w tym czasie poznać jako zwolennik wolnego handlu i reformy wyborczej. W 1866 r. przedstawił on projekt reformy wyborczej, który jednak nie został uchwalony.
 
== Premier ==
Po rezygnacji [[John Russell (1. hrabia Russell)|lorda Russella]] w 1867 r. Gladstone stanął na czele Partii Liberalnej. Po jej zwycięstwie w wyborach 1868 r. został premierem Wielkiej Brytanii. W latach 1873–1874 był dodatkowo Kanclerzemkanclerzem Skarbuskarbu. W tym czasie przeprowadzono w rozdział Kościoła Irlandii od państwa (1869) oraz wprowadzono zasadę tajności głosowania (1872). Zreformowano armię, służbę cywilną i samorząd. Gladstone pozostał premierem do wyborczej zwycięstwa konserwatystów w 1874 r. Po wyborach na krótko zrezygnował z przewodzenia Partii Liberalnej.
 
[[Plik:PhilMayGladstoneCartoon.jpg|thumb|left|William Gladstone]]
Partia Liberalna powróciła do władzy w 1880 r. [[Władcy brytyjscy|Królowa]] [[Wiktoria Hanowerska|Wiktoria]], która nie lubiła Gladstone’a, zaproponowała stanowisko premiera [[Spencer Cavendish|lordowi Hartingtonowi]], ale ten odmówił. Premierem został więc Gladstone. W latach 1880–1882 był również Kanclerzemkanclerzem Skarbuskarbu. Był przeciwnikiem agresywnej polityki kolonialnej. Za jego rządów zakończono wojnę w [[Afganistan]]ie i Afryce Południowej. W 1882 r. doprowadził jednak do zbrojnej interwencji w [[Egipt|Egipcie]].
 
Gladstone zrezygnował ze stanowiska premiera w 1885 r., kiedy obarczono go winą za śmierć generała [[Charles Gordon|Gordona]] w [[Chartum]]ie. Powrócił do władzy w 1886 r. Dodatkowo został również Lordem Tajnej Pieczęci. Ponieważ liberałowie nie posiadali większości w parlamencie, do sprawowania rządów potrzebne były im głosy irlandzkich nacjonalistów. Ceną Irlandczyków za poparcie gabinetu było przyznanie Irlandii autonomii. Rząd przedstawił projekt ''Home Rule Bill'', ale upadł on w drugim czytaniu i przyczynił się rozłamu w Partii Liberalnej. Gladstone zrezygnował ze stanowiska premiera jeszcze w 1886 r.
{{osobny artykuł|Pierwszy rząd Williama Ewarta Gladstone’a}}
* [[Premierzy Wielkiej Brytanii|premier]], [[pierwszy lord skarbu]]: William Ewart Gladstone
* [[Lordlord Kanclerzkanclerz]]: [[William Wood (baron)|William Wood, 1. baron Hatherley]]
* [[Lordlord Przewodniczącyprzewodniczący Rady]]: [[George Robinson|George Robinson, 1. markiz Ripon]]
* [[Lordlord Tajnejtajnej Pieczęcipieczęci]]: [[John Wodehouse (1. hrabia Kimberley)|John Wodehouse, 1. hrabia Kimberley]]
* [[Ministrowie spraw wewnętrznych Wielkiej Brytanii|minister spraw wewnętrznych]]: [[Henry Bruce (1. baron Aberdare)|Henry Bruce]]
* [[ministrowie spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii|minister spraw zagranicznych]]: [[George Villiers (4. hrabia Clarendon)|George Villiers, 4. hrabia Clarendon]]
* [[ministrowie wojny (Wielka Brytania)|minister wojny]]: [[Edward Cardwell]]
* [[ministrowie ds. Indii|minister ds. Indii]]: [[George Campbell]]
* [[Kanclerzkanclerz Skarbuskarbu]]: [[Robert Lowe]]
* [[Admiralicja|pierwszy lord Admiralicji]]: [[Hugh Childers]]
* [[Ministrowie handlu i przemysłu (Wielka Brytania)|przewodniczący Zarządu Handlu]]: [[John Bright]]
* [[Poczmistrzowie generalni Wielkiej Brytanii|poczmistrz generalny]]: [[Spencer Cavendish|Spencer Cavendish, markiz Hartington]]
* [[Główny Sekretarz Irlandii]]: [[Chichester Parkinson-Fortescue|Chirster Fortescue]]
 
'''Zmiany'''
* lipiec 1870 r. – lord Granville zastępuje lorda Clarendona na stanowisku ministra spraw zagranicznych, lord Kimberley zastępuje lorda Granville’a na stanowisku ministra kolonii, [[Charles Wood (1. wicehrabia Halifax)|lord Halifax]] zastępuje lorda Kimberleya na stanowisku Lorda Tajnej Pieczęci, [[ministrowie edukacji Wielkiej Brytanii|wiceprzewodniczący Komitetu Edukacji]] [[William Edward Forster]] wchodzi w skład gabinetu
* sierpień 1872 r. – Hugh Childers zostaje członkiem gabinetu jako [[Kanclerz Księstwa Lancaster]]
* październik 1872 r. – [[Roundell Palmer (1. hrabia Selborne)|lord Selborne]] zastępuje lorda Hatherleya na stanowisku Lorda Kanclerza
* sierpień 1873 r. – Henry Bruce (jako lord Aberdare) zastępuje lorda Ripona na stanowisku Lorda Przewodniczącego Rady, Robert Lowe zastępuje Aberdare’a na stanowisku ministra spraw wewnętrznych, Gladstone zastępuje Lowe’a na stanowisku Kanclerzakanclerza Skarbuskarbu
* wrzesień 1873 r. – John Bright zastępuje Hugh Childersa na stanowisku Kanclerza Księstwa Lancaster
 
=== Drugi gabinet, kwiecień 1880 – czerwiec 1885 ===
{{osobny artykuł|Drugi rząd Williama Ewarta Gladstone’a}}
* [[Premierzy Wielkiej Brytanii|premier]], [[pierwszy lord skarbu]], [[Kanclerzkanclerz Skarbuskarbu]]: William Ewart Gladstone
* [[Lordlord Kanclerzkanclerz]]: [[Roundell Palmer (1. hrabia Selborne)|Roundell Palmer, 1. hrabia Selborne]]
* [[Lordlord Przewodniczącyprzewodniczący Rady]]: [[John Spencer (5. hrabia Spencer)|John Spencer, 5. hrabia Spencer]]
* [[Lordlord Tajnejtajnej Pieczęcipieczęci]]: [[George Campbell]]
* [[Ministrowie spraw wewnętrznych Wielkiej Brytanii|minister spraw wewnętrznych]]: [[William Vernon Harcourt]]
* [[ministrowie spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii|minister spraw zagranicznych]]: [[Granville Leveson-Gower (2. hrabia Granville)|Granville Leveson-Gower, 2. hrabia Granville]]
* [[Kanclerz Księstwa Lancaster]]: [[John Bright]]
* [[Główny Sekretarz Irlandii]]: [[William Edward Forster]]
 
'''Zmiany'''
* maj 1881 r. – [[Chichester Parkinson-Fortescue|lord Carlingford]] zastępuje księcia Argyll na stanowisku Lorda Tajnej Pieczęci
* maj 1882 r. – William Edward Forster odchodzi z gabinetu, jego następcy na stanowisku Głównego Sekretarza Irladnii nie wchodzą w skład gabinetu
* lipiec 1882 r. – lord Kimberley zastępuje Johna Brighta na stanowisku Kanclerza Księstwa Lancaster
* grudzień 1882 r. – Hugh Childers zastępuje Gladstone’a na stanowisku Kanclerzakanclerza Skarbuskarbu, lord Hartington zastępuje Childersa na stanowisku ministra wojny, lord Kimberley zastępuje Hartingtona na stanowisku ministra ds. Indii, [[Edward Stanley (15. hrabia Derby)|lord Derby]] zastępuje Kimberleya na stanowisku ministra kolonii, John Dodson zastępuje Kimberleya na stanowisku Kanclerza Księstwa Lancaster, [[Charles Dilke]] zastępuje Dodsona na stanowisku przewodniczącego Rady Samorządu Lokalnego
* marzec 1883 r. – lord Carlingford zastępuje lorda Spencera na stanowisku Lorda Przewodniczącego Rady
* październik 1884 r. – [[George Trevelyan]] zastępuje Johna Dodsona na stanowisku Kanclerza Księstwa Lancaster
=== Trzeci gabinet, luty – sierpień 1886 ===
{{osobny artykuł|Trzeci rząd Williama Ewarta Gladstone’a}}
* [[Premierzy Wielkiej Brytanii|premier]], [[pierwszy lord skarbu]], [[Lordlord Tajnejtajnej Pieczęcipieczęci]]: William Ewart Gladstone
* [[Lordlord Kanclerzkanclerz]]: [[Farrer Herschell|Farrer Herschell, 1. baron Herschell]]
* [[Lordlord Przewodniczącyprzewodniczący Rady]]: [[John Spencer (5. hrabia Spencer)|John Spencer, 5. hrabia Spencer]]
* [[Ministrowie spraw wewnętrznych Wielkiej Brytanii|minister spraw wewnętrznych]]: [[Hugh Childers]]
* [[ministrowie spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii|minister spraw zagranicznych]]: [[Archibald Primrose|Archibald Primrose, 5. hrabia Rosebery]]
* [[ministrowie wojny (Wielka Brytania)|minister wojny]]: [[Henry Campbell-Bannerman]]
* [[ministrowie ds. Indii|minister ds. Indii]]: [[John Wodehouse (1. hrabia Kimberley)|John Wodehouse, 1. hrabia Kimberley]]
* [[Kanclerzkanclerz Skarbuskarbu]]: [[William Vernon Harcourt]]
* [[Admiralicja|pierwszy lord Admiralicji]]: [[George Robinson|George Robinson, 1. markiz Ripon]]
* [[Ministrowie handlu i przemysłu (Wielka Brytania)|przewodniczący Zarządu Handlu]]: [[Anthony Mundella]]
* [[Główny Sekretarz Irlandii]]: [[John Morley]]
* [[Ministrowie ds. Szkocji|minister ds. Szkocji]]: [[George Trevelyan]]
 
'''Zmiany'''
* kwiecień 1886 r. – [[James Stansfeld]] zastępuje Josepha Chamberlaina na stanowisku przewodniczącego Rady Samorządu Lokalnego, [[John Ramsay (13. hrabia Dalhousie)|lord Dalhousie]] zastępuje George’a Trevelyana na stanowisku ministra ds. Szkocji
=== Czwarty gabinet, sierpień 1892 – marzec 1894 ===
{{osobny artykuł|Czwarty rząd Williama Ewarta Gladstone’a}}
* [[Premierzy Wielkiej Brytanii|premier]], [[pierwszy lord skarbu]], [[Lordlord Tajnejtajnej Pieczęcipieczęci]]: William Ewart Gladstone
* [[Lordlord Kanclerzkanclerz]]: [[Farrer Herschell|Farrer Herschell, 1. baron Herschell]]
* [[Lordlord Przewodniczącyprzewodniczący Rady]], [[ministrowie ds. Indii|minister ds. Indii]]: [[John Wodehouse (1. hrabia Kimberley)|John Wodehouse, 1. hrabia Kimberley]]
* [[Ministrowie spraw wewnętrznych Wielkiej Brytanii|minister spraw wewnętrznych]]: [[Herbert Henry Asquith]]
* [[ministrowie spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii|minister spraw zagranicznych]]: [[Archibald Primrose|Archibald Primrose, 5. hrabia Rosebery]]
* [[Sekretarze stanu do spraw kolonii|minister kolonii]]: [[George Robinson|George Robinson, 1. markiz Ripon]]
* [[ministrowie wojny (Wielka Brytania)|minister wojny]]: [[Henry Campbell-Bannerman]]
* [[Kanclerzkanclerz Skarbuskarbu]]: [[William Vernon Harcourt]]
* [[Admiralicja|pierwszy lord Admiralicji]]: [[John Spencer (5. hrabia Spencer)|John Spencer, 5. hrabia Spencer]]
* [[Ministrowie handlu i przemysłu (Wielka Brytania)|przewodniczący Zarządu Handlu]]: [[Anthony Mundella]]
* D.W. Bebbington, ''William Ewart Gladstone''.
* {{Cytuj|autor = Eric Brand |tytuł = William Gladstone |data = 1986 |isbn = 0-87754-528-6 |miejsce = New York |wydawca = Chelsea House Publishers |oclc = 13497766 }}
* Osbert Burdett, ''W. E. Gladstone'', 1928
* F. Birrell, ''Gladstone'', 1933
* E. Eyck, ''Gladstone'', 1938
{{Przewodniczący Zarządu Handlu}}
{{Ministrowie wojny i kolonii Wielkiej Brytanii}}
{{Kanclerze Skarbuskarbu}}
{{Przewodniczący Izby Gmin}}
{{Premierzy Wielkiej Brytanii}}
[[Kategoria:Brytyjscy parlamentarzyści 1886–1892]]
[[Kategoria:Brytyjscy parlamentarzyści 1892–1895]]
[[Kategoria:Kanclerze Skarbuskarbu]]
[[Kategoria:Brytyjscy ministrowie wojny]]
[[Kategoria:Premierzy Wielkiej Brytanii]]
312 117

edycji