Otwórz menu główne

Zmiany

style
}}
 
'''== Obsada''' ==
 
W ciągu kolejnych lat prezentowania spektaklu w obsadzie zachodziły zmiany, skutkujące powstaniem kolejnych wariantów: I (premiera zamknięta: 20 kwietnia 1965, otwarta 25 kwietnia 1965), II (premiera 14 października 1965), III (premiera 19 marca 1968).
 
Mulej: Mieczysław Janowski (I, II), Zbigniew Cynkutis (III[[:Plik:///D:/Users/IJG/Desktop/KN-wiki.docx#%20msocom%205|[KL5]]] )<ref>Zbigniew Osiński: ''Grotowski i jego Laboratorium'', PIW 1980, s. 357-380. </ref>
 
'''== Przebieg scen''' ==
 
''Książę Niezłomny'' Pedra Calderóna w parafrazie Słowackiego mówi o męczeństwie za wiarę. Grotowski zaproponował dość wierną adaptację z wyraźnie zaznaczonym wątkiem męczeńskim. Reżyser zachował kolejność scen i całość dialogów, wykreślił jedynie sceny walki Maurów z chrześcijanami – na scenie pada prawie dwie trzecie tekstu dramatu. Nieliczne fragmenty kwestii poszczególnych bohaterów przeniesione były na inne osoby. Przebieg scen, pokazujący sposób „montowana” spektaklu przez Grotowskiego, opisał Ludwik Flaszen w tekście ''Książę Niezłomny. Przebieg scen'', zamieszczonym w programie spektaklu[[:Plik:///D:/Users/IJG/Desktop/KN-wiki.docx#%20msocom%206|[KL6]]] *.
 
Nie było wyjścia do oklasków ani innych konwencjonalnych znaków zakończenia przedstawienia – ciało Księcia pozostawało nieporuszone do chwili, gdy ostatni widz opuścił salę.
 
'''== Scenografia, kostiumy i ruch sceniczny''' ==
 
Przestrzeń gry była otoczona ponaddwumetrową palisadą zbudowaną przez Jerzego Gurawskiego, na której siedzieli widzowie niewidoczni dla aktorów. Scenografia przedstawiała opozycję Dwór – Książę. Don Fernand przez większą część przedstawienia przebywał w centrum pola gry na prostokątnym drewnianym podeście pełniącym rolę ołtarza/grobu. Dwór krążył wokół podwyższenia zgodnie ze ściśle określoną partyturą ruchową, której dominantą było wyobrażenie stada ptaków. Motywy ptasie pojawiały się zarówno w kompozycjach ruchowych, gestach, jak i przywoływanych pieśniach (np. ''Uciekła mi przepióreczka''). Chór ubrany był w ciemne stroje, częściowo stylizowane na militarne (wysokie wojskowe buty), natomiast Książę ukazywał się jako niemal nagi i bezbronny, odziany tylko w biały zawój na biodrach, a w finale przykryty czerwonym płaszczem. Sztuczne gesty i zachowania, niezwykle szybkie wypowiadanie tekstu (Grotowski chciał wymusić na polskim języku sposób artykulacji typowy dla języka hiszpańskiego), kontrasty wysokości głosu podczas dialogów – wszystko to budowało poczucie fałszu, konwenansu[[:Plik:///D:/Users/IJG/Desktop/KN-wiki.docx#%20msocom%208|[KL8]]] . Wszystkie kontrastujące ze sobą zachowania i cechy dworu i Księcia wyraźnie akcentowały niezwykłość obecności i postawy[[:Plik:///D:/Users/IJG/Desktop/KN-wiki.docx#%20msocom%209|[KL9]]] Don Fernanda.
 
'''== Akt całkowity''' ==
Punkt kulminacyjny – w postaci aktu całkowitego – Cieślak osiągał w trakcie trzeciego monologu. Propozycja Grotowskiego była próbą zjednoczenia czasu podmiotu w czasie kosmologicznym, wynikającą z podjęcia niezwykle precyzyjnej partytury działań[[:Plik:///D:/Users/IJG/Desktop/KN-wiki.docx#%20msocom%2010| <nowiki>[KL10]]</nowiki>] , której podłożem było erotyczne, a zarazem ekstatyczne, doświadczenie Cieślaka z czasów młodości. Gra aktorska, choć wypracowana precyzyjnie podczas prób i kolejnych repetycji, choć poddana niezwykle precyzyjnemu rygorowi partytury, za każdym razem miała pozostać żywym działaniem, odbywającym się tu i teraz, a nie powtórzeniem. Przez pogłębienie metody działań fizycznych Cieślak dotarł do impulsów i doświadczeń tak głębokich i silnych, że dochodziło do aktu transgresji. GrotowskiCieślak komentował akt całkowity tak: „Aktor musi<blockquote>U oddaćpodstaw siebie,tej aroli [Księcia Niezłomnego] leży nie graćzsumowanie dladoświadczeń siebiescenicznych, lublecz dlawłaśnie całkowite ich widzaodrzucenie. JegoZdarcie poszukiwanieich musijak byćuwierającej ukierunkowanenarośli. zProces wnętrzataki siebiepowinien – w naszym rozumieniu – towarzyszyć tworzeniu roli przez aktora. Proces odrzucenia wszelkich kunawarstwień temupsychicznych, coobyczajowych, jestnarzuconych nanam zewnątrzprzez pewne konwencje, alewzorce, nietradycje, dlaktóre tegoutrwaliła nasza edukacja; dotarcie do prawdziwego siebie, cobez jestograniczeń; naofiarowanie zewnątrz[[:Plik:///D:/Users/IJG/Desktop/KN-wiki.docx#%20msocom%2011|[KL11]]]siebie w szczerości odruchów i instynktów...W efekcie powstaje kreacja, której już nie można nazwać rolą, i już się nie gra, tylko się jest.</blockquote>Wielogodzinne próby doprowadziły do zbudowania precyzyjnej partytury, dotyczącej radosnych doznań Cieślaka, widz postrzegał jednak, dzięki precyzyjnej konstrukcji przedstawienia, męczeństwo. Było to męczeństwo podszyte miłosną ekstazą – co nadawało postaci Księcia ogromną siłę wyrazu. Wypracowanie przez Grotowskiego aktu całkowitego oznaczało znalezienie punktu oparcia dla pracy nad tym, co od początku interesowało reżysera najbardziej – nad możliwością przekroczenia w doświadczeniu przyrodzonej człowiekowi kondycji i czynnego, dramatycznego odkrycia takiego wymiaru życia, który przekracza doczesność, a zarazem może być w doczesności doznany[[:Plik:///D:/Users/IJG/Desktop/KN-wiki.docx#%20msocom%2012| <nowiki>[KL12]]</nowiki>] *.
 
'''Pokazy zagraniczne'''
Punkt kulminacyjny – w postaci aktu całkowitego – Cieślak osiągał w trakcie trzeciego monologu. Propozycja Grotowskiego była próbą zjednoczenia czasu podmiotu w czasie kosmologicznym, wynikającą z podjęcia niezwykle precyzyjnej partytury działań[[:Plik:///D:/Users/IJG/Desktop/KN-wiki.docx#%20msocom%2010|[KL10]]] , której podłożem było erotyczne, a zarazem ekstatyczne, doświadczenie Cieślaka z czasów młodości. Gra aktorska, choć wypracowana precyzyjnie podczas prób i kolejnych repetycji, choć poddana niezwykle precyzyjnemu rygorowi partytury, za każdym razem miała pozostać żywym działaniem, odbywającym się tu i teraz, a nie powtórzeniem. Przez pogłębienie metody działań fizycznych Cieślak dotarł do impulsów i doświadczeń tak głębokich i silnych, że dochodziło do aktu transgresji. Grotowski komentował akt całkowity tak: „Aktor musi oddać siebie, a nie grać dla siebie lub dla widza. Jego poszukiwanie musi być ukierunkowane z wnętrza siebie ku temu, co jest na zewnątrz, ale nie dla tego, co jest na zewnątrz[[:Plik:///D:/Users/IJG/Desktop/KN-wiki.docx#%20msocom%2011|[KL11]]] ”. Wielogodzinne próby doprowadziły do zbudowania precyzyjnej partytury, dotyczącej radosnych doznań Cieślaka, widz postrzegał jednak, dzięki precyzyjnej konstrukcji przedstawienia, męczeństwo. Było to męczeństwo podszyte miłosną ekstazą – co nadawało postaci Księcia ogromną siłę wyrazu. Wypracowanie przez Grotowskiego aktu całkowitego oznaczało znalezienie punktu oparcia dla pracy nad tym, co od początku interesowało reżysera najbardziej – nad możliwością przekroczenia w doświadczeniu przyrodzonej człowiekowi kondycji i czynnego, dramatycznego odkrycia takiego wymiaru życia, który przekracza doczesność, a zarazem może być w doczesności doznany[[:Plik:///D:/Users/IJG/Desktop/KN-wiki.docx#%20msocom%2012|[KL12]]] *.
 
'''Pokazy zagraniczne'''
 
Od premiery do przełomu lutego i marca 1966 roku spektakl pokazano w czasie gościnnych występów w Polsce (Łódź i Gdańsk) i za granicą: w Sztokholmie, Kopenhadze i Oslo. Międzynarodowy rozgłos polskiego ''Księcia Niezłomnego'' miał przypieczętować udział zespołu – w czerwcu 1966 roku – w X sezonie Teatru Narodów w Paryżu. Do 1970 roku spektakl Teatru Laboratorium pokazano w Holandii, Włoszech, Jugosławii, Meksyku, Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych, Iranie, Libanie i Niemczech, wszędzie wzbudzając poruszenie[[:Plik:///D:/Users/IJG/Desktop/KN-wiki.docx#%20msocom%2013|[MJ13]]] .
 
'''Ciekawostki'''
 
II wersja spektaklu została sfilmowana z ukrytej kamery w Spoleto w lipcu 1967 roku, po czym do nagrania dołączono rejestrację dźwiękową z Oslo z marca 1966. Powstały w ten sposób zapis spektaklu, opatrzony wielojęzycznymi napisami przez zespół pod kierunkiem Ferruccia Marottiego z Uniwersytetu La Sapienza w Rzymie, stanowi główne wizualne źródło wiedzy o przedstawieniu.
''Książę Niezłomny'' jest inspiracją dla wystawy ''Zaśpiewajcie, niewolnicy'' Anny Baumgart (2014) i filmu ''Książę'' Karola Radziszewskiego (2014).
 
'''== Bibliografia''' ==
 
Cieślak Ryszard: ''Szaleństwo Benwolia'', na podstawie rozmowy przeprowadzonej przez Konstantinosa Themelisa, spisał z nagrania Bruno Chojak, wybór i opracowanie Zbigniew Jędrychowski, „Notatnik Teatralny” 1995 nr 10 (wiosna–lato), s. 40–47.
 
Ouaknine Serge: ''„Książę Niezłomny”. Studium i rekonstrukcja spektaklu Jerzego Grotowskiego i Teatru Laboratorium'', przełożył Juliusz Tyszka, Instytut im. Jerzego Grotowskiego, Wrocław 2011.
 
Zapis cyfrowy spektaklu na DVD (48’): ''„Il Principe Costante” di Jerzy Grotowski. Ricostruzione'', un progetto di Ferruccio Marotti, versione restaurata, ricostruzione del testo originale dello spettacolo Leszek Kolankiewicz, traduzione dei testi Marina Ciccarini (versione italiana), Paul Allain (versione inglese), Luisa Tinti (versione francese), Centro Teatro Ateneo – Università di Roma „La Sapienza”, [Roma] 2005; [dostęp online]/ <nowiki>http://www.eclap.eu/portal/?q=home&axoid=urn:axmedis:00000:obj:ee114a5f-5c11-4069-9f3b-1c0c863dc80a&section=europeana</nowiki>
----[[:Plik:///D:/Users/IJG/Desktop/KN-wiki.docx#%20msoanchor%201|[MJ1]]] [[:Plik:///D:/Users/IJG/Desktop/KN-wiki.docx#%20msoanchor%201|[MJ1]]]<nowiki>https://pl.wikipedia.org/wiki/Ksi%C4%85%C5%BC%C4%99_Niez%C5%82omny_(S%C5%82owacki)</nowiki>
 
[[:Plik:///D:/Users/IJG/Desktop/KN-wiki.docx#%20msoanchor%202|[KL2]]]'''Tadeusz Kornaś''' ''Książę Niezłomny,'' „Encyklopedia teatru polskiego”
 
<nowiki>http://encyklopediateatru.pl/przedstawienie/4167/ksiaze-niezlomny</nowiki>
 
[[:Plik:///D:/Users/IJG/Desktop/KN-wiki.docx#%20msoanchor%203|[KL3]]]<nowiki/>czy 63?
 
[[:Plik:///D:/Users/IJG/Desktop/KN-wiki.docx#%20msoanchor%204|[MJ4]]]''Wstępu'', s. 7
 
[[:Plik:///D:/Users/IJG/Desktop/KN-wiki.docx#%20msoanchor%205|[KL5]]]Zbigniewa Osińskiego "Grotowski i jego Laboratorium" (PIW, 1980) na stronach 357-380
 
[[:Plik:///D:/Users/IJG/Desktop/KN-wiki.docx#%20msoanchor%206|[KL6]]]Ludwik Flaszen: ''Grotowski & Company. Źródła i wariacje'', wstęp Eugenio Barba, Instytut im. Jerzego Grotowskiego, Wrocław 2014, s. 92–96.
 
[[:Plik:///D:/Users/IJG/Desktop/KN-wiki.docx#%20msoanchor%207|[KL7]]]<nowiki>http://www.grotowski.net/encyklopedia/ksiaze-niezlomny</nowiki>
 
[[:Plik:///D:/Users/IJG/Desktop/KN-wiki.docx#%20msoanchor%208|[KL8]]]
 
[[:Plik:///D:/Users/IJG/Desktop/KN-wiki.docx#%20msoanchor%209|[KL9]]]Darek
 
[[:Plik:///D:/Users/IJG/Desktop/KN-wiki.docx#%20msoanchor%2010|[KL10]]]<nowiki>http://www.grotowski.net/performer/performer-4/ksiaze-po-nie-w-czasie</nowiki>
 
[[:Plik:///D:/Users/IJG/Desktop/KN-wiki.docx#%20msoanchor%2011|[KL11]]]<nowiki/>s. 330
 
[[:Plik:///D:/Users/IJG/Desktop/KN-wiki.docx#%20msoanchor%2012|[KL12]]]<nowiki/>kosiński
 
[[:Plik:///D:/Users/IJG/Desktop/KN-wiki.docx#%20msoanchor%2013|[MJ13]]] [[:Plik:///D:/Users/IJG/Desktop/KN-wiki.docx#%20msoanchor%2013|[MJ13]]]''Wstępu'', s. 7
 
Zapis cyfrowy spektaklu na DVD (48’): ''„Il Principe Costante” di Jerzy Grotowski. Ricostruzione'', un progetto di Ferruccio Marotti, versione restaurata, ricostruzione del testo originale dello spettacolo Leszek Kolankiewicz, traduzione dei testi Marina Ciccarini (versione italiana), Paul Allain (versione inglese), Luisa Tinti (versione francese), Centro Teatro Ateneo – Università di Roma „La Sapienza”, [Roma] 2005; [dostęp online]/ <nowiki>[http://www.eclap.eu/portal/?q=home&axoid=urn:axmedis:00000:obj:ee114a5f-5c11-4069-9f3b-1c0c863dc80a&section=europeana</nowiki> dostęp online]]
[[:Plik:///D:/Users/IJG/Desktop/KN-wiki.docx#%20msoanchor%2014|[KL14]]]<nowiki/>s. 311, Osiński