William Ewart Gladstone: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 13 bajtów ,  1 rok temu
int., jęz.
m (Bot poprawia linkowanie wewnętrzne oraz inne drobne sprawki)
(int., jęz.)
'''William Ewart Gladstone''' (ur. [[29 grudnia]] [[1809]] w [[Liverpool]]u, zm. [[19 maja]] [[1898]] w [[zamek|zamku]] [[Hawarden]], [[Flintshire]], [[Walia]]) – [[Wielka Brytania|brytyjski]] polityk należący do [[Partia Liberalna (Wielka Brytania)|Partii Liberalnej]], [[Premierzy Wielkiej Brytanii|premier]] Wielkiej Brytanii (w latach 1868–1874, 1880–1885, 1886 i 1892–1894).
 
Zdecydowane zwycięstwo liberałów (koalicji wigów i zwolenników Peela), osiągnięte dzięki nowej ordynacji wyborczej, umożliwiło Gladstone’owi stłumienie rozruchów w [[Irlandia|Irlandii]] i wprowadzenie w życie trzeciej reformy ordynacji wyborczej, jednak wkrótce zmuszony został do złożenia dymisji z powodu niemożności uchwalenia budżetu. Proponowane przez Gladstone’a wprowadzenie samorządu dla [[Irlandia|Irlandii]] doprowadziło do rozłamu wśród liberałów.
Proponowane przez Gladstone’a wprowadzenie samorządu dla [[Irlandia|Irlandii]] doprowadziło do rozłamu wśród liberałów.
 
W czasie czwartej kadencji Gladstone miał już w tym czasie pozycję nestora brytyjskiej sceny politycznej. Przygotował ustawę o samorządzie [[Irlandia|irlandzkim]], jednak zrezygnował ze stanowiska po odrzuceniu jej przez [[Izba Lordów|Izbę Lordów]].
Po studiach wyruszył wraz z bratem [[John Neilson Gladstone|Johnem]] w podróż po Europie. Odwiedził [[Belgia|Belgię]], [[Francja|Francję]], [[Niemcy]] i [[Włochy]]. Po powrocie do Wielkiej Brytanii William uzyskał w 1832 r. mandat parlamentarny z okręgu [[Okręg wyborczy Newark|Newark]]. W 1833 r. został przyjęty do korporacji prawniczej [[Lincoln’s Inn]], ale w 1839 r. zażądał wycofania swojego nazwiska z listy członków korporacji.
 
W początkach swej kariery politycznej Gladstone należał do skrajnych konserwatystów, którzy sprzeciwiali się reformom [[Brytyjska Partia Wigów|wigowskiego]] gabinetu [[Charles Grey (2. hrabia Grey)|Greya]] oraz zniesieniu niewolnictwa. W grudniu 1834 r. został młodszym lordem skarbu w pierwszym rządzie [[Robert Peel|Roberta Peela]]. Po miesiąciumiesiącu został przeniesiony na stanowisko podsekretarza stanu w Ministerstwie Wojny i Kolonii. Pozostał na tym stanowisku do upadku rządu w kwietniu 1835 r.
 
Gladstone opublikował swoją pierwszą książkę, ''The State in its Relations with the Church'', w 1838 r. Rok później poślubił [[Catherine Gladstone|Catherine Glynne]]. William miałMiał z nią ośmioro dzieci, w tym polityków [[William Gladstone (polityk)|Williama]], [[Herbert Gladstone|Herberta]] i [[Henry Neville Gladstone|Henry’ego]]. We wrześniu 1842 r. utracił [[palec wskazujący]] u lewej ręki, kiedy wypaliła czyszczona przezeńprzez niego broń.
 
== W rządzie ==
W 1852 r. Gladstone został kanclerzem skarbu w rządzie [[George Hamilton-Gordon|lorda Aberdeena]]. Bezskutecznie usiłował doprowadzić do likwidacji [[podatek dochodowy|podatku dochodowego]]. Pozostał na tym stanowisku, kiedy w 1855 r. premierem został [[Henry Temple|lord Palmerston]], ale zrezygnował po kilku tygodniach. Na poprzednie stanowisko powrócił w 1859 r. Wcześniej był krótko Wysokim Komisarzem na Wyspach Jońskich. W 1865 r. został dodatkowo przewodniczącym Izby Gmin. Na obu tych stanowiskach pozostał do upadku rządu w 1866 r.
 
Gladstone dał się w tym czasie poznać jako zwolennik wolnego handlu i reformy wyborczej. W 1866 r. przedstawił on projekt reformy wyborczej, który jednak nie został uchwalony.
 
== Premier ==
Po rezygnacji [[John Russell (1. hrabia Russell)|lorda Russella]] w 1867 r. Gladstone stanął na czele Partii Liberalnej. Po jej zwycięstwie w wyborach 1868 r. został premierem Wielkiej Brytanii. W latach 1873–1874 był dodatkowo kanclerzem skarbu. W tym czasie przeprowadzono w rozdział Kościoła Irlandii od państwa (1869) oraz wprowadzono zasadę tajności głosowania (1872). Zreformowano armię, służbę cywilną i samorząd. Gladstone pozostał premierem do wyborczejwyborczego zwycięstwa konserwatystów w 1874 r. Po wyborach na krótko zrezygnował z przewodzenia Partii Liberalnej.
 
[[Plik:PhilMayGladstoneCartoon.jpg|thumb|left|William Gladstone]]
Gladstone zrezygnował ze stanowiska premiera w 1885 r., kiedy obarczono go winą za śmierć generała [[Charles Gordon|Gordona]] w [[Chartum]]ie. Powrócił do władzy w 1886 r. Dodatkowo został również Lordem Tajnej Pieczęci. Ponieważ liberałowie nie posiadali większości w parlamencie, do sprawowania rządów potrzebne były im głosy irlandzkich nacjonalistów. Ceną Irlandczyków za poparcie gabinetu było przyznanie Irlandii autonomii. Rząd przedstawił projekt ''Home Rule Bill'', ale upadł on w drugim czytaniu i przyczynił się rozłamu w Partii Liberalnej. Gladstone zrezygnował ze stanowiska premiera jeszcze w 1886 r.
 
Czwarty i ostatni raz Gladstone był premierem w latach 1892–1894. Ponownie próbował on doprowadzić do uchwalenia ''Home Rule Bill'', ponownieznów odrzuconej przez parlament. Zrezygnował w marcu 1894 r. W Izbie Gmin zasiadał jeszcze przez rok. Zmarł w 1898 r. i został pochowany w [[Opactwo Westminsterskie|Opactwie Westminsterskim]].
 
== Gabinet Williama Ewarta Gladstone’a ==
Anonimowy użytkownik