Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 3 bajty, 5 miesięcy temu
m
Bot poprawia linkowanie wewnętrzne oraz inne drobne sprawy
 
=== Panowanie polskie i litewskie ===
W wyniku [[Bitwa nad Sinymi Wodami|bitwy nad Sinymi Wodami]] w latach 60. XIV wieku weszło w skład [[Wielkie Księstwo Litewskie|Wielkiego Księstwa Litewskiego]]. Zachodnie Podole [[Kazimierz III Wielki]] podporządkował Polsce. Niedługo po śmierci króla utworzona została katolicka [[Diecezja kamieniecka|diecezji podolskiej]] ze stolicą w [[Kamieniec Podolski|Kamieńcu Podolskim]]. Region wzbudzał również zainteresowanie [[Królestwo Węgier|Węgier]]. Do 1393 r. rządzili Podolem jako lennicy Polski książęta [[Koriatowicze]]. Później na chwilę było pod kontrolą księcia [[Witold Kiejstutowicz|Witolda]] do 1395 roku, gdy król [[Władysław II Jagiełło|Władysław Jagiełło]] nadał je w lenno [[Spytko II z Melsztyna|Spytkowi II z Melsztyna]].
[[Plik:Kazimier Jagajłavič. Казімер Ягайлавіч (XIX).jpg|mały|[[Król Polski]] [[Kazimierz IV Jagiellończyk|Kazimierz Jagiellończyk]] nadał [[prawa miejskie]] [[Jarmolińce|Jarmolińcom]], [[Chmielnik (Ukraina)|Chmielnikowi]] i [[Smotrycz (osiedle)|Smotryczowi]].]]
Po śmierci Spytka z Melsztyna w [[Bitwa nad Worsklą|bitwie nad Worsklą]] w 1399 roku, do 1402 roku Podole posiadał jako lenno brat Jagiełły książę [[Świdrygiełło]], który jednak je porzucił i zbiegł do Krzyżaków, chcąc walczyć po ich stronie o władzę w Wielkim Księstwie Litewskim przeciwko Witoldowi. W związku z tym w latach 1402–1411 na podstawie [[Unia wileńsko-radomska|unii wileńsko-radomskiej]] Podole było ponownie w rękach polskich. Po stłumieniu buntu stronników Świdrygiełły, w 1402 roku otrzymał Podole Piotr Szafraniec. W 1411 roku otrzymał je w dożywocie książę Witold. W 1412 roku doszło w [[Lubowla (Słowacja)|Lubowli]] do zawarcia przymierza między Władysławem Jagiełłą i [[Zygmunt Luksemburski|Zygmuntem Luksemburskim]], którzy postanowili, że [[Ruś Czerwona|Ruś Halicka]] i Podole mają pozostać przy Polsce do śmierci obu władców i przez następnych piętnaście lat, licząc od śmierci jednego z nich, a sprawę dalszej przynależności tych ziem postanowiono powierzyć w przyszłości polsko-węgierskiemu sądowi polubownemu. W 1430 roku szlachta podolska na wieść o śmierci księcia litewskiego Witolda usunęła litewskiego starostę i opowiedziała się za przyłączeniem zachodniego Podola do Królestwa Polskiego, co zaaprobowała rada królewska, która, wbrew stanowisku króla Władysława Jagiełły, wysłała polskie wojska na Podole<ref name="Szczur">Stanisław Szczur „Historia Średniowiecze” Wydawnictwo Literackie, Kraków 2002, {{ISBN|83-08-03273-7}}.</ref>. Rządy polskie ostatecznie ustabilizowały się na Podolu od 1432 roku, gdy [[Zygmunt Kiejstutowicz]] oddał Podole Koronie Polskiej.
Po [[Unia lubelska|unii lubelskiej]] (1569) Podole znalazło się całkowicie w składzie [[Korona Królestwa Polskiego|Korony Królestwa Polskiego]], w wyniku inkorporacji wschodniej jego części, czyli [[województwo bracławskie|województwa bracławskiego]], tzw. ''Podola ukrainnego''. Podole obejmowało w przybliżeniu województwa podolskie i bracławskie.
 
W granicach Korony znacząco rozwijały się miasta. W XVI i XVII wieku przy [[Granica polsko-mołdawska|granicy z Mołdawią]] zostały założone miasta [[Mohylów Podolski]], [[Jampol (obwód winnicki)|Jampol]], [[Kamionka (Mołdawia)|Kamionka]] i [[Rybnica (miasto)|Rybnica]]. [[Wazowie]] nadali prawa miejskie m.in. miejscowościom [[Szarogród]], [[Dunajowce]], [[Międzybóż]], [[Tetyjów]], [[Lipowiec (obwód winnicki)|Lipowiec]], [[Derażnia]] i [[Borszczów]], a za sprawą [[Starosta generalny|generała]] ziem podolskich [[Walenty Aleksander Kalinowski|Walentego Aleksandra Kalinowskiego]] i jego syna [[Marcin Kalinowski (hetman)|Marcina]] rozwijały się miasta wschodnich krańców Podola w tym [[Tulczyn]], [[Targowica (obwód kirowohradzki)|Targowica]] i [[Humań]]. Rozbudowywano też królewskie miasta [[Winnica (miasto)|Winnicę]] i [[Kamieniec Podolski]].
 
Przez Podole wiódł ''[[szlak czarny]]'', którym Tatarzy najeżdżali Polskę. Na Podolu Polacy toczyli boje, często zwycięskie, z najazdami tatarskimi, tureckimi, kozackimi, a później także rosyjskimi.
[[Plik:Kamianets-Podilskyi map 1691.jpg|mały|[[Kamieniec Podolski]], stolica Podola, w XVII w.]]
W 1606 polskie wojska dowodzone przez [[Stanisław Żółkiewski|Stanisława Żółkiewskiego]] pokonały Tatarów w [[Bitwa nad Udyczem|bitwie nad Udyczem]]. W 1633 Polacy pod wodzą hetmana [[Stanisław Koniecpolski (hetman)|Stanisława Koniecpolskiego]] zwyciężyli Turków w [[Bitwa pod Paniowcami|bitwie pod Paniowcami]].
 
Wielkie szkody wyrządziło [[powstanie Chmielnickiego]]. Doprowadziło do wyludnienia Podola, o czym świadczy lustracja dóbr królewskich z 1662 roku, która wykazała, że na 159 osad aż 109 było niezamieszkanych (68%)<ref>{{Cytuj |tytuł=Instytut Historii Sztuki <Krakau>[Hrsg.]: Sztuka Kresów Wschodnich: materiały sesji naukowej (2.1996) |data dostępu=2016-09-26 |opublikowany=digi.ub.uni-heidelberg.de |url=http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/skw1996/0088?sid=8c5d6862c5e644f1e4c1d54b3d1f7ee0}}</ref>. W 1652 Kozacy popełnili [[Rzeź polskich jeńców pod Batohem|masowy mord polskich jeńców pod Batohem]].
W czasie [[Potop szwedzki|potopu szwedzkiego]] w 1657 Polacy pokonali w [[Bitwa pod Czarnym Ostrowem|bitwie pod Czarnym Ostrowem]] wojska [[Księstwo Siedmiogrodu|siedmiogrodzkie]]. Przed elekcją na króla Polski na Podolu walczył hetman [[Jan Sobieski]]. W 1671 poprowadził Polaków do zwycięstw nad Tatarami w bitwach [[Bitwa pod Bracławiem|pod Bracławiem]] i [[Bitwa pod Kalnikiem|pod Kalnikiem]].
[[Plik:Okopy Świętej Trójcy.jpg|mały|lewo|Plan twierdzy [[Okopy Świętej Trójcy]] z XVII w.]]
Po wybuchu [[Wojnawojna polsko-turecka (1672–1676)|wojny polsko-tureckiej]] w 1672 roku na Podole wkroczyła armia turecka i [[Oblężenie Kamieńca Podolskiego (1672)|zdobyła Kamieniec Podolski]], w wyniku czego podpisano [[Pokójpokój w Buczaczu 1672|pokój w Buczaczu w 1672 roku]], na podstawie którego Podole wraz z Kamieńcem Podolskim znalazło się we władaniu [[Imperium Osmańskie]]go i znajdowało się w jego granicach przez 27 lat. Sejm nie ratyfikował pokoju buczackiego co spowodowało, że nadal trwały działania wojenne, na skutek których część Podola wróciła do Polski w 1673 po [[Bitwa pod Chocimiem (1673)|bitwie pod Chocimiem]] i [[Bitwa pod Żurawnem|Żurawnem]], co usankcjonował [[rozejm w Żurawnie]] (1676). Polacy pod wodzą królewicza [[Jakub Ludwik Sobieski|Jakuba Ludwika Sobieskiego]] oblegali Kamieniec w 1687 roku. W 1692 z inicjatywy hetmana [[Stanisław Jan Jabłonowski|Stanisława Jana Jabłonowskiego]] rozpoczęto budowę twierdzy [[Okopy Świętej Trójcy]]. W 1694 Polacy odnieśli zwycięstwo nad liczniejszą armią turecką w [[Bitwa pod Uścieczkiem|bitwie pod Uścieczkiem]]. Po [[PokójTraktat w Karłowicach|pokoju w Karłowicach]] w 1699 roku całe Podole powróciło do Korony.
[[Plik:Pułaski at Bar by Korneli Szlegel.PNG|mały|''[[Kazimierz Pułaski|Pułaski]] w [[Bar (obwód winnicki)|Barze]]'', obraz [[Korneli Szlegel|K. Szlegela]]]]
Po powrocie do Polski nastąpił okres stabilizacji i odbudowy. Prawa miejskie otrzymały m.in. [[Okopy (obwód tarnopolski)|Okopy]], [[Nowa Uszyca|Letniowce]], [[Hajsyn]], [[Ilińce]], [[Zaleszczyki]], [[Perwomajsk (obwód mikołajowski)|Orełgród]], [[Bałta|Józefgród]] i [[Zwinogródka]].
* [[Antoni Prochaska]]. ''Podole lennem Korony 1352-1430.'' „Rozprawy Akademii Umiejętności. Wydział Fllozoficzno-Historyczny”, t. 32, 1895.
* [[Janusz Kurtyka]]: ''Podole pomiędzy Polską i Litwą w XIV i pierwszej połowie XV wieku.'' [W:] „Kamieniec Podolski”, pod red. E Kiryka. Kraków, 2000.
* [[Dariusz Kołodziejczyk|Kołodziejczyk Dariusz]], P''odole pod panowaniem tureckim. Ejalet Kamieniecki 1672 – 1699''. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Polczek, 1994
 
== Linki zewnętrzne ==
303 930

edycji