Otwórz menu główne

Zmiany

m
Bot poprawia linkowanie wewnętrzne oraz inne drobne sprawy
 
== Tło historyczne ==
Założyciel [[Badacze Pisma Świętego|ruchu badackiego]] [[Charles Taze Russell|Charles T. Russell]] odwiedził Niemcy po raz pierwszy w 1891 roku. Regularna działalność [[Świadkowie Jehowy w Niemczech|Świadków Jehowy w Niemczech]] rozpoczęła się w roku 1893, wraz z powrotem do rodzinnego kraju niemieckich emigrantów, którzy wierzenia Badaczy Pisma Świętego przyjęli w Stanach Zjednoczonych. Pierwszy numer czasopisma „Zions Wacht Turm und Verkünder der Gegenwart Christi” (niemieckiej edycji „[[Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy|Strażnicy Syjońskiej]]”) ukazał się z datą wydania kwiecień-maj 1897. W tym samym roku w Berlinie utworzono skład literatury biblijnej, którym opiekowała się Margarete Giesecke. W roku 1902 w Elberfeld (dzisiejsza dzielnica [[Wuppertal]]u) Ernest C. Henninges utworzył [[BetelBiuro (Świadkowie Jehowy)oddziału|Biuro Oddziału]]. Zaczęły powstawać pierwsze w Niemczech „klasy” Badaczy Pisma Świętego{{odn|Walter Köbe|2010|s=320, 321}}.
 
W roku 1914, wraz z wybuchem [[I wojna światowa|I wojny światowej]], Badacze Pisma Świętego po raz pierwszy stanęli wobec kwestii służby wojskowej. Choć nie było jeszcze sprecyzowanego stanowiska w tej sprawie i niektórzy podjęli służbę wojskową, to jednak jednostki zajęły zdecydowaną postawę, odmawiając strzelania do ludzi{{odn|Walter Köbe|2010|s=321}}.
Najczęstszymi przyczynami aresztowań Świadków Jehowy były: [[odmowa odbycia służby wojskowej|odmowa pełnienia służby wojskowej]], odmowa używania pozdrowienia hitlerowskiego, drukowanie literatury biblijnej, przemyt [[Publikacje Świadków Jehowy|publikacji IBV]], rozpowszechnianie nielegalnych czasopism, udział w zorganizowanych spotkaniach religijnych, udział w działalności kaznodziejskiej (bez literatury religijnej), sieć tajnych skrytek pocztowych zarejestrowanych na osoby wcześniej nieznane jako aktywni Poważni Badacze Pisma Świętego<ref group=uwaga>Od jesieni 1934 roku kurierzy zaczęli przemycać literaturę biblijną przez zieloną granicę z Czechami, Francją i Holandią (do marca 1935 roku także przez [[Terytorium Saary|Zagłębie Saary]]). Przez długi czas przemycano literaturę również przez oficjalne przejścia graniczne na granicy ze Szwajcarią.</ref>, prywatne spotkania ze współwyznawcami, a nawet samo sympatyzowanie ze społecznością IBV{{odn|Jürgen Harder/Hans Hesse (1)|2010|s=56–62}}. Jak podaje dr Detlef Garbe, Świadkowie Jehowy stanowili „większość więźniów sumienia skazanych przez sądy wojskowe (...) Trzeciej Rzeszy”<ref>{{Cytuj książkę | autor = Watchtower | tytuł = Królestwo Boże panuje! | wydawca = [[Strażnica – Towarzystwo Biblijne i Traktatowe|Towarzystwo Strażnica]] | miejsce = Selters/Taunus | data = 2014 | strony = 150 | url = http://wol.jw.org/pl/wol/d/r12/lp-p/1102014253}}</ref>.
 
Spośród liczącej w 1933 roku 25&nbsp;000 członków społeczności Świadków Jehowy w Niemczech uwięziono około 10&nbsp;700 osób, wśród których 2800 umieszczono w [[obóz koncentracyjny|obozach koncentracyjnych]]<ref name="wystawa">{{Cytuj stronę | url = https://www.jw.org/pl/wiadomosci/jw/region/niemcy/objazdowa-wystawa-przesladowanie-swiadkow-jehowy/ | tytuł = Objazdowa wystawa na temat prześladowań Świadków Jehowy zorganizowana w Niemczech | autor = Watchtower | data = 2019-01-10 | opublikowany = [[jw.org]] | data dostępu = 2019-02-04}}</ref>. Liczba ofiar śmiertelnych niemieckich Świadków Jehowy sięgnęła około 1400 osób, spośród których na 250 wykonano wyroki śmierci, głównie za odmowę pełnienia służby wojskowej<ref group=uwaga>Dla porównania podczas rządów nazistowskich aresztowano łącznie 900 chrześcijan ewangelicznych (zarówno pastorów, jak i osób świeckich), którzy zostali ukarani za sprzeciw motywowany przekonaniami religijnymi. Trafili oni do więzień lub obozów koncentracyjnych, a z przyczyn religijnych stracono 12 osób (Gabriele Yonan, ''Świadkowie Jehowy w Niemczech w przeszłości i obecnie.'', s. 376). Prof. Fredrich Heer, katolicki wykładowca historii na Uniwersytecie Wiedeńskim zauważył, że spośród 32 milionów niemieckich katolików, w tym 15,5 miliona mężczyzn, tylko 7 odmówiło pełnienia służby wojskowej, 6 z nich, jak np. [[Franciszek Jägerstätter|Franz Jägerstätter]] było Austriakami.</ref><ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.jw.org/pl/wiadomo%C5%9Bci/wiadomo%C5%9Bci/regiony/niemcy/zmar%C5%82-richard-rudolph/ | tytuł = Zmarł 102-letni Richard Rudolph były więzień obozu koncentracyjnego | autor = Watchtower | data = 7 kwietnia 2014 | opublikowany = [[jw.org]] | data dostępu = 2017-02-28}}</ref>. Łącznie w okresie III Rzeszy do obozów skierowano około 6000 Świadków Jehowy z Niemiec i innych krajów, a ponad 1600 zginęło z rąk nazistów<ref>{{Cytuj książkę | autor = Watchtower | tytuł = Królestwo Boże panuje! | wydawca = [[Strażnica – Towarzystwo Biblijne i Traktatowe|Towarzystwo Strażnica]] | miejsce = Selters/Taunus | data = 2014 | strony = 151 | url = http://wol.jw.org/pl/wol/d/r12/lp-p/1102014253}}</ref>. Blisko jedna trzecia Świadków Jehowy w obozach koncentracyjnych na terenie samych Niemiec pochodziła z zagranicy. Poza niemieckimi Świadkami Jehowy znalazło się w nich również 508 [[Świadkowie Jehowy w Polsce|osób z Polski]]<ref>{{Cytuj książkę | autor = Hans Hesse | tytuł = „Najodważniejsi byli zawsze Świadkowie Jehowy” | wydawca = Wydawnictwo A PROPOS | miejsce = Wrocław | data = 2010 | strony = 275, 276 | isbn = 978-83-61387-21-3 | rozdział = Prześladowania i represje Świadków Jehowy w Polsce w latach 1939–1945 oraz 1950–1989 | nazwisko r = Wolfram Slupina}}</ref>, 200–250 [[Świadkowie Jehowy w Holandii|z Holandii]], 212 osób [[Świadkowie Jehowy w Austrii|z Austrii]]<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.jw.org/pl/wiadomo%C5%9Bci/wiadomo%C5%9Bci/regiony/austria/upamietnienie-31-swiadkow-jehowy-ofiar-nazizmu/ | tytuł = Austriackie władze lokalne upamiętniają 31 Świadków Jehowy będących ofiarami nazizmu | autor = Watchtower | data = 2017-08-22 | opublikowany = [[jw.org]] | data dostępu = 2017-08-27}}</ref> oraz mniejsze grupy od 10 do 50 osób [[Świadkowie Jehowy w Belgii|z Belgii]], [[Świadkowie Jehowy we Francji|z Francji]], [[Świadkowie Jehowy w Czechach|z Czechosłowacji]], [[Świadkowie Jehowy na Węgrzech|z Węgier]] i [[Świadkowie Jehowy w Rosji|ze Związku Radzieckiego]]{{odn|Thomas Rahe|2010|s=162}}<ref group=uwaga>Statystyka ta nie uwzględnia pojedynczych więźniów, a także obozów pracy. W [[Auschwitz-Birkenau]] uwięziono 4 Świadków [[Świadkowie Jehowy w Słowenii|ze Słowenii]] i 1 [[Świadkowie Jehowy w Luksemburgu|z Luksemburga]], a w [[Stutthof (KL)|Stutthofie]] 1 [[Świadkowie Jehowy w Szwajcarii|ze Szwajcarii]] ({{Cytuj książkę | imię = Aleksandra | nazwisko = Matelska | tytuł = „... w miłości nie ma bojaźni” (Wydanie II)| wydawca = Wydawnictwo A PROPOS | miejsce = Wrocław | data = 2010 | strony = 1–416 | isbn = 978-83-61387-19-0}}). Natomiast w obozie pracy w [[Bor (miasto w SerbiiSerbia)|Borze]] w Serbii uwięziono 152 Świadków Jehowy, spośród których około 50 pochodziło [[Świadkowie Jehowy w Rumunii|z Rumunii]], a ponad 100 z Węgier ({{cytuj książkę | imię = Watchtower: | nazwisko = Rocznik Świadków Jehowy | tytuł = 2006 | wydawca = [[Strażnica – Towarzystwo Biblijne i Traktatowe|Towarzystwo Strażnica]] | miejsce = Nowy Jork | data = 2006 | strony = 97–100 | isbn = | url = http://wol.jw.org/pl/wol/d/r12/lp-p/302006006}})</ref>. Ostatnie masowe aresztowania Świadków Jehowy przeprowadzono w 1944 roku<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Robert Szuchta, Piotr Trojański | tytuł = Zrozumieć Holocaust | wydawca = Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu | miejsce = Warszawa | data = 2012 | strony = 289 | isbn = 978-83-62360-41-3}}</ref>. Jak zauważył niemiecki historyk Detlef Garbe, Świadkowie Jehowy – nie licząc Żydów – byli najbardziej prześladowaną przez [[Schutzstaffel|SS]] społecznością religijną{{odn|Przebudźcie się!|1995|s=10}}.
[[Plik:Nazi JWrenunciationdocument.jpg|thumb|left|240px|treść| class="wikitable collapsible collapsed"
! OŚWIADCZENIE
== Opinie na temat postawy Świadków Jehowy w obozach koncentracyjnych ==
Postawa, którą zajmowali Świadkowie Jehowy w obozach koncentracyjnych, często była komentowana przez współwięźniów, nazistów czy historyków zajmujących się badaniami obozów koncentracyjnych.
* [[Geneviève de Gaulle-Anthonioz|Geneviève de Gaulle]], bratanica prezydenta Francji [[Charles de Gaulle|CharlesaCharles’a de Gaulle’a]], działaczka [[francuski ruch oporu|francuskiego ruchu oporu]], więźniarka obozu [[Ravensbrück (KL)|Ravensbrück]]:
{{cytatD|Podziwiałam je bardzo, bo przecież w każdej chwili mogły stamtąd wyjechać, gdyby tylko podpisały oświadczenie o wyrzeczeniu się wiary. Te kobiety, które wydawały się tak słabe i wyczerpane, ostatecznie okazały się mocniejsze od esesmanów dysponujących siłą i wszelkimi środkami. (...) [Świadkowie Jehowy] mieli własną siłę, a ich woli nikt nie mógł złamać<ref>cytat za: {{cytuj pismo | imię = Watchtower: | nazwisko = Przebudźcie się! | tytuł = Holocaust. Kto bił na alarm? | wydawca = [[Strażnica – Towarzystwo Biblijne i Traktatowe|Towarzystwo Strażnica]] | miejsce = Selters/Taunus | data = 8 września 1995 | strony = 10 | issn = 1234-1169}}</ref>.}}
* [[Rudolf Höß|Rudolf Höss]], komendant obozu koncentracyjnego [[Auschwitz-Birkenau]]:
19 maja 2017 roku władze gminy [[Techelsberg am Wörther See|Techelsberg]] zorganizowały ceremonię upamiętniającą 31 Świadków Jehowy pochodzących z terenu gminy lub okolic, którzy zostali skazani na śmierć, wysłani przez nazistów do obozów koncentracyjnych lub byli represjonowani w inny sposób. Podczas uroczystości odsłonięto płytę pamiątkową, na której umieszczono nazwiska wszystkich represjonowanych z gminy Techelsberg<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.jw.org/pl/wiadomo%C5%9Bci/wiadomo%C5%9Bci/regiony/austria/upamietnienie-31-swiadkow-jehowy-ofiar-nazizmu/ | tytuł = Austriackie władze lokalne upamiętniają 31 Świadków Jehowy będących ofiarami nazizmu | autor = Watchtower | data = 2017-08-22 | opublikowany = [[jw.org]] | data dostępu = 2017-08-29}}</ref>. 7 maja 2018 roku w Muzeum Miejsce Pamięci Dachau uroczyście odsłonięto płytę pamiątkową poświęconą Maxowi Eckertowi, który za odmowę noszenia [[Flaga III Rzeszy|flagi ze swastyką]] w 1937 jako jeden z około 600 Świadków Jehowy został w tym czasie uwięziony w tym obozie. Ponad dwa lata później został przewieziony do obozu w Mauthausen gdzie zmarł 21 lutego 1940 w wieku 43 lat<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.jw.org/pl/wiadomosci/jw/region/niemcy/muzeum-obozu-koncentracyjnego-dachau-max-eckert/ | tytuł = Max Eckert upamiętniony w muzeum na terenie obozu koncentracyjnego Dachau | autor = Watchtower | data = 2018-07-09 | opublikowany = [[jw.org]] | data dostępu = 2018-07-19}}</ref>.
 
Niektórych Świadków Jehowy upamiętniono nadając nazwy ulicom. Niedługo po wojnie w mieście [[Zwingenberg (Hesja)|Zwingenberg]] nazwano ulicę imieniem zmarłego 26 kwietnia 1940 roku w obozie koncentracyjnym [[Dachau (KL)|Dachau]] Świadka Jehowy Hansa Gärtnera, więźnia obozu koncentracyjnego Dachau i Mauthausen, a ponieważ nigdy nie został on pochowany, na miejscowym cmentarzu umieszczono kamień upamiętniający jego postawę<ref>{{Cytuj książkę | autor = Hans Hesse | tytuł = „Najodważniejsi byli zawsze Świadkowie Jehowy” | wydawca = Wydawnictwo A PROPOS | miejsce = Wrocław | data = 2010 | strony = 196–206 | isbn = 978-83-61387-21-3 | rozdział = Ocalony od zapomnienia: przypadek Hansa Gärtnera | nazwisko r = Angela Nerlich/Wolfram Slupina}}</ref>. W 1992 roku nazwiskiem [[Emmy Zehden]] nazwano ulicę biegnącą wzdłuż byłego [[więzienie Plötzensee|więzienia Plötzensee]] w dzielnicy Berlina [[Charlottenburg-Nord]]. Została ona stracona 9 czerwca 1944 roku wyrokiem trybunału ludowego ([[Volksgerichtshof]]) za ukrywanie trzech współwyznawców odmawiających pełnienia służby wojskowej{{odn|Detlef Garbe|2010|s=257}}. W tym samym roku Urząd Miasta w miasteczku [[Baltmannsweiler]] imieniem Bernharda Grimma (ur. 1923), straconego 21 sierpnia 1942 roku w Plötzensee, nazwał nową ulicę w miasteczku<ref>{{Cytuj pismo | autor = Watchtower | tytuł = Ulica nazwana od imienia zamęczonego Świadka | czasopismo = [[Przebudźcie się!]] | wydawca = [[Strażnica – Towarzystwo Biblijne i Traktatowe|Towarzystwo Strażnica]] | wolumin = LXXV | strony = 29 | issn = 1234-1169 | data = 1 sierpnia 1994 | url = https://wol.jw.org/pl/wol/d/r12/lp-p/101994030}}</ref>. Na początku 2004 roku w [[Lörrach]], rodzinnym mieście rodziny Denzów, rada miejska przemianowała ulicę Stichstraße, przy której oddano do użytku nową [[Sala Królestwakrólestwa|Salę Królestwa]], na Denzstraße – ulicę Denzów. Upamiętniła ona męczeńską śmierć małżeństwa Anny Marii i Oskara Denzów w obozach koncentracyjnych III Rzeszy<ref>{{Cytuj pismo | autor = Watchtower | tytuł = Ufałam, że Jehowa zatroszczy się o mnie | czasopismo = Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy | wydawca = [[Strażnica – Towarzystwo Biblijne i Traktatowe|Towarzystwo Strażnica]] | wolumin = CXXV | strony = 29 | issn = 1234-1150 | data = 1 grudnia 2004 | url = http://wol.jw.org/pl/wol/d/r12/lp-p/2004885?q=Denz%C3%B3w&p=par#h=33}}</ref>. We [[Frankfurt nad Odrą|Frankfurcie nad Odrą]] rada miejska nazwała ulicę imieniem zamordowanego 22 stycznia 1940 roku w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen Świadka Jehowy Hermanna Boiana<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.museum-viadrina.de/Strassenlexikon_Frankfurt/strassen/h/hboianstr.htm | tytuł = Museum Viadrina; Hermann-Boian-Strasse | autor = Städtische Museen Junge Kunst und Viadrina | opublikowany = museum-viadrina.de| data dostępu = 2017-03-09 | język = de}}</ref>.
 
Świadków Jehowy zamordowanych w okresie III Rzeszy wielokrotnie upamiętniono również na [[stolperstein]]. Choć Świadkowie Jehowy sami byli prześladowani to udzielali też pomocy i schronienia [[Zagłada Żydów|Żydom]]. Do roku 2017 [[Jad Waszem|Instytut Pamięci Narodowej YadJad VashemWaszem]] uhonorował 21 członków społeczności badackich narodowości polskiej, węgierskiej, białoruskiej i słowackiej medalem „[[Sprawiedliwy wśród Narodów Świata]]”<ref>{{Cytuj stronę | url = http://db.yadvashem.org/righteous/nameList.html?rescue=&gender=&language=en&religion=Jehova+Witness | tytuł = Righteous Among the Nations Search for religion = Jehova Witness | autor = YadJad VashemWaszem | opublikowany = yadvashem.org | język = en | data dostępu = 2018-01-30}}</ref>.
 
== Uwagi ==
302 443

edycje