Otwórz menu główne

Zmiany

Dr red (korekta zgodnie ze źródł)
|wikisłownik = Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
}}
'''Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich''', w skrócie jako '''ZSRR''' ([[język rosyjski|ros.]] Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик, СССР; ''Sowietskij Sojuz'', ''Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik'', ''SSSR''), obecnie stosuje się także nazwę '''Związek Socjalistycznych Republik Sowieckich'''<ref>Por. np.{{Cytuj |tytuł = 95 lat temu powstał ZSRS |czasopismo = gosc.pl |data = 2017-12-30 |data dostępu = 2018-05-11 |url = http://gosc.pl/doc/4402862.95-lat-temu-powstal-ZSRS}}</ref><ref name=dz>[https://dzieje.pl/aktualnosci/95-lat-temu-powstal-zwiazek-socjalistycznych-republik-sowieckich ''95 lat temu powstał ZSRS - totalitarne państwo komunistyczne'']</ref><ref>[http://www.dig.pl/index.php?s=karta&id=1096 Jakub Kalinowski, ''Praktyka władz Polski i ZSRS w postępowaniu z archiwaliami Kresów Wschodnich II Rzeczypospolitej w latach 1939–1963'', Warszawa 2014, ISBN 978-83-7181-843-1]</ref><ref>{{Cytuj|autor = [[Paweł Wieczorkiewicz|Paweł Wieczorkiewicz (autor)]]; |tytuł = Sowiety. Historia ZSRS |data = 2017 |isbn = 978-83-7565-533-9 |inni = Małgorzata Pilecka (redakcja) |miejsce = Łomianki |wydawca = Wydawnictwo LTW |oclc = 1010869101 }}</ref>, w skrócie jako '''ZSRS''', '''Związek Radziecki''', '''Związek Sowiecki''' – historyczne [[totalitaryzm|totalitarne]] państwo socjalistyczne[[Leninizm|komunistyczne]]{{r|dz}} w [[Europa|Europie]] środkowej, północnej i wschodniej oraz [[Azja|Azji]] zachodniej, północnej i środkowej ze stolicą w [[Moskwa|Moskwie]]. Państwo to obejmowałomiało obszarpowierzchnię 22 mln km² od [[Morze Bałtyckie|Morza Bałtyckiego]] i [[Morze Czarne|Czarnego]] do [[Ocean Spokojny|Pacyfiku]].
 
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich został utworzony 30 grudnia 1922 na mocy ''[[Traktat założycielski ZSRR|Traktatu założycielskiego ZSRR]]'' zawartego przez rządzone wspólnie przez [[Bolszewicy|bolszewików]], lecz formalnie niepodległe: [[Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka|Rosyjską FSRR]], [[Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka|Ukraińską SRR]], [[Białoruska Socjalistyczna Republika Radziecka|Białoruską SRR]] i [[Zakaukaska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka|Zakaukaską FSRR]]<ref name="PWN">{{Cytuj stronę | url = http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Zwiazek-Socjalistycznych-Republik-Radzieckich;4002438.html | tytuł = Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich | praca = Encyklopedia | opublikowany = PWN | data dostępu = 2015-07-02}}</ref>. Spośród 18 republik związkowych wchodzących w różnych okresach w skład ZSRR jedynie Białoruska SRR i Ukraińska SRR posiadały (obok samego ZSRR) podmiotowość międzynarodową i były założycielami [[Organizacja Narodów Zjednoczonych|Organizacji Narodów Zjednoczonych]], a także członkami większości [[Organizacje wyspecjalizowane ONZ|organizacji wyspecjalizowanych ONZ]]<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Osmańczyk|imię=Edmund Jan|autor link=Edmund Osmańczyk|tytuł=Encyklopedia ONZ i stosunków międzynarodowych|rok=1982|wydawca=Wiedza Powszechna|miejsce=Warszawa|strony=64, 94, 554|isbn=83-214-0092-2}}</ref>. Rosyjska FSRR&nbsp;odgrywała rolę dominującą w przeciągu sześćdziesięciodziewięcioletniej historii ZSRR. W Rosyjskiej Federacyjnej SRR, jako największej republice związkowej, żyła ponad połowa populacji ZSRR.
 
ZSRR przestał istnieć w wyniku zawarcia&nbsp;[[Porozumienie białowieskie|porozumienia białowieskiego]]&nbsp;(8 XII 1991) i deklaracji o rozwiązaniu ZSRR przyjętej w Moskwie przez Radę Republik Najwyższej Rady ZSRR (26 XII 1991){{r|ok}}<sup>[[Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka#cite note-3|[3]]]</sup>. Dawne związkowe republiki radzieckie zaczęły tworzyć samodzielne państwa. Na mocy dwóch traktatów z&nbsp;[[Ałmaty]]&nbsp;(21 XII 1991) [[Rosja|Rosji]] przysługuje stałe miejsce ZSRR w [[Rada Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych|Radzie Bezpieczeństwa]]&nbsp;[[Organizacja Narodów Zjednoczonych|ONZ]]&nbsp;i wszystkich innych organizacjach międzynarodowych<sup>[[Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka#cite note-5|[5]]]</sup>. Jednocześnie jako sukcesora ZSRR i jego międzynarodowych zobowiązań wyznaczono&nbsp;[[Wspólnota Niepodległych Państw|Wspólnotę Niepodległych Państw]]{{r|ok}}<sup>[[Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka#cite note-6|[6]]][[Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka#cite note-7|[7]]][[Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka#cite note-8|[8]]][[Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka#cite note-9|[9]]][[Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka#cite note-10|[10]]]</sup>. Część byłych republik radzieckich kontynuuje współpracę w ramach Wspólnoty Niepodległych Państw, [[Euroazjatycka Unia Gospodarcza|Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej]] i innych organizacji.