Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 22 368 bajtów, 2 miesiące temu
|www =
}}
Kontynuując wspaniałe osiągnięcia wieku młodzieńczego, w dorosłym życiu Pascal nadal rozwijał swe koncepcje matematyczne. W roku 1653 napisał „Traktat o trójkącie arytmetycznym” (''Traité du triangle arithmétique''), w którym zawarł koncepcję użytecznegoego tabelarycznego zestawienia współczynników dwumiennych, nazwanego potem na jego cześć [[trójkąt Pascala|trójkątem Pascala]]. W 1654, zainspirowany rozważaniami swego znajomego, Chevaliera de Méré, wymieniał z [[Pierre de Fermat|Fermatem]] listy na temat teorii gier hazardowych. Współpraca matematyków zaowocowała powstaniem matematycznej teorii [[prawdopodobieństwo|prawdopodobieństwa]]. Analizowany problem dotyczył sytuacji, w której jeden z graczy chce zakończyć grę wcześniej i, opierając się na bieżącym stanie gry i wynikających zeń szansach na wygraną, doprowadzić do sprawiedliwego podziału stawki; dyskusje te doprowadziły do utworzenia pojęcia [[wartość oczekiwana|wartości oczekiwanej]]. Później, w ''Myślach'', Pascal sformułował probabilistyczny argument na rzecz wiary w Boga i cnotliwego życia (znany dziś jako [[zakład Pascala]]). Osiągnięcia Pascala i Fermata w dziedzinie teorii prawdopodobieństwa stanowiły podstawę dla późniejszego stworzenia [[rachunek różniczkowy i całkowy|rachunku różniczkowego i całkowego]] przez [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Leibniza]]<ref>[http://sites.math.rutgers.edu/courses/436/Honors02/leibniz.html The Mathematical Leibniz]</ref>.
[[Plik:Arts et Metiers Pascaline dsc03869.jpg|thumb|Jedna z pierwszych [[Pascalina|Pascalin]] na wystawie w paryskim [[Musée des Arts et Métiers]]]]
'''Blaise Pascal''', wym. [{{IPA|blɛz paskal}}], [[język polski|pol.]] Błażej Pascal (ur. [[19 czerwca]] [[1623]] w [[Clermont-Ferrand]], zm. [[19 sierpnia]] [[1662]] w [[Paryż]]u) – [[Francja|francuski]] [[matematyka|matematyk]], [[fizyka|fizyk]] i [[Filozofia religii|filozof religii]]. Był niezwykle uzdolnionym dzieckiem, wyedukowanym przez ojca. Jego wczesne dzieła powstawały spontanicznie, lecz w istotny sposób przyczyniły się do rozwoju [[nauka|nauki]]. Miał on znaczący wkład w konstrukcję mechanicznych [[kalkulator]]ów i mechanikę [[płyn]]ów; sprecyzował także pojęcia ciśnienia i próżni, uogólniając prace [[Evangelista Torricelli|Torricellego]]. W swoich opracowaniach bronił [[metoda naukowa|metody naukowej]].
 
Po religijnym objawieniu, jakiego doświadczył Blaise w 1654, porzucił on swe rozważania matematyczne. Jednakże po bezsennej nocy roku 1658 postanowił anonimowo ustanowić nagrodę za rozwiązanie problemu [[całkowanie numeryczne|kwadratury]] [[cykloida|cykloidy]]. Swoje koncepcje zaproponowali m.in. [[John Wallis]], [[Christiaan Huygens]] i [[Christopher Wren]], a także sam Pascal – pod przybranym nazwiskiem Amos Dettonville. Ostateczne ogłoszenie przezeń zwycięzcą siebie samego wywołało w środowisku naukowym liczne kontrowersje oraz ożywioneożywio; dyskusjeistnienie próżni jest niemożliwe.
Pascal był przede wszystkim matematykiem, wniósł znaczący wkład w powstanie i rozwój dwóch nowych działów wiedzy. Już jako szesnastolatek napisał pracę obejmującą zagadnienia [[geometria rzutowa|geometrii rzutowej]], później zaś wraz z [[Pierre de Fermat|Pierre'em de Fermatem]] rozważał kwestie [[teoria prawdopodobieństwa|teorii prawdopodobieństwa]], wywierając tym samym niemały wpływ na rozwój nowoczesnej [[ekonomia|ekonomii]] i [[nauki społeczne|nauk społecznych]].
 
W listopadzie 1654 roku Pascal stał się prawdopodobniekontynuował jednymdoświadczenia z uczestnikówbarometrem wypadkui naw moście1647 [[Neuilly-sur-Seine]],roku gdzienapisał koniepracę prowadzące„Nowe karetęeksperymenty przeskoczyłyz barierę,próżnią” niemalże(''Experiences pociągającnouvelles zatouchant sobąle dovide''), rzekiw pojazd. Szczęśliwie wodze pękły i kareta zawisła na krawędzi mostuktórej, pozwalającpoza pasażeromopisem nawspółzależności wyjściemiędzy zciśnieniem niebezpiecznejpobezpiecznej sytuacji bez szwanku. Wrażliwy filozof jednak, przerażony bliskością śmierci, zemdlał i przez pewien czas pozbawiony był świadomości. Piętnaście dni później, 23 listopada pomiędzy 10:30 a 12:30 w nocy doświadczył wizji religijnej, której treść natychmiast zapisał w krótkiej notatce, zaczynającej się słowami: „Ogień. Bóg Abrahama, Bóg Izaaka, Bóg Jakuba, a nie filozofów i uczonych...” i zakończonej cytatem z Księgi Psalmów 119:16: „Nie zapomnę mów twoich. Amen”<ref>{{Cytuj książkę | autor = Blaise Pascal | inni = Mieczysław Tazbir (tłum.) | tytuł = Rozprawy i listy | wydawca = Instytut Wydawniczy „Pax” | miejsce = Warszawa | rok = 1962 | strony = 75, 357}}</ref>. Po przeżyciu tym ostrożnie wszył notkę, znaną dziś jako ''Pamiątka'', w swój płaszcz i zawsze przekładał ją do ubrania, które aktualnie miał na sobie; po jego śmierci została ona przypadkiem odnaleziona przez jednego ze służących<ref name="oc618">''Oeuvres complètes'', 618.</ref>. Niektórzy biografowie Pascala kwestionują jednak tezę, jakoby historia z karetą miała doprowadzić go do objawienia opisanego w ''Pamiątce''<ref>[http://www.mathpages.com/home/kmath558/kmath558.htm MathPages]</ref>.
W następstwie doświadczonego przezeń w roku 1654 mistycznego przeżycia porzucił działalność naukową, poświęcając się filozofii i teologii. Z tego okresu jego życia pochodzą dwa najbardziej znane dzieła Pascala: ''[[Prowincjałki]]'' i ''[[Myśli]]''. Przez całe życie borykał się z problemami zdrowotnymi; zmarł w wieku 39 lat.
 
== Młodość i edukacja ==
Urodzony w [[Clermont-Ferrand|Clermont]] we [[Francja|Francji]], Blaise Pascal stracił matkę, Antoinette Begon, w wieku trzech lat. Jego ojciec [[Étienne Pascal]] (1588–1651), który również interesował się nauką i matematyką, był miejscowym sędzią oraz członkiem „[[noblesse de robe]]” („młodej szlachty”). Pascal miał dwie siostry, młodszą [[Jacqueline Pascal|Jacqueline]] i starszą Gilberte.
 
W 1631, po śmierci żony, Étienne Pascal przeniósł się wraz z dziećmi do [[Paryż]]a. Wkrótce po przybyciu zatrudnił Louise Delfault, pokojówkę, która z czasem stała się pełnoprawnym członkiem rodziny. Ojciec Blaise’a nigdy nie ożenił się ponownie, postanowił także samodzielnie kształcić swoje dzieci, spośród których wszystkie (a zwłaszcza sam Blaise) przejawiały ponadprzeciętne zdolności intelektualne. Młody Pascal już wówczas wykazywał nadzwyczajne uzdolnienia w zakresie matematyki i nauk przyrodniczych. W wieku jedenastu lat napisał pracę dotyczącą dźwięków wydawanych przez wibrujące ciała. Ojciec nie chcąc, by zainteresowania młodzieńca kolidowały z nauką [[łacina|łaciny]] i [[język grecki|greki]], zabronił mu zajmować się matematyką do czasu ukończenia przezeń piętnastego roku życia. Mimo wydanego zakazu, pewnego dnia Étienne zobaczył swego (dwunastoletniego już wtedy) syna zapisującego kawałkiem węgla na ścianie niezależny dowód twierdzenia, iż suma miar kątów wewnętrznych trójkąta równa się podwojonemu kątowi prostemu. Od tego czasu Blaise'owi pozwolono studiować pisma [[Euklides]]a, mógł także – co ważniejsze – przysłuchiwać się odbywającym się w celi zakonnej [[Marin Mersenne|Marina Mersenne’a]] dyskusjom najwybitniejszych matematyków i naukowców Europy: [[Gérard Desargues|Desargues’a]], [[Pierre Gassendi|Gassendiego]], [[Claude Mydorge|Mydorge'a]], [[Gilles de Roberval|Robervala]] czy [[René Descartes|Kartezjusza]].
 
Pascala szczególnie zainteresowały prace Desargues’a dotyczące krzywych stożkowych. Zainspirowany nimi szesnastoletni Blaise stworzył krótki traktat na temat tak zwanego „Tajemniczego Sześciokąta” – ''Essai pour les coniques'' („Esej o stożkach”), i przesłał tenże – jako swe pierwsze poważne opracowanie z dziedziny matematyki – do Mersenne’a, do Paryża. Sformułowane tam prawo znane jest do dziś pod nazwą [[Twierdzenie Pascala|Twierdzenia Pascala]]; pokrótce można przedstawić je następująco:
# Dany jest [[Stożek (bryła)|stożek]].
# Dana jest prosta [[płaszczyzna]] przecinająca stożek na dwie części.
# Krzywa powstała wskutek przecięcia stożka będzie miała kształt [[elipsa|elipsy]] bądź jej fragmentu (w szczególnym przypadku będzie to okrąg).
# Wpisz w elipsę dowolny sześciokąt. Nie musi on być regularny, a jego boki mogą się przecinać.
# Przedłuż przeciwległe boki (w sześciokącie ABCDEF: AB i DE, BC i EF, CD i AF) do momentu ich przecięcia.
# Trzy punkty przecięcia przedłużeń boków zawsze będą współliniowe (będą leżały na jednej prostej)<ref>#1 p.50</ref>.
 
Praca Pascala była do tego stopnia dojrzała i skomplikowana, że Kartezjusz, któremu pokazano rękopis, nie chciał uwierzyć, iż nie jest ona dziełem Étienne’a, a właśnie jego syna. Gdy Mersenne zapewnił go, że autorem jest młody Blaise, Descartes skomentował to słowami: „Nie wydaje mi się dziwne, że zaproponował lepsze opracowania dotyczące stożka niż starożytni”, po czym dodał: „można jednak poruszyć związane z tym tematem kwestie, które nigdy nie przyszłyby na myśl szesnastoletniemu dziecku.”<ref>''[[The Story of Civilization]]: Volume 8, „The Age of Louis XIV”'' by [[Will Durant|Will & Ariel Durant]]; chapter II, subsection 4.1 (pg. 56)</ref>
 
W ówczesnej Francji urzędy i stanowiska mogły być (i były) przedmiotem handlu. W 1631 Étienne sprzedał swą pozycję drugiego prezydenta ''Cour des Aides'' za sumę 65 665 [[liwr]]ów<ref>Connor, James A., ''Pascal's Wager'' (HarperCollins, NY, 2006) p.42</ref>. Pieniądze te zainwestowano w obligacje rządowe, co gwarantowało całkiem przyzwoite dochody oraz pozwoliło rodzinie Pascalów przeprowadzić się do Paryża i wieść tam komfortowe życie. W roku 1638 jednak [[Armand Jean Richelieu|Richelieu]], pilnie poszukujący funduszy na prowadzenie [[wojna trzydziestoletnia|wojny trzydziestoletniej]], zalegał z wypłatą odsetek; wartość majątku spadła gwałtownie z niecałych 66 tysięcy do około 7300 liwrów.
 
Wskutek wyrażenia sprzeciwu wobec polityki fiskalnej kardynała, Étienne, tak jak wielu innych paryżan, został zmuszony do opuszczenia stolicy i pozostawienia trójki swoich dzieci pod opieką sąsiadki, Madame Sainctot - damy okrytej nie najlepszą sławą, na której salonach jednak gościły największe osobistości ówczesnej Francji. Wystarczyło, że gra Jacqueline w dziecięcym przedstawieniu przyciągnęła uwagę Richelieu, aby Étienne powrócił do miasta, został przeproszony i zyskał łaskę kardynała. Znajomość ta przyniosła mu w 1639 posadę królewskiego komisarza podatków w mieście [[Rouen]], w którym ze względu na ciągłe podwyżki podatków zapanował fiskalny chaos.
 
W 1642 pragnąc ułatwić ojcu niekończące się, wyczerpujące kalkulacje wpływów i należności, osiemnastoletni już Pascal zbudował maszynę obliczeniową zdolną do wykonywania działań dodawania i odejmowania, nazwaną później kalkulatorem Pascala albo Pascaliną. Mimo że konstrukcja stanowiła istotny etap rozwoju [[inżynieria komputerowa|inżynierii komputerowej]], nigdy nie osiągnęła sukcesu komercyjnego. Z powodu nazbyt wygórowanej ceny Pascalina pozostała co najwyżej ciekawostką, symbolem statusu społecznego wśród najbogatszych Francuzów. Przez najbliższą dekadę jednak Pascal wciąż usiłował ulepszyć swój projekt, konstruując łącznie pięćdziesiąt maszyn; dwie z nich znajdują się dziś na wystawach w [[Zwinger]]ze w [[Drezno|Dreźnie]] oraz w paryskim [[Musée des Arts et Métiers|Muzeum Sztuk i Rzemiosł]].
 
== Dokonania na polu matematyki ==
[[Plik:PascalTriangleAnimated.gif|thumb|[[Trójkąt Pascala]]. Każda liczba jest sumą dwóch innych znajdujących się bezpośrednio nad nią. Trójkąt obrazuje wiele własności matematycznych, m.in. stanowi schemat wyznaczania [[symbol Newtona|współczynników dwumiennych]].]]
 
Kontynuując wspaniałe osiągnięcia wieku młodzieńczego, w dorosłym życiu Pascal nadal rozwijał swe koncepcje matematyczne. W roku 1653 napisał „Traktat o trójkącie arytmetycznym” (''Traité du triangle arithmétique''), w którym zawarł koncepcję użytecznego tabelarycznego zestawienia współczynników dwumiennych, nazwanego potem na jego cześć [[trójkąt Pascala|trójkątem Pascala]]. W 1654, zainspirowany rozważaniami swego znajomego, Chevaliera de Méré, wymieniał z [[Pierre de Fermat|Fermatem]] listy na temat teorii gier hazardowych. Współpraca matematyków zaowocowała powstaniem matematycznej teorii [[prawdopodobieństwo|prawdopodobieństwa]]. Analizowany problem dotyczył sytuacji, w której jeden z graczy chce zakończyć grę wcześniej i, opierając się na bieżącym stanie gry i wynikających zeń szansach na wygraną, doprowadzić do sprawiedliwego podziału stawki; dyskusje te doprowadziły do utworzenia pojęcia [[wartość oczekiwana|wartości oczekiwanej]]. Później, w ''Myślach'', Pascal sformułował probabilistyczny argument na rzecz wiary w Boga i cnotliwego życia (znany dziś jako [[zakład Pascala]]). Osiągnięcia Pascala i Fermata w dziedzinie teorii prawdopodobieństwa stanowiły podstawę dla późniejszego stworzenia [[rachunek różniczkowy i całkowy|rachunku różniczkowego i całkowego]] przez [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Leibniza]]<ref>[http://sites.math.rutgers.edu/courses/436/Honors02/leibniz.html The Mathematical Leibniz]</ref>.
 
Po religijnym objawieniu, jakiego doświadczył Blaise w 1654, porzucił on swe rozważania matematyczne. Jednakże po bezsennej nocy roku 1658 postanowił anonimowo ustanowić nagrodę za rozwiązanie problemu [[całkowanie numeryczne|kwadratury]] [[cykloida|cykloidy]]. Swoje koncepcje zaproponowali m.in. [[John Wallis]], [[Christiaan Huygens]] i [[Christopher Wren]], a także sam Pascal – pod przybranym nazwiskiem Amos Dettonville. Ostateczne ogłoszenie przezeń zwycięzcą siebie samego wywołało w środowisku naukowym liczne kontrowersje oraz ożywione dyskusje.
 
=== Filozofia matematyki ===
W dziedzinie [[filozofia matematyki|filozofii matematyki]] największe osiągnięcie Pascala stanowi praca „O Duchu Geometrii” (''De l'Esprit géométrique''), będąca właściwie wstępem do podręcznika geometrii napisanego dla jednej ze słynnych „Szkółek Port-Royal” (''Les Petites-Ecoles de Port-Royal''). Dzieło to, dotyczące kwestii dociekania prawd, opublikowane zostało dopiero ponad sto lat po śmierci autora. Pascal twierdził w nim, że idealną metodą byłoby opieranie nowych wniosków na prawidłach już ugruntowanych; z drugiej jednak strony prawidła takie wymagałyby oparcia w innych, bardziej elementarnych, te zaś w kolejnych, w efekcie czego ustalenie pierwotnych zasad okazuje się niemożliwe. Za najlepszą metodę z możliwych uznał tę stosowaną w geometrii, gdzie z pewnych przyjętych aksjomatów rozwija się kolejne prawa i twierdzenia; niemożliwością jest jednak sprawdzenie prawdziwości samych aksjomatów.
 
We wspomnianym dziele Blaise rozwinął również teorię [[definicja|definicji]]. Rozróżniał definicje dokładnie sprecyzowane przez ich autora oraz takie, które są powszechnie przyjmowane w codziennym użyciu ze względu na stosunkowo oczywistą relację z przedmiotem; ten drugi typ definicji charakterystyczny jest dla filozofii [[esencjalizm]]u. Pascal za użyteczne dla nauk ścisłych uznał jedynie definicje pierwszego typu, twierdząc, że nauki te powinny w swej metodzie przyjąć zasady [[Formalizm (kognitywistyka)|formalizmu]] sformułowane przez [[René Descartes|Kartezjusza]].
 
W traktacie „O sztuce perswazji” (''De l'Art de persuader'') przyjrzał się uważnie geometrycznej metodzie aksjomatycznej, przede wszystkim zaś postawił pytanie o to, na jakiej podstawie ludzie przekonani są o słuszności przyjmowanych [[aksjomat]]ów. Uznawał pogląd [[Michel de Montaigne|Montaigne'a]], który twierdził, że uzyskanie takiej pewności na drodze ludzkiego poznania jest niemożliwe. Ostatecznie przyjął, że pryncypia te mogą być osiągnięte wyłącznie intuicyjnie, podkreślając przy tym konieczność odwołania się do Boga w ich poszukiwaniu.
 
== Fizyka ==
Rozważania Pascala w zakresie [[Dynamika płynów|hydrodynamiki]] i [[hydrostatyka|hydrostatyki]] koncentrowały się na kwestii zasad rządzących płynami hydraulicznymi. Wśród jego wynalazków znalazły się strzykawka i prasa hydrauliczna (wykorzystująca ciśnienie hydrostatyczne do zwielokrotniania siły), w roku 1646 zaś zainteresował się przeprowadzonymi przez [[Evangelista Torricelli|Torricellego]] eksperymentami z [[barometr]]em. Wykonawszy replikę wynalezionego przez Włocha urządzenia, złożonego z wypełnionej rtęcią, jednostronnie zamkniętej rurki postawionej do góry dnem w misce pełnej tego metalu, Pascal zapytał, jaka siła utrzymywała nieco rtęci w rurce oraz co wypełniało przestrzeń pomiędzy szczytem słupa rtęci a zamkniętym końcem naczynia. W tamtym czasie popularny pogląd naukowy głosił, że zamiast [[próżnia|próżni]] powinna się tam znajdować jakaś niewidzialna [[materia (filozofia)|materia]]. Przekonanie takie wynikało z nauk [[Arystoteles]]a, który twierdził, że [[substancja (filozofia)|substancja]] jest w wiecznym [[ruch (filozofia)|ruchu]]; ponadto, substancja będąca w ruchu musi być przez coś poruszana<ref>Aristotle, ''Physics'', VII, 1.</ref>. Wobec tego, dla naukowców wyznających teorię greckiego filozofa, próżnia była niemożliwością, czego dowodzić miało następujące rozumowanie:
* Światło przechodziło przez tak zwaną „próżnię” w rurce.
* Według Arystotelesa wszystko jest w ruchu, i musi być przez coś poruszane.
* Wobec tego, skoro coś musi pozwalać światłu na poruszanie się w rurce, niemożliwym jest, aby miało nie być tam niczego; istnienie próżni jest niemożliwe.
 
Pascal kontynuował doświadczenia z barometrem i w 1647 roku napisał pracę „Nowe eksperymenty z próżnią” (''Experiences nouvelles touchant le vide''), w której, poza opisem współzależności między ciśnieniem powietrza a poziomem słupa określonych cieczy, zawarł dowody świadczące za obecnością próżni w rurce barometru.
 
19 września 1648 roku, po wielu miesiącach nakłaniania<ref>Pierwszy list Pascala w tej sprawie nosi datę 15 listopada 1647 (A. K. Wróblewski „Prawda i mity w fizyce” Warszawa 1987 {{ISBN|83-207-0880-X}} s. 127 [http://pl.scribd.com/doc/82306518/Wroblewski-Andrzej-Kajetan-Prawda-i-mity-w-fizyce-1987-zorg] z powołaniem się na [http://pbc.gda.pl/dlibra/doccontent?id=6004&from=FBC ''Dzieje rozwoju fizyki w zarysach. Tom 1''], praca zbiorowa, wydanie 2, Warszawa 1931 str. 59n)</ref> Florin Périer, szwagier Pascala, przystąpił ostatecznie do realizacji doświadczenia o kluczowym dla teorii Blaise’a znaczeniu. W swej relacji Périer pisze:
 
<blockquote>
"W ostatnią sobotę pogoda była niepewna... [ale] około piątej rano... [[Puy de Dôme]] był widoczny... więc postanowiłem spróbować. Kilka ważnych osobistości miasta [[Clermont-Ferrand|Clermont]] poprosiło mnie wcześniej o informację w razie podjęcia przeze mnie wyprawy... Wspaniale było mieć ich za towarzyszy podczas wykonywania tego eksperymentu... [...] O godzinie ósmej spotkaliśmy się w ogrodach Ojców [[minimici|Minimitów]], które są położone w najniższym punkcie miasta... Najpierw wlałem szesnaście funtów [[rtęć|rtęci]]... do naczynia... po czym wziąłem kilka szklanych rurek... każda długa na cztery stopy, hermetycznie zamknięta na jednym końcu i otwarta na drugim... i umieściłem je w naczyniu z rtęcią... Słup rtęci wznosił się do wysokości 26 [[cal]]i i 3½ [[Linia (jednostka)|linii]] ponad poziom rtęci w naczyniu... Stojąc w tym samym miejscu, powtórzyłem eksperyment jeszcze dwukrotnie... za każdym razem otrzymany wynik był taki sam... [...] Przymocowałem jedną z rurek do naczynia oraz oznaczyłem wysokość rtęci i... poprosiłem Ojca Chastin, jednego z Minimitów..., by obserwował, czy w ciągu dnia zajdą jakieś zmiany... Wziąwszy inną rurkę i porcję rtęci... wspiąłem się na szczyt [[Puy de Dôme]], około 500 [[sążeń|sążni]] powyżej klasztoru, gdzie eksperyment... wykazał, że słupek rtęci osiąga tu jedynie 23 cale i 2 linie... Ostrożnie powtórzyłem doświadczenie pięć razy... za każdym razem w innym miejscu szczytu... wysokość rtęci była taka sama... w każdym przypadku...”<ref>Périer do Pascala, list z 22 września 1648, ''Œuves completes de Pascal'', 2:682. Występujący w tekście sążeń francuski (''toise'') miał 1,949 [[metr|m]]. [http://www.larousse.fr/dictionnaires/francais/toise/78294 ''Le Dictionnaire Larousse : toise'']</ref>
</blockquote>
 
Pascal powtórzył doświadczenie w [[Paryż]]u, wnosząc barometr na szczyt dzwonnicy kościoła Saint-Jacques-de-la-Boucherie, na wysokość około pięćdziesięciu metrów. Poziom rtęci spadł o dwie linie. Zarówno takie, jak i inne, pomniejsze eksperymenty przeprowadzane przez Pascala doprowadziły do ustalenia zasad działania i opracowania skali barometru.
 
Odpierając zarzuty zwolenników koncepcji „niewidzialnej materii” mającej wypełniać próżnię, Pascal sformułował jedno z głównych siedemnastowiecznych twierdzeń opisujących metodę naukową. W swej odpowiedzi do Estienne'a Noela pisze: „Aby pokazać, że hipoteza jest oczywista, nie wystarczy, że wynikają zeń wszystkie powiązane zjawiska; zamiast tego, jeśli prowadzi do czegoś sprzecznego z choćby jednym obserwowanym faktem, wystarczy to do stwierdzenia jej fałszywości.” Jego konsekwentne obstawanie przy koncepcji istnienia próżni doprowadziło go do konfliktów z różnymi znaczącymi naukowcami, m.in. Kartezjuszem.
 
== Dorosłe życie, religia, filozofia i literatura ==
{{cytat|Ostatecznie bowiem, czymże jest człowiek w przyrodzie? Nicością wobec nieskończoności, wszystkim wobec nicości, pośrodkiem między niczym a wszystkim. Jest nieskończenie oddalony od rozumienia ostateczności; cel rzeczy i ich początki są dlań na zawsze pokryte nieprzeniknioną tajemnicą; zarówno niezdolny jest dojrzeć nicości, z której go wyrwano, jak nieskończoności, w której go utopiono. – ''Blaise Pascal, „Myśli” #72''}}
 
=== Nawrócenie ===
[[Plik:Pascal Pajou Louvre RF2981.jpg|thumb|left|Pascal analizujący [[cykloida|cykloidę]], rzeźba autorstwa [[Augustin Pajou|Augustina Pajou]], 1785, [[Luwr]]]]
 
Z biograficznego punktu widzenia, na nawrócenie Pascala największy wpływ miały dwie główne przyczyny: jego choroba oraz [[jansenizm]]. Od osiemnastego roku życia cierpiał on na bolesną chorobę nerwową, po ataku której w roku 1647 musiał przez pewien czas poruszać się o kulach. Bolała go głowa, piekły wnętrzności, a ręce i nogi wiecznie były zimne; pobudzenie w nich krążenia wymagało uciążliwych czynności, takich jak noszenie skarpet nasączonych brandy. Chęć uzyskania lepszej opieki zdrowotnej była jednym z motywów przeprowadzki Pascala wraz z siostrą Jacqueline do Paryża. Mimo że jego zdrowie uległo tam poprawie, jego układ nerwowy został trwale uszkodzony przez lata trwania dolegliwości. Od tamtej pory Blaise popadł w pogłębiającą się [[hipochondria|hipochondrię]], która wpłynęła zarówno na jego charakter, jak i na późniejszą filozofię; stał się nerwowy, skłonny do wybuchów irytacji, miewał zmienny nastrój i rzadko się uśmiechał<ref name="sickness">Sainte-Beuve, ''Port-Royal'', I, 89.</ref>.
 
Zimą roku 1646 58-letni ojciec Pascala złamał biodro, poślizgnąwszy się na oblodzonej ulicy w [[Rouen]]. Biorąc pod uwagę wiek mężczyzny i poziom wiedzy medycznej w XVII wieku, złamanie takie mogło stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia, a nawet dla życia; szczęśliwie w owym okresie w Rouen mieszkało dwóch lekarzy francuskich, Deslandes i de La Bouteillerie. Pascal senior „nie dopuszczał do siebie nikogo poza tymi mężczyznami. Była to dobra decyzja, przeżył bowiem i znów mógł chodzić.”<ref>Connor, James A.'' Pascal's Wager'' (HarperCollins, 2006) p.70</ref>. Jakkolwiek, podczas trzech miesięcy leczenia i rehabilitacji La Bouteillerie i Deslandes zostali stałymi gośćmi w domostwie rodziny Pascalów.
 
Obaj mężczyźni byli zwolennikami Jeana Guilleberta, orędownika odłamu chrześcijaństwa zwanego [[jansenizm]]em. Ta wciąż stosunkowo niewielka grupa, wyznająca rygorystyczną wersję [[Augustianizm|augustynizmu]] i potępiona przez Kościół, zdobywała wówczas popularność we Francji. Blaise często rozmawiał z lekarzami, i do czasu wyzdrowienia ojca zdążył pożyczyć od nich kilka prac dotyczących jansenizmu. W tym okresie doświadczył on swego „pierwszego nawrócenia”, w związku z którym zaczął zajmować się przez pewien czas pisaniem traktatów teologicznych.
 
Wkrótce początkowe zaangażowanie Pascala przeminęło, on sam zaś przeżył wówczas (1648-1654) kilka lat „okresu światowego”, jak sam to później określał. Jego ojciec zmarł w roku 1651, pozostawiając swój dobytek w spadku Blaise'owi i Jacqueline, rozporządzać nim miał jednak syn. Po tym wydarzeniu dziewczyna oświadczyła, iż pragnie zostać [[postulat (zakon)|postulantką]] w jansenistycznym klasztorze [[Port-Royal]], co niezwykle zasmuciło Blaise’a, potrzebował on bowiem opieki siostry ze względu na chroniczne problemy zdrowotne.<blockquote>
 
"Nagle w domu Pascalów rozpoczęła się wojna. Blaise błagał Jacqueline o pozostanie w domu, ona jednak była niewzruszona. W końcu rozkazał jej, by została, to jednak również nie wywarło oczekiwanego skutku. Sednem tej sprawy był lęk Blaise’a przed utratą części spadku należącej do siostry. Gdyby Jacqueline została przyjęta do Port-Royal, zabrałaby pieniądze ze sobą. [Jednak] nic nie zmieniłoby jej decyzji.”<ref>Ibid. #4 p.122</ref>
</blockquote>
 
Zgoda między rodzeństwem została zawarta w październiku roku 1651. W zamian za coroczną pensję zdrowotną Jacqueline przekazała swoją część spadku bratu; Gilberte już wcześniej otrzymała swój udział w spadku w postaci posagu. Jacqueline przeniosła się do Port-Royal na początku stycznia 1652. Tego dnia, wedle słów Gilberte opisującej swego brata, „[Blaise] powrócił do siebie smutny ignorując Jacqueline, która oczekiwała go w małym konwersatorium.”<ref>Jacqueline Pascal, ''Memoir'' p. 87</ref>. Na początku czerwca 1653, po długich naleganiach ze strony siostry, Pascal oficjalnie przekazał jej część spadku na rzecz Port-Royal, który wówczas już „zaczął pachnieć mu sektą”<ref>Ibid. #4 p.124</ref>. Po utracie dwóch trzecich majątku swego ojca, 29-letniemu Pascalowi w oczy zajrzało widmo biedy.
 
Przez pewien okres od tamtego czasu Blaise prowadził życie kawalerskie; podczas pobytu w Auvergne poddał się wdziękowi pewnej kobiety, którą określał jako „[[Safona|Safonę]] wsi”<ref name="sappho">Pascal, ''[[Pensées]]'', Havet ed. Introd., p. ''civ''.</ref>. W tym okresie napisał „Rozmowy o pasjach miłości” (''Discours sur les passions de l'amour'') i najwyraźniej rozważał zawarcie małżeństwa (określonego później przezeń jako „najniższy status życiowy dozwolony chrześcijaninowi”)<ref name="marriage">Mesnard, ''Pascal'', 57.</ref>. Jacqueline potępiła jego frywolność i modliła się o poprawę obyczajów brata. Podczas wizyt w Port-Royal Pascal okazywał wyraźną pogardę wobec spraw tego świata, jednak również kwestie religii nie pociągały go szczególnie<ref name="ep52">''Encyclopedia of Philosophy'', 52.</ref>.
 
=== Bliskość śmierci ===
W listopadzie 1654 roku Pascal stał się prawdopodobnie jednym z uczestników wypadku na moście [[Neuilly-sur-Seine]], gdzie konie prowadzące karetę przeskoczyły barierę, niemalże pociągając za sobą do rzeki pojazd. Szczęśliwie wodze pękły i kareta zawisła na krawędzi mostu, pozwalając pasażerom na wyjście z niebezpiecznej sytuacji bez szwanku. Wrażliwy filozof jednak, przerażony bliskością śmierci, zemdlał i przez pewien czas pozbawiony był świadomości. Piętnaście dni później, 23 listopada pomiędzy 10:30 a 12:30 w nocy doświadczył wizji religijnej, której treść natychmiast zapisał w krótkiej notatce, zaczynającej się słowami: „Ogień. Bóg Abrahama, Bóg Izaaka, Bóg Jakuba, a nie filozofów i uczonych...” i zakończonej cytatem z Księgi Psalmów 119:16: „Nie zapomnę mów twoich. Amen”<ref>{{Cytuj książkę | autor = Blaise Pascal | inni = Mieczysław Tazbir (tłum.) | tytuł = Rozprawy i listy | wydawca = Instytut Wydawniczy „Pax” | miejsce = Warszawa | rok = 1962 | strony = 75, 357}}</ref>. Po przeżyciu tym ostrożnie wszył notkę, znaną dziś jako ''Pamiątka'', w swój płaszcz i zawsze przekładał ją do ubrania, które aktualnie miał na sobie; po jego śmierci została ona przypadkiem odnaleziona przez jednego ze służących<ref name="oc618">''Oeuvres complètes'', 618.</ref>. Niektórzy biografowie Pascala kwestionują jednak tezę, jakoby historia z karetą miała doprowadzić go do objawienia opisanego w ''Pamiątce''<ref>[http://www.mathpages.com/home/kmath558/kmath558.htm MathPages]</ref>.
 
Jakkolwiek było - jego wiara i oddanie dla religii odżyły, wskutek czego w styczniu 1655 r. zdecydował się na dwutygodniowy pobyt w starszym z dwóch klasztorów Port-Royal w celu odnowy duchowej i uporządkowania kwestii religijnych. Wtedy też – niedługo po nawróceniu – zaczął pisać swe listy w duchu jansenizmu, zebrane potem i wydane pod nazwą ''Prowincjałek''.
Anonimowy użytkownik