Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 737 bajtów ,  6 miesięcy temu
brak opisu edycji
{{dopracować|POV}}
{{Państwo infobox
|nazwa_oryginalna = Rzeczpospolita Polska
|nazwa_polska = ('''III Rzeczpospolita<ref>Określenie III Rzeczpospolita jest zawarte w preambule Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku.</ref>''')
|flaga_obraz = Flag of Poland.svg
|godło_obraz = Herb Polski.svg
|nazwa_dopełniacz = Rzeczypospolitej Polskiej
|p1 = Polska Rzeczpospolita Ludowa
|p1_flaga = Flag of Poland.svg
|lata_istnienia = Od 31 grudnia 1989<ref group="uwaga">Jest to data wejścia w życie [[Nowela grudniowa|Noweli grudniowej]]. Nowelizacja ta określa oficjalną nazwę państwa polskiego jako Rzeczpospolita Polska.</ref>
|n1 =
|n1_flaga =
|dewiza = <!-- Proszę nie wpisywać tu niczego. Polska nie ma oficjalnej dewizy. Kraje, które nie mają dewizy, nie mają wpisu w tym polu, jak i w tym o języku dewizy, poniżej. Ale mają odnośnik do zewnętrznego hasła „motta nieoficjalne” -->
|dewiza_język =
|dewiza_polski =
|lokalizacja_obraz = Poland 2014.png
|konstytucja = [[Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej]] )(1990–1997)<br />[[Mała Konstytucja z 1992|Mała Konstytucja]] (1992–1997)<br />[[Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej]] (od 1997)
|państwo =
|język_urzędowy = [[Język polski|polski]]{{refn|grupa=uwaga|Dodatkowo za [[Gminy w Polsce z językiem pomocniczym|języki pomocnicze]] oficjalne uznane zostały: [[język niemiecki|niemiecki]] w 22 gminach, [[język białoruski|białoruski]] w 5 gminach, [[Język kaszubski|kaszubski]] w 5 gminach i [[język litewski|litewski]] w 1 gminie<ref>{{Cytuj stronę | url = http://mniejszosci.narodowe.mswia.gov.pl/download/86/15331/UrzedowyRejestrGmin-jezpom-17III14.pdf | tytuł = Lista gmin wpisanych na podstawie art. 10 ustawy z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym do Urzędowego Rejestru Gmin, w których jest używany język pomocniczy | opublikowany = mniejszosci.narodowe.mswia.gov.pl | data dostępu = 2018-12-28}}</ref>.}}
|język_używany = [[Język polski|polski]] <!-- Prosimy, nie wpisuj tu nic więcej. Wymienianie na tej liście języków wszystkich mniejszości zamieszkujących w Polsce (Ślązaków, Niemców, Litwinów, Słowaków, Czechów, Ukraińców, Białorusinów, Romów, Żydów, Wietnamczyków, itd.) oraz innych języków używanych przez Polaków (np. angielski) jest pozbawione sensu i nie niesie żadnej rzeczywistej informacji.-->
|stolica = [[Warszawa]]
|ustrój_polityczny = [[republika]] ([[demokracja parlamentarna]])
|typ_państwa = [[państwo unitarne]]
|głowa_państwa = [[Andrzej Duda]]
|głowa_państwa_opis = [[Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej|prezydent RP]]
|status_terytorium =
|zależne_od =
|głowa_terytorium =
|głowa_terytorium_opis =
|w_imieniu_tekst = [[Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej|Marszałek Sejmu]]<br />[[Marszałek Senatu Rzeczypospolitej Polskiej|Marszałek Senatu]]
|w_imieniu_urząd = [[Marek Kuchciński]]<br />[[Stanisław Karczewski]]
|w_imieniu =
|szef_rządu = [[Mateusz Morawiecki]]
|szef_rządu_opis = [[Premierzy Polski|prezes Rady Ministrów]]
|w_imieniu_tekst2 = [[Wiceprezes Rady Ministrów|Wicepremierzy]]
|w_imieniu_urząd2 = [[Piotr Gliński]]<br />[[Beata Szydło]]
|w_imieniu2 = [[Jarosław Gowin]]
|powierzchnia = 312 679<ref name=powierzchnia group=uwaga>Jest to [[Powierzchnia Polski|powierzchnia administracyjnego terytorium Polski]]. Powierzchnia obszaru lądowego (łącznie z wodami śródlądowymi) – 311 888 km², powierzchnia obszaru morskich wód wewnętrznych – 2005 km² (łącznie: 313 893 km²), a morza terytorialnego – 8682 km² (łącznie 322 575 km²). Powierzchnia administracyjna Polski (312 679 km²) to powierzchnia w granicach administracyjnych województw, poza obszarem lądowym obejmująca część morskich wód wewnętrznych (Zalew Wiślany, Zalew Szczeciński, obszary wód portów).</ref><ref name="CSO_2008">{{Cytuj pismo|tytuł=Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r. |url=http://stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/L_powierzchnia_ludnosc_teryt_2011.pdf|wydawca=GUS|odpowiedzialność=Departament Metodologii, Standardów i Rejestrów |strony=17|data=2011|url=http://stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/L_powierzchnia_ludnosc_teryt_2011.pdf}}</ref><ref>{{Cytuj pismo | nazwisko = Dmochowska | imię = Halina (red.) | tytuł = Warunki naturalne i ochrona środowiska | url = http://stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/oz_maly_rocznik_statystyczny_2011.pdf | czasopismo = Mały Rocznik Statystyczny Polski 2011 | strony = 25-2625–26 | data = 2011-07-21 | wydawca = [[Główny Urząd Statystyczny]] | miejsce = Warszawa | issn = 1640-3630 | język = pl | data dostępu = 2011-10-29}}</ref>
|powierzchnia_wód =
|powierzchnia_miejsce = 69
|ludność = 38 483 957<ref>[[Główny Urząd Statystyczny]]. Baza Demografia. Ludność Polski. Stan na 30.06.2014. [http://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/Tables.aspx].</ref>
|gęstość = 123
|gęstość_miejsce = 90
|ludność_rok = 2014
|narodowości = [[Polacy]]: 97,1%<ref name="nar" group=uwaga>Włącznie z osobami deklarującymi również inną narodowość.</ref><br />[[Narodowość śląska|Ślązacy]]<ref name="śl" group=uwaga>Społeczność deklarująca narodowość śląską nie są oficjalnie uznawana za mniejszość narodową lub etniczną, ponieważ nie została uwzględnione w ustawie z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym ([http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20050170141 Dz. U. 2005 nr 17, poz. 141]).</ref>: 2,2%<ref name="nar" group=uwaga />
<!-- Przedstawiona liczba Polaków (grupy dominującej) i Ślązaków (największej grupy mniejszościowej) jest liczbą całkowitą wpisanych deklaracji. Dlatego prosimy, nie „poprawiaj” tego tak by ukazać liczbę deklaracji wyłącznych. Jeżeli ktoś będzie chciał wiedzieć ile było deklaracji w deklaracji zerknie do właściwej sekcji artykułu. Infobox jest jedynie skrótowym opisem.--> |ludność_miejsce = 33
|ludność_miejsce = 33
|pkb = 552,2&nbsp;mld<ref name=IMF>Dane dotyczące PKB [[Międzynarodowy Fundusz Walutowy|Międzynarodowego Funduszu Walutowego]] za rok 2014: {{Cytuj stronę| url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=73&pr.y=6&sy=2012&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=964&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= | tytuł = World Economic Outlook Database, October 2014 | data dostępu = 01-01-2015 | autor = International Monetary Fund | język = en |data dostępu = 2015-01-01}}</ref> [[Dolar amerykański|USD]]
|pkb_rok = 2014
|pkb_osoba pkb_rok = 14&nbsp;329{{r|IMF}} [[Dolar amerykański|USD]]2014
|pkb_ppp pkb_osoba = 941,414&nbsp;mld329{{r|IMF}} [[Dolar międzynarodowyamerykański|dolarów międzynar.USD]]
|pkb_ppp_osobapkb_ppp = 24941,4&nbsp;428mld{{r|IMF}} [[Dolar międzynarodowy|dolarów międzynar.]]
|pkb_ppp_rok = 2014
|pkb_rok pkb_ppp_rok = 2014
|pkb_ppp_osoba = 24&nbsp;428{{r|IMF}} [[Dolar międzynarodowy|dolarów międzynar.]]
|pkb_ppp_osoba = 24&nbsp;428{{r|IMF}} [[Dolar międzynarodowy|dolarów międzynar.]]
|wydarzenie1 = Przywrócenie nazwy Rzeczpospolita Polska
|data1 = [[31 grudnia]] [[1989]]
|wydarzenie2data1 = Przystąpienie= do31 strukturgrudnia [[NATO]]1989
|data2wydarzenie2 = Przystąpienie do = [[12 marca]]struktur [[1999NATO]]
|wydarzenie3data2 = Wstąpienie do<br />[[Unia12 Europejska|Uniimarca Europejskiej]]1999
|data3wydarzenie3 = Wstąpienie do<br = />[[1Unia maja]]Europejska|Unii [[2004Europejskiej]]
|utworzenie_sposóbdata3 = 1 maja 2004
|od_kogo utworzenie_sposób =
|utworzenie_dataod_kogo =
|likwidacja_sposób utworzenie_data =
|przez_kogo likwidacja_sposób =
|likwidacja_dataprzez_kogo =
|likwidacja_data =
|religia_dominująca = [[Kościół łaciński|rzymski katolicyzm]]
|waluta_nazwa = [[złoty]]
|waluta_symbol waluta_nazwa = zł, [[Złoty|PLNzłoty]]
|waluta_symbol = zł, [[Złoty|PLN]]
|UTC = +1 – zima<br />[[Uniwersalny czas koordynowany|UTC]] +2 – lato
|hymnUTC = +1 = zima<center>[[Plik:Mazurekbr Dabrowskiego.ogg]]</center>[[HymnUniwersalny Polskiczas koordynowany|Mazurek DąbrowskiegoUTC]] +2 – lato
|hymn = <center>[[Plik:Mazurek Dabrowskiego.ogg]]</center>[[Hymn Polski|Mazurek Dąbrowskiego]]
|hymn_nazwa_polska =
|kod_ISO hymn_nazwa_polska = PL
|domena kod_ISO = [[.pl]]PL
|kod_samochodowydomena = PL[[.pl]]
|kod_samolotowy kod_samochodowy = SN i SPPL
|numer_kierunkowykod_samolotowy = SN i = +48SP
|terytoria_zależne numer_kierunkowy = +48
|terytoria_autonomiczneterytoria_zależne =
|terytoria_autonomiczne =
|mapa_obraz = POLSKA mapa woj z powiatami.png
|uwagimapa_obraz = POLSKA mapa woj z = powiatami.png
|commons uwagi = Category:Poland
|wikinews commons = KategoriaCategory:PolskaPoland
|quote wikinews = III RzeczpospolitaKategoria:Polska
|wikisłownikquote = PolskaIII Rzeczpospolita
|pkb_ppp_rok wikisłownik = 2014Polska
}}
'''III Rzeczpospolita''' ('''III RP''') – użyte w [[Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej|Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej]] (1997)<ref name="Konstytucja">W [[Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej|Konstytucji]] z roku 1997 napisano w preambule m.in.:<br />''...nawiązując do najlepszych tradycji Pierwszej i Drugiej Rzeczypospolitej,<br />(...)<br />Wszystkich, którzy dla dobra Trzeciej Rzeczypospolitej tę Konstytucję będą stosowali...''</ref> określenie [[Polska|państwa polskiego]] po zasadniczych przemianach politycznych, jakie zaszły od 1989 roku. Podstawowa konstytucyjna nazwa państwa to [[Rzeczpospolita Polska]].
Wybory prezydenckie w 1990 r. stały się plebiscytem, a Tadeusz Mazowiecki żyrantem polityki własnego rządu, a w szczególności wicepremiera i ministra finansów w tym rządzie – Leszka Balcerowicza. Nie byłoby tego rządu ani planu Balcerowicza bez poparcia Lecha Wałęsy, bez Lecha Wałęsy nie byłoby także przyzwolenia Solidarności na jego politykę gospodarczą. Jednak w kampanii wyborczej Lech Wałęsa, mający doskonałe rozeznanie w nastrojach społecznych, ustawił się w roli recenzenta. W swoich wystąpieniach odciął się od działań rządu Tadeusza Mazowieckiego, starając się go krytykować. Rozpętując „[[wojna na górze|wojnę na górze]]” zaatakował rząd, występując m.in. z hasłem 100 mln zł dla każdego (100 mln zł z roku 1990, przy średnim [[płaca|wynagrodzeniu]] nieprzekraczającym 1 mln zł){{odn|Dudek|2013|s=130}}.
 
[[Plik:Lech Walesa - 2009.jpg|thumb|upright|[[Lech Wałęsa]] Prezydent Polski w latach 1990-19951990–1995]]
[[Plik:Tadeusz Mazowiecki nah.jpg|thumb|[[Tadeusz Mazowiecki]] Pierwszy Prezes Rady Ministrów w latach 1989-19901989–1990]]
Celem kampanii Lecha Wałęsy było pokonanie Tadeusza Mazowieckiego, ale nikt, łącznie z jego otoczeniem, nie spodziewał się tak sensacyjnego rozstrzygnięcia, jakie zapadło w pierwszej turze wyborów. Tadeusz Mazowiecki został pokonany przez nieznanego kandydata – [[Stanisław Tymiński|Stanisława Tymińskiego]], który swoją kampanię kierował przede wszystkim do wyborców rozczarowanych efektami przemian po 1989 r. i podobnie jak Lech Wałęsa składał wyborcom wiele wątpliwych obietnic.
 
W pierwszej turze otrzymali:
{| border=1 cellpadding=4 cellspacing=0 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; font-size: 95%;"
|- bgcolor="#cccccc"
! width=5 |
! | Komitet wyborczy
! | Przynależność partyjna
|bgcolor="#FFFF00"|
| '''[[Lech Wałęsa]]'''
| align="center" | bezpartyjny<br />([[Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”|NSZZ „Solidarność”]])
| align="center" | 6 569 889
| align="center" | 39,96%
|-
|bgcolor="#00CC99"|
| '''[[Stanisław Tymiński]]'''
| align="center" | {{Flaga|CAN}} Libertariańska Partia Kanady<br />(w Polsce bezpartyjny)
| align="center" | 3 797 605
| align="center" | 23,10%
|-
|bgcolor="#FF9900"|
| '''[[Tadeusz Mazowiecki]]'''
| align="center" | bezpartyjny<br />(kandydat [[Ruch Obywatelski Akcja Demokratyczna|Ruchu Obywatelskiego Akcja Demokratyczna]] i [[Forum Prawicy Demokratycznej]])
| align="center" | 2 973 364
| align="center" | 18,08%
|-
|bgcolor="#FF0000"|
| '''[[Włodzimierz Cimoszewicz]]'''
| align="center" | bezpartyjny<br />(kandydat [[Socjaldemokracja Rzeczypospolitej Polskiej|Socjaldemokracji Rzeczypospolitej Polskiej]])
| align="center" | 1 514 025
| align="center" | 9,21%
|-
|bgcolor="#339900"|
| '''[[Roman Bartoszcze]]'''
| align="center" | [[Polskie Stronnictwo Ludowe|PSL]]
| align="center" | 1 176 175
| align="center" | 7,15%
|-
|bgcolor="#333300"|
| '''[[Leszek Moczulski]]'''
| align="center" | [[Konfederacja Polski Niepodległej|KPN]]
| align="center" | 411 516
| align="center" | 2,50%
|}
 
'''Frekwencja''' wyniosła 60%. Suma głosów oddanych na Włodzimierza Cimoszewicza, Romana Bartoszcze i Stanisława Tymińskiego stanowiła niemal 40% ważnie oddanych głosów.
<!-- [[WP:WER]]
 
Kampania przed drugą turą była zaciekła. O ile przed pierwszą turą telewizja publiczna i inne media zachowywały generalnie zasadę neutralności wobec kandydatów, to w drugiej turze mocno wsparły Lecha Wałęsę. Na przemian wychwalano zasługi przywódcy Solidarności i przeprowadzano debaty telewizyjnych pseudoekspertów, w których zastanawiano się nad zdrowiem psychicznym Stanisława Tymińskiego czy też jego agenturalnością{{fakt|data=2014-01}}. Nagonka nasiliła się po oskarżeniu Lecha Wałęsy o współpracę z komunistyczną SB, które w ramach riposty rzucił publicznie [[Stanisław Tymiński]]. Sam Stanisław Tymiński także dostarczał mediom materiału do kpin ze swojej kandydatury, opowiadając się m.in. za koniecznością pozyskania przez Polskę broni masowego rażenia{{fakt|data=2014-01}}. -->
 
Kampania wyborcza przed drugą turą wyborów prezydenckich w roku 1990 była dla wielu Polaków szokiem, jej brutalność, populizm i stronniczość mediów przywoływały wspomnienia najgorszych praktyk z poprzedniego ustroju. Przy niższej frekwencji (ok. 53,39%) druga tura przyniosła zwycięstwo Lechowi Wałęsie, który otrzymał ponad 74,25% ważnie oddanych głosów{{odn|Dudek|2013|s=139}}.
 
Po zaprzysiężeniu Lecha Wałęsy na prezydenta RP [[Ryszard Kaczorowski]], ostatni prezydent na uchodźstwie, przekazał mu oficjalnie insygnia władzy prezydenta [[II Rzeczpospolita|II RP]], co dla wielu osób było symbolem ciągłości trwania Rzeczypospolitej oraz zakończeniem okresu braku systemu demokratycznego w Polsce. Były wśród nich m.in. tłoki pieczętne, chorągiew, a także dokumenty państwowe i oryginał [[Konstytucja kwietniowa|Konstytucji z 1935]] roku]]<ref>{{cytuj stronę| url = http://wiadomosci.polska.pl/kultura/article,Insygnia,id,135044.htm| tytuł = Insygnia władzy w galerii| dataautor = 5Jerzy listopada 2004Piątek| data dostępu = 205 majalistopada 2009| autor = Jerzy Piątek2004| opublikowany = Polska.pl| język = pl| data dostępu = 20 maja 2009}}</ref>.
 
Chociaż wynik wyborów stanowił niewątpliwie [[wotum nieufności]] dla [[rząd Tadeusza Mazowieckiego|rządu Tadeusza Mazowieckiego]] i prowadzonej przez niego [[polityka gospodarcza|polityki gospodarczej]], werdykt wyborców został w tej kwestii całkowicie zignorowany. Tadeusza Mazowieckiego zastąpił w funkcji premiera [[Jan Krzysztof Bielecki]], a Leszek Balcerowicz pozostał na stanowisku wicepremiera i ministra finansów. W polityce gospodarczej zapoczątkowanej w roku 1990 nie nastąpiły żadne korekty, wręcz przeciwnie prowadzono ją bardziej zdecydowanie, nie napotykając na sprzeciw ze strony Lecha Wałęsy jako prezydenta RP.
==== Wybory parlamentarne 1991 ====
{{osobny artykuł|Wybory parlamentarne w Polsce w 1991 roku}}
[[Plik:Jan Ferdynand Olszewski.jpg|mały|[[Jan Olszewski]] Prezes Rady Ministrów w latach 1991-19921991–1992]]
[[Plik:Hanna Suchocka, Prime Minister of Poland 1992-1993.jpg|mały|upright|[[Hanna Suchocka]] Prezes Rady Ministrów w latach 1992-19931992–1993]]
Pierwsze po II wojnie światowej w pełni demokratyczne i wolne wybory parlamentarne w Polsce odbyły się 27 października 1991. Przy frekwencji wyborczej (43,2%) na 111 ugrupowań uczestniczących w wyborach{{odn|Dudek|2013|s=184}} mandaty poselskie uzyskali reprezentanci 29 z nich. Wyniki tych ostatnich były następujące:
 
==== Okres I kadencji Sejmu (1991–1993) ====
{{osobny artykuł|Sejm Rzeczypospolitej Polskiej I kadencji (1991–1993)|Senatorowie II kadencji Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (1991–1993)}}
[[Plik:Antoni Macierewicz Sejm 2014.JPG|mały|[[Antoni Macierewicz]] Minister spraw wewnętrznych w latach 1991-1992. Minister obrony narodowej w latach 2015-2018]]
Po wyborach w 1991 roku 5 grudnia 1991 roku prezydent Lech Wałęsa (po niepowodzeniu misji tworzenia nowego rządu przez kandydata prezydenckiego [[Bronisław Geremek|Bronisława Geremka]]) desygnował na stanowisko prezesa rady ministrów Jana Olszewskiego. Olszewski zniechęcony brakiem możliwości utworzenia stałej koalicji złożył rezygnację, która jednak nie została przyjęta przez prezydenta. Ostatecznie po długich negocjacjach 23 grudnia 1991 roku został utworzony koalicyjny prawicowy rząd z Janem Olszewskim na czele{{odn|Dudek|2013|s=192}}. [[Rząd Jana Olszewskiego]] pozostawał w konflikcie z prezydentem. Musiało to prędzej czy później doprowadzić do upadku tego gabinetu. Powodem do uchwalenia [[wotum nieufności]] stała się tzw. [[lista Macierewicza]], czyli lista osób współpracujących z SB. Na liście znalazły się 64 nazwiska urzędujących ministrów, urzędników i posłów{{odn|Dudek|2013|s=218}}. W tej sytuacji prezydent wysłał do Sejmu wniosek o natychmiastowe odwołanie rządu. Po burzliwej debacie w nocy 5 czerwca 1992 roku uchwalono w Sejmie wotum nieufności wobec rządu premiera Olszewskiego{{odn|Dudek|2013|s=220}}. Prezydent Lech Wałęsa desygnował na premiera Waldemara Pawlaka, jednak ten nie zdołał utworzyć rządu i po 33 dniach podał się do dymisji{{odn|Dudek|2013|s=230}}. W tej sytuacji nowym premierem w lipcu została Hanna Suchocka{{odn|Dudek|2013|s=233}}. Jednak w 1993 roku Sejm uchwalił wobec jej rządu wotum nieufności{{odn|Dudek|2013|s=272}}. W obliczu tych wydarzeń prezydent RP Lech Wałęsa na mocy swych uprawnień podjął decyzję o rozwiązaniu parlamentu i rozpisaniu przedterminowych wyborów{{odn|Dudek|2013|s=273}}.
 
==== Mała Konstytucja 1992 ====
{{osobny artykuł|Mała Konstytucja z 1992}}
Zmiany polityczne i ustrojowe, które zaszły w Polsce po 1989 wymagały uchwalenia nowej [[Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej|konstytucji]]. Nie zrealizowano tego w latach 1989–1991 ze względu na to, że większość ugrupowań wywodzących się z Solidarności uważała, że konstytucja powinna być przegłosowana przez w pełni demokratycznie wybrany parlament, którym Sejm Kontraktowy z całą pewnością nie był. Dopiero [[Sejm Rzeczypospolitej Polskiej|Sejm]] kadencji 1991–1993 utworzył Komisję Konstytucyjną i podjął działania zmierzające do rozwiązania tego problemu. Jednak udało mu się tylko uchwalić [[Mała Konstytucja z 1992|Małą Konstytucję]] – Ustawę konstytucyjną z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o [[samorząd]]zie terytorialnym{{odn|Dudek|2013|s=258-259258–259}}. Na jej mocy zostały uchylone przepisy [[Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej|Konstytucji PRL z 1952 r.]] dotyczące ustroju socjalistycznego i wprowadzone nowe, stanowiące podstawę ustroju politycznego i gospodarki rynkowej. Stanowiła ona, że „organami Państwa w zakresie władzy ustawodawczej są Sejm i Senat Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie władzy wykonawczej – Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i Rada Ministrów, w zakresie władzy sądowniczej – niezawisłe sądy”.
 
Wcześniejsze rozwiązanie parlamentu (1993) przez prezydenta Lecha Wałęsę uniemożliwiło zakończenie prac nad nową konstytucją i spowodowało przełożenie tego zadania na nowy parlament.
 
==== Wybory parlamentarne 1993 ====
[[Plik:Waldemar Pawlak candidate 2010 D crop.jpg|mały|upright|[[Waldemar Pawlak]] Prezes Rady Ministrów w latach 1993-19951993–1995]]
[[Plik:JKRUK 20090524 JÓZEF OLEKSY BUSKO IMG 7314.jpg|mały|upright|[[Józef Oleksy]] Prezes Rady Ministrów w latach 1995-19961995–1996]]
{{osobny artykuł|Wybory parlamentarne w Polsce w 1993 roku}}
[[Plik:Waldemar Pawlak candidate 2010 D crop.jpg|mały|[[Waldemar Pawlak]] Prezes Rady Ministrów w latach 1993-1995]]
[[Plik:JKRUK 20090524 JÓZEF OLEKSY BUSKO IMG 7314.jpg|mały|[[Józef Oleksy]] Prezes Rady Ministrów w latach 1995-1996]]
Kolejne w III RP wybory parlamentarne odbyły się 19 września 1993 w oparciu o nową [[ordynacja wyborcza|ordynację]] ustalającą progi wyborcze dla partii politycznych (5%) i koalicji (8%). Przy 53% frekwencji w parlamencie znaleźli się przedstawiciele sześciu ugrupowań politycznych i mniejszości niemieckiej (nie obowiązywał jej próg wyborczy). Były to w kolejności: [[Sojusz Lewicy Demokratycznej|SLD]] z 20,41% głosów (171 posłów i 37 senatorów), [[Polskie Stronnictwo Ludowe|PSL]] z 15,40% głosów (132 posłów i 36 senatorów), [[Unia Demokratyczna]] ([[Unia Wolności]]) z 10,49% głosów (74 posłów i 3 senatorów), [[Unia Pracy]] z 7,28% głosów (41 posłów), [[Konfederacja Polski Niepodległej|KPN]] z 5,77% głosów (22 posłów) [[Bezpartyjny Blok Wspierania Reform]] z 5,42% głosów (16 posłów i 2 senatorów) i [[Mniejszość Niemiecka (komitet wyborczy)|Mniejszość Niemiecka]] z 4 posłami{{odn|Dudek|2013|s=286}}. Wyniki wyborów były sukcesem ugrupowań postkomunistycznych, które zawarły umowę koalicyjną i powołały rząd z [[Waldemar Pawlak|Waldemarem Pawlakiem]] (PSL) jako premierem{{odn|Dudek|2013|s=291}}. Rząd ten utrzymał się do lutego 1995 r. i został zastąpiony przez [[rząd Józefa Oleksego]] (SLD), a następnie Włodzimierza Cimoszewicza (SLD). Marszałkiem Sejmu został Józef Oleksy (SLD) zastąpiony później przez [[Józef Zych|Józefa Zycha]] (PSL), a marszałkiem Senatu [[Adam Struzik]] (PSL){{odn|Dudek|2013|s=292}}.
 
==== Wybory prezydenckie 1995 ====
{{osobny artykuł|Wybory prezydenckie w Polsce w 1995 roku}}
Do wyborów [[Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej|prezydenckich]] w 1995 zgłoszono 17 kandydatur. Był to bardzo szeroki wachlarz kandydatów, m.in. [[Aleksander Kwaśniewski]], [[Lech Wałęsa]], [[Jacek Kuroń]], [[Jan Olszewski]], [[Waldemar Pawlak]], [[Tadeusz Zieliński (1926–2003)|Tadeusz Zieliński]], [[Hanna Gronkiewicz-Waltz]], [[Janusz Korwin-Mikke]], [[Lech Kaczyński]], [[Adam Strzembosz]], [[Leszek Moczulski]]; w wyborach startował także artysta kabaretowy [[Jan Pietrzak]]. Wybory odbyły się 5 listopada 1995; do drugiej tury przeszli [[Aleksander Kwaśniewski]] (35,11%) i [[Lech Wałęsa]] (33,11%{{odn|Dudek|2013|s=341}}).
 
Zwyciężył Kwaśniewski (51,72%{{odn|Dudek|2013|s=347}}), któremu w dużym stopniu pomogły dwie debaty telewizyjne i hasło „Wspólna Polska” rozumiane jako kraj normalności i bez podziałów politycznych.
 
==== Wybory parlamentarne 1997 ====
{{osobny artykuł|Wybory parlamentarne w Polsce w 1997 roku}}
[[Plik:Balcerowicz.wywiad.do.radia.jpg|thumb|upright|[[Leszek Balcerowicz]] – wicepremier rządu koalicyjnego AWS-UW]]
[[Plik:Marian Krzaklewski 2007.jpg|thumb|upright|[[Marian Krzaklewski]] – lider AWS]]
{{osobny artykuł|Wybory parlamentarne w Polsce w 1997 roku}}
Wybory parlamentarne z 21 września 1997 zakończyły się sukcesem [[Akcja Wyborcza Solidarność|Akcji Wyborczej Solidarność]], która zdobyła 33,83% głosów (202 posłów i 51 senatorów{{odn|Dudek|2013|s=374-375374–375}}). Kolejne ugrupowania, które znalazły się w parlamencie to: SLD z 27,13% głosów (164 posłów i 28 senatorów), UW z 13,37% głosów (60 posłów i 8 senatorów), PSL z 7,31% głosów (27 posłów i 3 senatorów), [[Ruch Odbudowy Polski]] z 5,56% głosów (6 posłów i 5 senatorów), Mniejszość Niemiecka 2 mandaty poselskie, a kandydaci niezależni 5 mandatów senatorskich{{odn|Dudek|2013|s=374-375374–375}}. Zwycięstwo Akcji Wyborczej Solidarność, która uzyskała 1/3 głosów potwierdza zdobycie nowej wiedzy o demokracji przez społeczeństwo polskie. Głosowało ono na duże [[Partia polityczna|ugrupowania polityczne]], a odrzuciło niewielkie efemerydy nie dające nadziei na polepszenie sytuacji politycznej i gospodarczej. Akcja Wyborcza utworzyła rząd wraz z Unią Wolności. Na jego czele stanął [[Jerzy Buzek]]{{odn|Dudek|2013|s=377}}. W późniejszym czasie UW wycofała się z koalicji{{odn|Dudek|2013|s=408}}. Jednakże rząd dotrwał do końca kadencji Sejmu. Powodem tego stanu rzeczy było to iż UW, choć formalnie poza koalicją z AWS, w zamian za objęcie przez Leszka Balcerowicza stanowiska prezesa NBP, poparła projekt budżetu na 2001 nie doprowadzajacdoprowadzając do upadku gabinetu Jerzego Buzka{{odn|Dudek|2013|s=430}}.
 
==== Wstąpienie Polski do NATO ====
[[Plik:2004.05.01. Bronislaw Geremek 01.jpg|mały|upright|Minister [[Bronisław Geremek]] który podpisał dokumenty ratyfikacyjne NATO]]
{{Mainsec|Polityka zagraniczna Polski|Partnerstwo dla Pokoju i droga do NATO}}
Podczas głosowania nad przystąpieniem Polski do NATO polski Sejm zaakceptował warunki członkostwa w NATO. Przeciwko byli tylko posłowie [[Porozumienie Polskie|Porozumienia Polskiego]]<ref name=autonazwa1>[http://wyborcza.pl/1,78302,3905779.html Polska droga do NATO<!-- Tytuł wygenerowany przez bota -->].</ref>.
==== Wybory parlamentarne 2001 ====
{{osobny artykuł|Wybory parlamentarne w Polsce w 2001 roku}}
[[Plik:Marek Belka i Leszek Miller.jpg|thumb|240px| Prezesi Rady Ministrów [[Leszek Miller]] (2001-2004) i [[Marek Belka]] (2004-2005)]]
W wyborach parlamentarnych z 23 września 2001 wygrała koalicja [[Sojusz Lewicy Demokratycznej – Unia Pracy|SLD/UP]] uzyskując 41,04% głosów. Do parlamentu weszły ponadto [[Platforma Obywatelska]] 12,68%, [[Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej|Samoobrona]] 10,2% [[Prawo i Sprawiedliwość]] 9,5%, [[Liga Polskich Rodzin]] 7,97%, [[Polskie Stronnictwo Ludowe]] 8,98%. Klęskę poniosły [[Akcja Wyborcza Solidarność|AWS]] (5,6%) i [[Unia Wolności]] (3,2%), które nie dostały się do parlamentu{{odn|Dudek|2013|s=441-442441–442}}. Porażka ugrupowań sprawujących władzę spowodowana była nieudolnym wprowadzaniem 4 reform: służby zdrowia, [[Reforma systemu oświaty z 1999 roku|edukacji]], [[Reforma administracyjna w Polsce (1999)|podziału terytorialnego]] oraz ubezpieczeń społecznych, licznymi przypadkami korupcji oraz wyraźnym wzrostem bezrobocia. SLD/UP i PSL utworzyły rząd, na czele którego stanął [[Leszek Miller]]. W późniejszym czasie Leszek Miller za niezachowanie dyscypliny koalicyjnej w głosowaniach usunął PSL z koalicji{{odn|Paszkiewicz|2004|s=164}}. Powstał rząd mniejszościowy. W czerwcu 2003 roku Leszek Miller zwrócił się do Sejmu o udzielenie mu [[wotum zaufania]]. Sejm udzielił wotum zaufania premierowi Leszkowi Millerowi{{odn|Dudek|2013|s=494}}.
 
==== Wejście Polski do UE (2004) ====
==== Wybory parlamentarne i prezydenckie 2005 ====
{{osobny artykuł|Wybory parlamentarne w Polsce w 2005 roku|Wybory prezydenckie w Polsce w 2005 roku}}
W wyborach parlamentarnych z 2005 r., które odbyły się 25 września, wygrało [[Prawo i Sprawiedliwość]] uzyskując 26,99% głosów i 155 mandatów w [[Sejm Rzeczypospolitej Polskiej|Sejmie]]. Tuż za nią uplasowała się [[Platforma Obywatelska]], która otrzymała 24,15% głosów (133 mandaty). Dalsze miejsca zajęły partie: [[Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej|Samoobrona RP]] 11,41% (56 mandatów), [[Sojusz Lewicy Demokratycznej]] 11,31% (55 mandatów), [[Liga Polskich Rodzin]] 7,98% (34 mandaty), [[Polskie Stronnictwo Ludowe]] 6,96% (25 mandatów) oraz Mniejszość Niemiecka 0,29% (2 mandaty). 5% progu wyborczego nie przekroczyły m.in. [[Socjaldemokracja Polska]] (3,89%), [[Partia Demokratyczna – demokraci.pl]] (2,45%){{odn|Dudek|2013|s=535-536535–536}}, [[Wolność i Praworządność|Platforma Janusza Korwin-Mikke]] (1,57%), [[Ruch Patriotyczny]] (1,05%).
 
Wielu wyborców odsunęło się od Sojuszu Lewicy Demokratycznej, partii która osiągnęła najniższy wynik od 16 lat. Wpłynęły na to oskarżenia działaczy tej partii o [[korupcja|korupcję]] i kontakty z przestępczością zorganizowaną ([[afera Rywina]], [[afera starachowicka]]), upolitycznienie organów ścigania ([[afera Orlenu]], zatrzymanie [[Romuald Szeremietiew|Szeremietiewa]] i [[Zbigniew Farmus|Farmusa]], [[Roman Kluska|afera Optimusa]], [[JTT Computer|JTT]], Bestcomu[[Bestcom]]u, Polmozbytu[[Polmozbyt]]u oraz [[Krak-Meat]]), a także forsowanie niezwykle dotkliwego dla społeczeństwa planu oszczędnościowego, oraz utrzymywanie się wysokiego bezrobocia.
 
Po nieudanych rozmowach koalicyjnych między PO a PiS premierem został [[Kazimierz Marcinkiewicz]]{{odn|Dudek|2013|s=546}}.
==== Koalicja PiS-Samoobrona-LPR ====
{{osobny artykuł|Koalicja PiS-Samoobrona-LPR}}
[[Plik:A. Lepper.jpg|mały|Wicepremier i minister rolnictwa [[Andrzej Lepper]] w latach 2006-20072006–2007]]
Wybory parlamentarne z jesieni 2005 nie wyłoniły większościowego rządu. Szybko okazało się, że współpraca pomiędzy największymi partiami w Sejmie – [[Platforma Obywatelska|PO]] i [[Prawo i Sprawiedliwość|PiS]] jest niemożliwa. Powstał gabinet mniejszościowy, który nie mógł sprawnie rządzić. Próbowano stwarzać zaplecze dla rządu poprzez różnego typu umowy, w tym najważniejszą tzw. [[Pakt stabilizacyjny w Polsce|Pakt stabilizacyjny]]. Pakt nie przetrwał próby czasu, unieważniono go po niecałym miesiącu.
 
==== Wybory parlamentarne 2007 ====
{{osobny artykuł|Wybory parlamentarne w Polsce w 2007 roku}}
[[Plik:Donald Tusk 3.jpg|thumb|150pxupright|[[Donald Tusk]] premier w latach 2007–2014]]
Wybory parlamentarne przeprowadzone 21 października 2007 wygrała PO, uzyskując 41,51% głosów, co dało 210 mandatów w sejmie. Drugie miejsce zajęło PiS, które zdobyło 32,11% głosów, co dało 166 posłów. Kolejne miejsca zajęła koalicja Lewica i Demokraci (SLD, SDPL, PD, UP), zdobywając 13,2% głosów – 53 mandaty. Do Sejmu weszło też PSL, uzyskując 8,91% głosów, co dało 31 mandatów poselskich{{odn|Dudek|2013|s=599}}. W Sejmie nie znalazły się za to współrządzące w poprzedniej kadencji LPR i Samoobrona, które nie przekroczyły 5 procentowego progu wyborczego{{odn|Dudek|2013|s=598}}. PO utworzyła rząd w koalicji z [[Polskie Stronnictwo Ludowe|PSL]]. Premierem nowego rządu został [[Donald Tusk]], a prezes PSL Waldemar Pawlak został wicepremierem i ministrem gospodarki{{odn|Dudek|2013|s=601}}. W Senacie bezwzględną większość mandatów zdobyła PO{{odn|Dudek|2013|s=599}}.
 
==== Wybory do Parlamentu Europejskiego 2009 ====
{{osobny artykuł|Wybory do Parlamentu Europejskiego w Polsce w 2009 roku}}
Wybory do Parlamentu Europejskiego przeprowadzone zostały 7 czerwca. Przy frekwencji 24,53% wygrała PO, uzyskując 44,43% głosów{{odn|Dudek|2013|s=614}}. Drugie miejsce zajęło PiS, które zdobyło 27,4% głosów, co dało 15 posłów{{odn|Dudek|2013|s=614-615614–615}}. Kolejne miejsca zajęła koalicja SLD-UP, zdobywając 12,34% głosów – 7 mandatów. Do europarlanentu weszło też PSL, uzyskując 7,01% głosów, co dało 3 mandaty{{odn|Dudek|2013|s=615}}.
 
==== Katastrofa lotnicza w Smoleńsku ====
{{osobny artykuł|Katastrofa polskiego Tu-154 w Smoleńsku}}
[[Plik:Lech Kaczyński.jpg|mały|upright|[[Lech Kaczyński]] Prezydent Polski w latach 2005-20102005–2010]]
[[Plik:Tu-154-crash-in-smolensk-20100410-10.jpg|mały|Szczątki samolotu na miejscu katastrofy (10 kwietnia 2010)]]
10 kwietnia 2010 samolot rządowy z polską delegacją na uroczystości związane z 70. rocznicą [[Zbrodnia katyńska|zbrodni katyńskiej]], z [[Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej|prezydentem RP]] [[Lech Kaczyński|Lechem Kaczyńskim]] na czele, rozbił się podchodząc do lądowania w [[Smoleńsk]]u. Zginęli wszyscy [[Lista ofiar katastrofy polskiego Tu-154 w Smoleńsku|uczestnicy lotu (96 osób)]]{{odn|Dudek|2013|s=618}}.
==== Wybory prezydenckie 2010 ====
{{osobny artykuł|Wybory prezydenckie w Polsce w 2010 roku}}
[[Plik:Bronisław Komorowski (2).jpg|mały|upright|[[Bronisław Komorowski]] Prezydent Polski w latach 2010-20152010–2015]]
I tura przedterminowych wyborów prezydenckich odbyła się 20 czerwca i nie przyniosła ostatecznego rozstrzygnięcia. Najwięcej głosów (41,54%) otrzymał kandydat [[Platforma Obywatelska|PO]] [[Bronisław Komorowski]], drugi wynik osiągnął kandydat [[Prawo i Sprawiedliwość|PiS]] [[Jarosław Kaczyński]] (36,46%). Kolejne miejsca zajęli [[Grzegorz Napieralski]] – kandydat [[Sojusz Lewicy Demokratycznej|SLD]] (13,68%) i [[Janusz Korwin-Mikke]] ([[Wolność i Praworządność]]) – 2,48%{{odn|Dudek|2013|s=626}}. W II turze, która odbyła się 4 lipca zwyciężył Bronisław Komorowski uzyskując 53,01% głosów, Jarosław Kaczyński zdobył 46,99% głosów{{odn|Dudek|2013|s=628}}.
6 sierpnia 2010 Bronisław Komorowski został zaprzysiężony przed Zgromadzeniem Narodowym na prezydenta RP.
==== Wybory parlamentarne 2011 ====
{{osobny artykuł|Wybory parlamentarne w Polsce w 2011 roku}}
[[Plik:JRKRUK 20130829 EWA KOPACZ BUSKO IMG 3148.jpg|thumb|150pxupright|Przewodnicząca PO, premier w latach 2014–2015 – [[Ewa Kopacz]]]]
Wybory parlamentarne przeprowadzone 9 października 2011 wygrała PO, uzyskując 39,18% głosów, co dało 207 mandatów w sejmie. Drugie miejsce zajęło PiS, które zdobyło 29,89% głosów, co dało 157 posłów. Kolejne miejsca zajął [[Ruch Palikota]], zdobywając 10,02% głosów – 40 mandatów. Do Sejmu weszło też PSL, uzyskując 8,36% głosów – 28 mandatów i SLD, uzyskując 8,24% głosów, co dało 27 mandatów poselskich. W Sejmie nie znalazło się za to [[Polska Jest Najważniejsza|PJN]], które nie przekroczyło 5 procentowego progu wyborczego. PO utworzyła ponownie rząd w koalicji z PSL. Premierem nowego rządu powtórnie został [[Donald Tusk]], a prezes PSL Waldemar Pawlak znów został wicepremierem i ministrem gospodarki. W Senacie bezwzględną większość mandatów, tak, jak w poprzednich wyborach, zdobyła PO.
 
==== Wybory prezydenckie 2015 ====
{{osobny artykuł|Wybory prezydenckie w Polsce w 2015 roku}}
[[Plik:Prezydent Andrzej Duda podczas Zgromadzenia Narodowego w Poznaniu (cropped).jpg|mały|upright|[[Andrzej Duda]] Prezydent Polski (od 2015)]]
I tura wyborów prezydenckich odbyła się 10 maja i nie przyniosła ostatecznego rozstrzygnięcia. Najwięcej głosów (34,76%) otrzymał kandydat [[Prawo i Sprawiedliwość|PiS]] [[Andrzej Duda]], drugi wynik osiągnął kandydat popierany przez [[Platforma Obywatelska|PO]] i ubiegający się o reelekcję [[Bronisław Komorowski]] (33,77%). Kolejne miejsca zajęli [[Paweł Kukiz]] – kandydat bezpartyjny (20,8%) i [[Janusz Korwin-Mikke]] ([[Kongres Nowej Prawicy#KORWiN|KORWiN]]) – 3,26%<ref name="obwieszczenie1">{{Cytuj stronę|url = http://prezydent2015.pkw.gov.pl/pliki/1_Obwieszczenie.pdf|tytuł = Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 11 maja 2015 r. o wynikach głosowania i wyniku wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, zarządzonych na dzień 10 maja 2015 r.|opublikowany = pkw.gov.pl|data dostępu = 2015-05-26}}</ref>. W II turze, która odbyła się 24 maja zwyciężył Andrzej Duda uzyskując 51,55% głosów i wygrywając z urzędującym prezydentem Bronisławem Komorowskim, który zdobył 48,45% głosów<ref name="Prezydent">{{cytuj stronę | url = http://prezydent2015.pkw.gov.pl/pliki/0_obwieszczenie.pdf | tytuł = Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 25 maja 2015 r. o wynikach ponownego głosowania i wyniku wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej | data = 25 maja 2015 | opublikowany = pkw.gov.pl | data dostępu = 2015-05-26}}</ref>. Zaprzysiężenie Andrzeja Dudy na Prezydenta RP odbyło się 6 sierpnia 2015 roku przed Zgromadzeniem Narodowym.
 
==== Wybory parlamentarne 2015 ====
[[Plik:Jarosław Kaczyński 2 (cropped).jpg|thumb|150pxupright|[[Jarosław Kaczyński]], prezes PiS, premier w latach 2006-20072006–2007]]
[[Plik:Mateusz Morawiecki i Theresa May (cropped).JPG|thumb|150pxupright|[[Mateusz Morawiecki]] premier od 2017 roku]]
{{osobny artykuł|Wybory parlamentarne w Polsce w 2015 roku}}
Wybory zostały przeprowadzone 25 października 2015. Do Sejmu weszło 5 partii. Zwycięski komitet wyborczy [[Prawo i Sprawiedliwość]], który uzyskał 37,58% głosów (235 mandatów), po raz pierwszy od 1989 roku zdobył większość umożliwiającą sformowanie samodzielnego rządu. Do Sejmu dostały się także: [[Platforma Obywatelska]], [[Kukiz’15]], [[Nowoczesna]] i [[Polskie Stronnictwo Ludowe]]. Poza parlamentem znalazła się lewica<ref> {{Cytuj stronę|url = http://parlament2015.pkw.gov.pl/349_Wyniki_Sejm|tytuł = PKW {{!}} Wybory do Sejmu RP i Senatu RP|url = http://parlament2015.pkw.gov.pl/349_Wyniki_Sejm|opublikowany = parlament2015.pkw.gov.pl|data dostępu = 2015-11-01}}</ref>. Premierem została [[Beata Szydło]] zastąpiona następnie w 2017 roku przez [[Mateusz Morawiecki|Mateusza Morawieckiego]].
 
== Gospodarka ==
{{osobny artykuł|Plan Balcerowicza}}
Ogłoszony pod koniec 1989 roku zakładał przejcie z [[Gospodarka planowa|gospodarki centralnie planowanej]] do [[gospodarka rynkowa|gospodarki rynkowej]]. W jego skład wchodziło 10 ustaw.
Likwidował gwarancję istnienia wszystkich [[Przedsiębiorstwo państwowe|przedsiębiorstw państwowych]] wprowadzając możliwość ogłoszenia [[upadłość|upadłości]]. Wprowadzał zakaz finansowania [[deficyt budżetowy|deficytu budżetowego]] przez [[Narodowy Bank Polski]] i emisji pustego pieniądza, powiązał stopę oprocentowania ze stopą inflacji. Wprowadzał również jednolity podatek we wszystkich sektorach gospodarczych. Wprowadzony został obowiązek dla zagranicznych przedsiębiorstw do odsprzedania państwu dewiz po ustalonym przez bank centralny kursie, jednocześnie przedsiębiorstwa te były zwolnione z płacenia [[Podatek od ponadnormatywnych wypłat wynagrodzeń|popiwku]]. Z kolei nowe [[prawo dewizowe]] wprowadzało wymienialność wewnętrzną złotego, likwidowała państwowy monopol w handlu zagranicznym, likwidacji uległa [[Eksport wewnętrzny|sprzedaż w obrocie wewnętrznym]] ([[Pewex]], [[Baltona]]), wprowadzono natomiast jednolite zasady clenia towarów. Usankcjonowane zostało istnienie bezrobocia, i wprowadzone zostały odprawy dla osób zwalnianych z pracy oraz zasiłki dla bezrobotnych.
 
=== Gospodarka w latach 1991–2004 ===
Z końcem roku 1990 nastąpiło załamanie wymiany handlowej z krajami RWPG, handel w [[Rubel transferowy|rublu transferowym]] został zastąpiony przez rozliczenia wolnodewizowe. Spowodowało to spadek importu do ZSRR o co najmniej połowę{{Odnodn|Dudek|2013|s=155}}.
Wprowadzenie w życie planu Balcerowicza spowodowało spadek inflacji. W styczniu 1991 wynosiła ponad 12,7%. W kolejnych miesiącach systematycznie spadała, by w lipcu osiągnąć wartość 0.,1%{{Odnodn|Dudek|2013|s=154}}. Na początku lat 90-tych. gospodarka borykała się z wysokim deficytem budżetowym, bezrobociem, spadkiem produkcji przemysłowej, PKB i aferami gospodarczymi. Powstawało wiele firmprzedsiębiorstw, np. [[Bezpieczna Kasa Oszczędności]], czy [[Art-B]], wykorzystujących niedoskonałe prawo dla osiągnięcia korzyści majątkowych. [[Deficyt budżetowy]] był kilkukrotnie powiększany, aby ostatecznie wynieść 31 bilionów złotych. Z kolei liczba bezrobotnych wzrosła do 12,2%. (tj. 2,1 mln bezrobotnych). Nastąpił także spadek [[Dochód realny|dochodów realnych]], najwięcejnajbardziej był odczuwalny w rolnictwie, gdzie wyniósł ok. 15%{{Odnodn|Dudek|2013|s=154}}. W gospodarce doszło także do [[Przekształcenia własnościowe|przekształceń własnościowych]], dokonywano [[Prywatyzacja kapitałowa|prywatyzacji kapitałowej]], likwidacyjnej lub sprzedawano firmyprzedsiębiorstwa. Akcje najlepszych przedsiębiorstw trafiły do obrotu na [[Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie|Giełdę Papierów Wartościowych]]{{Odnodn|Dudek|2013|s=157}}. We wrześniu 1992 roku Polska, Czechosłowacja i Węgry zwróciły się do [[Unia Europejska|Unii Europejskiej]] o podanie warunków rozmów i kalendarza członkostwa{{Odnodn|Dudek|2013|s=265}}. W kolejnych latach nastąpił wzrost PKB oscylujący w granicach 6%, osiągając w 1994 roku 7%. Obok wzrostu PKB w latach 1994-1998 nastąpił kolejny spadek bezrobocia z 16 do 10,3% oraz spadek inflacji do poziomu 15%. Korzystne wskaźniki ekonomiczne zaczęły przyciągać zagranicznych inwestorów, powodując wzrost inwestycji do wartości 2,51 mld $ w 1995 i 5,2 mld $ w 1996 roku{{Odn|Dudek|2013|s=321}}. Od 1999 roku ponownie nastąpił wzrost bezrobocia, osiągając w pierwszych miesiącach 2003 roku ponad 20%<ref>{{cytuj stronę|url=http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rynek-pracy/bezrobocie-rejestrowane/stopa-bezrobocia-rejestrowanego-w-latach-1990-2018,4,1.html|tytuł=Stopa bezrobocia według GUS w latach 1990–2018|opublikowany=stat.gov.pl.|data dostępu=2018-02-23}}</ref>.
 
W kolejnych latach nastąpił wzrost PKB oscylujący w granicach 6%, osiągając w 1994 roku 7%. Obok wzrostu PKB w latach 1994–1998 nastąpił kolejny spadek bezrobocia z 16 do 10,3% oraz spadek inflacji do poziomu 15%. Korzystne wskaźniki ekonomiczne zaczęły przyciągać zagranicznych inwestorów, powodując wzrost inwestycji do wartości 2,51 mld $ w 1995 i 5,2 mld $ w 1996 roku{{odn|Dudek|2013|s=321}}. Od 1999 roku ponownie nastąpił wzrost bezrobocia, osiągając w pierwszych miesiącach 2003 roku ponad 20%<ref>{{cytuj stronę|url=http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rynek-pracy/bezrobocie-rejestrowane/stopa-bezrobocia-rejestrowanego-w-latach-1990-2018,4,1.html|tytuł=Stopa bezrobocia według GUS w latach 1990–2018|opublikowany=stat.gov.pl.|data dostępu=2018-02-23}}</ref>.
 
=== Gospodarka Polski w UE ===
W 2004 Polska została członkiem [[Unia Europejska|Unii Europejskiej]], a tym samym [[Unia celna Unii Europejskiej|unii celnej]] i [[Jednolity rynek|jednolitego rynku]]. Zniesione zostały cła na towary importowane z zagranicy, obywatele Polscy otrzymali dostęp do rynków pracy państw UE (większość państw wprowadziła okresy przejściowe trwające od 2 do 7 lat). Z dniem wejścia do UE Polacy mogli legalnie pracować w Irlandii.
Z kolei rolnicy z nowych krajów członkowskich uzyskali są beneficjentami [[Dopłata bezpośrednia|dopłat bezpośrednich]]. W latach 2007-20082007–2008 Polska przystąpiła do [[Układ z Schengen|Układu z Schengen]]. 1 maja 2009, po pięciu latach od przystąpienia Polski do UE, skończyły się okresy ochronne na zakup domów i mieszkań w Polsce przez cudzoziemców–obywatelicudzoziemców – obywateli UE.
 
W 2015 r. Polska była [[Gospodarka Unii Europejskiej#Statystyka|6.]] gospodarką UE pod względem wielkości [[Produkt krajowy brutto|PKB]] w [[Parytet siły nabywczej|parytecie siły nabywczej]] i [[Lista państw świata według PKB (parytet siły nabywczej)|24.]] gospodarką świata, a pod względem wielkości PKB nominalnego – [[Gospodarka Unii Europejskiej#Statystyka|8.]] gospodarką UE i [[Lista państw świata według PKB nominalnego|25.]] gospodarką świata.
W 2015 r. [[Produkt krajowy brutto|PKB per capita]] w [[Parytet siły nabywczej|parytecie siły nabywczej]] Polski wyniósł 19 700 [[Standard siły nabywczej|PPS]] ([[Gospodarka Unii Europejskiej#Statystyka|68,6%]] średniej UE), a PKB per capita nominalny – 11 123 [[euro]] ([[Gospodarka Unii Europejskiej#Statystyka|38,7%]] średniej UE).
 
Od 2013 r. w Polsce utrzymuje się stały spadek bezrobocia, osiągając w 4. kwartale 2016 r. wartość 8,2%, co było najniższym poziomem od 1990 r. Według metodologii Eurostatu bezrobocie w Polsce w 4. kwartale 2016 r. spadło do 5,7% i było niższe od średniej w UE (8,2%)<ref>[http://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tipsun30&plugin=1 „Unemployment rate – quarterly data, seasonally adjusted”, Eurostat].</ref>.
 
=== Prywatyzacja i reprywatyzacja ===
Prywatyzacja następowała czasami nie z przesłanek mających na celu rozwój przedsiębiorstw, lecz dlatego, że rząd potrzebował pochodzących z niej pieniędzy do zmniejszenia deficytu budżetowego.
 
W Polsce największe kontrowersje wokół prywatyzacji dotyczyły [[Korupcja|korupcji]]. Na początku lat 90. byli członkowie [[Polska Zjednoczona Partia Robotnicza|PZPR]] utworzyli szereg [[Spółka|spółek]], które dzięki zręcznym manipulacjom przejmowały po zaniżonych cenach państwowe mienie. Proces ten nazwano „[[Uwłaszczenie nomenklatury|uwłaszczeniem nomenklatury]]”. Utarło się powiedzenie, że „pierwszy milion trzeba ukraść”, aby założyć własny biznes. Podczas wielkich prywatyzacji politycy czasami żądali od inwestorów „prowizji”. Pewien procent wartości przedsiębiorstw trafiał na konta zaprzyjaźnionych biznesmenów, którzy potem wspierali niektóre partie polityczne. Największa prywatyzacja, której dotyczyły tego typu zarzuty, to sprzedaż [[Powszechny Zakład Ubezpieczeń|PZU]]. Do wyjaśnienia kulisów tej transakcji Sejm powołał [[Komisja śledczaŚledcza ds.do zbadania prawidłowości prywatyzacji PZUPowszechnego Zakładu Ubezpieczeń Spółka Akcyjna|komisję śledczą]].
 
W Polsce nigdy nie uporządkowano procesu reprywatyzacji. Od upadku [[Polska Rzeczpospolita Ludowa|PRL]] odbywa się ona na podstawie ostatecznych [[Decyzja administracyjna|decyzji administracyjnych]] czy prawomocnych orzeczeń sądu. Jednakże dotyczy to jedynie tych przypadków, gdy przejęcie mienia było bezprawne (np. brak podstawy prawnej czy przekroczenie granic [[Nacjonalizacja w Polsce|nacjonalizacji]]). W [[Ministerstwo Skarbu Państwa|Ministerstwie Skarbu Państwa]] już od 1990 r. prowadzi się prace nad projektami prawnej regulacji powyższego problemu, który bliski był rozwiązania w 2001 r. w związku z uchwaleniem przez Sejm RP ustawy o reprywatyzacji. Nie została ona jednak podpisana przez ówczesnego [[Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej|Prezydenta RP]] [[Aleksander Kwaśniewski|Aleksandra Kwaśniewskiego]], który skorzystał z przysługującego mu na podstawie art. 122 ust. 4 [[Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej|Konstytucji RP]] prawa „weta”. Ostatnia tego typu próba miała miejsce w 2008 roku (ustawa o zadośćuczynieniu z tytułu krzywd doznanych w wyniku procesów nacjonalizacyjnych w latach 1944–1962)<ref>{{Cytuj stronę|url=https://archive.is/rFag|tytuł=Projekt ustawy o zadośćuczynieniu z tytułu nacjonalizacji nieruchomości w latach 1944 – 19621944–1962 – Projekty aktów prawnych – 2008 r. – BIP – Ministerstwo Skarbu Państwa<!-- Tytuł wygenerowany przez bota -->|data dostępu=2017-11-26}}</ref>, ale również zakończyła się niepowodzeniem. 17 września 2016 roku weszła w życie ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ({{Dziennik Ustaw|2016|1271}}), zwana także małą ustawą reprywatyzacyjną, której zadaniem jest uporządkowanie wybranych kwestii związanych z realizacją roszczeń byłych właścicieli gruntów warszawskich<ref>{{Cytuj stronę|url=http://www.lex.pl/czytaj/-/artykul/wchodzi-w-zycie-tzw-mala-ustawa-reprywatyzacyjna-1|tytuł=Wchodzi w życie tzw. mała ustawa reprywatyzacyjna – Zmiany w prawie, Aktualności – Czytaj – www.lex.pl|data=2016-09-17|opublikowany=lex.pl|data dostępu=2017-07-28|opublikowany=lex.pl}}</ref>. 5 maja 2017 roku weszła w życie ustawa z dnia 9 marca 2017 roku o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa ({{Dziennik Ustaw|2018|2267}}), która powołała [[Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich|Komisję do spraw usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa]] (Komisję Weryfikacyjną) będącą organem administracji publicznej podejmującym sprawy w zakresie postępowań w przedmiocie wydania decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości na terenie [[Warszawa|m.st. Warszawy]]<ref>{{Cytuj stronę|url=https://bip.ms.gov.pl/pl/komisja-weryfikacyjna/informacje-ogolne/status-i-podstawa-prawna-komisji/|tytuł=Status i podstawa prawna Komisji / Informacje ogólne / Komisja weryfikacyjna / Biuletyn Informacji Publicznej|data dostępu=2017-07-18|opublikowany=bip.ms.gov.pl|data dostępu=2017-07-18}}</ref>.
 
== Wojsko ==
{{#lsth:Historia wojska polskiego|Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej}}
=== Stan Ludowego Wojska Polskiego w 1989 ===
{{sekcja stub}}
 
=== Wojsko w latach 90. ===
{{sekcja stub}}
 
=== Wojsko Polskie po przystąpieniu do NATO ===
{{sekcja stub}}
 
=== Rządowe plany modernizacji ===
{{sekcja stub}}
 
== Stosunki państwo–kościół ==
* [[rozdział Kościoła od państwa w Polsce]]
 
== Sport ==
{{sekcja stub}}
 
== Uwagi ==
 
== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę|nazwisko=Dudek|imię=Antoni|autor=Antoni Dudek|tytuł=Historia polityczna Polski 1989–2012|wydawca=Znak|miejsce=Kraków|data=2013|strony=|isbn=978-83-240-2130-7|odn = tak}}
 
{{Grupa szablonów
{{Ordery i odznaczenia państwowe III RP}}
{{Granice Polski}}
{{Zimna wojna}}
}}
 
{{Premierzy Polski}}
{{Wiceprezesi Rady Ministrów}}
{{Rzecznicy prasowi Rady Ministrów}}
{{Prokurator Generalny}}
}}
 
{{Grupa szablonów
|tytuł = Szablony nawigacyjne (władza lokalna)
|zwijanie = zwinięte
|lista =
{{Prezydenci miast w III RP}}
{{Prezydenci Białegostoku}}
{{Prezydenci Bydgoszczy}}
{{Prezydenci Kędzierzyna-Koźla}}
{{Prezydent Łodzi}}
{{Burmistrzowie i prezydenci Nowego Sącza}}
{{Zarządcy Rzeszowa}}
{{Burmistrzowie Sanoka}}
{{Prezydenci Świętochłowic}}
}}
 
52 723

edycje