Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 60 bajtów, 2 miesiące temu
drobne redakcyjne
6 sierpnia nad ranem marszałek Piłsudski wybrał ostatecznie rejon koncentracji wojsk do przeciwuderzenia. Z zaproponowanych przez szefa [[Sztab Generalny Wojska Polskiego|Sztabu Generalnego]], [[Tadeusz Rozwadowski|Tadeusza Rozwadowskiego]] okolic Garwolina lub Wieprza, marszałek zdecydował się na to drugie miejsce. Przedstawiciel francuskiej misji wojskowej generał [[Maxime Weygand]] ''preferował bliski Warszawy rejon koncentracji i płytki, mniej ryzykowny [[oskrzydlenie|manewr oskrzydlający]] z możliwością pogłębienia obrony na kierunku stolicy''. Marszałek zdecydował przesunąć grupę uderzeniową na południe, poza linię rzeki [[Wieprz (rzeka)|Wieprz]] i wykonać [[Obejście (wojsko)|głęboki manewr]] nie tylko na skrzydła sowieckiego [[Front Zachodni (1919)|Frontu Zachodniego]], ale także na jego tyły.
 
6 sierpnia po południu został wydany rozkaz nr 8358/III, który uruchamiał realizację planu operacji. Jest zatytułowany ''Rozkaz do przegrupowania'' i wydany przez Naczelne Dowództwo W.P.WP (Sztab Generalny) Oddz. III, a podpisany przez Szefa Sztabu Generalnego gen. por. Tadeusza Rozwadowskiego. Oto fragmenty tego rozkazu (pisownia oryginalna){{r|Władysław Sikorski1928-s40-45}}:
<blockquote>''„Szybkie posuwanie się nieprzyjaciela w głąb kraju, oraz jego poważne próby przedarcia się przez Bug na Warszawę, skłaniają Naczelne Dowództwo do przeniesienia frontu północno-wschodniego na linię Wisły z jednoczesnym przyjęciem wielkiej bitwy pod Warszawą.<br /><center>I.</center>Jako zasadnicze linje obronne Naczelne Dowództwo wybrało: linię rzeki Orzyc-Narew, z przyczółkami mostowemi Pułtusk, przyczółek Warszawa-Wisła, przyczółek Dęblin-Wieprz i dalej na Seret lub Strypę. Linja ta pozwoli na ustawienie wojsk własnych w schody, dogodne do uderzenia na flanki i komunikację posuwających się grup nieprzyjacielskich.<br />Charakter terenu, ugrupowanie i cele nieprzyjaciela, oraz własne zadania dzielą ten front na trzy zasadnicze odcinki (fronty):<br />a) północny od granicy niemieckiej do przyczółka Dęblin włącznie,<br />b) środkowy od Dęblina włącznie po Brody wyłącznie,<br />c) południowy od Brodów włącznie do granicy południowej Państwa.<br /><center>II.</center>Przewodnią ideą operacyjną Naczelnego Dowództwa na najbliższy czas jest:<br />1. wiązać nieprzyjaciela na południu, przesłaniając Lwów i zagłębie naftowe,<br />2. na północy nie dopuścić do oskrzydlenia wzdłuż granicy niemieckiej, oraz osłabić nieprzyjaciela przez krwawe odbicie jego oczekiwanych na przyczółkach warszawskich ataków,<br />3. centrum ma zadanie ofensywne: szybkie zebranie na dolnym Wieprzu armji manewrowej, która by uderzyła następnie na flankę i tyły nieprzyjaciela, atakującego Warszawę, i rozbiła go; grupa wojsk na górnym Wieprzu, zebrana początkowo dla ochrony koncentracji armji manewrowej od wschodu i południowego wschodu, dołączyłaby się następnie do akcji armji manewrowej w kierunku północno-wschodnim. Wtedy też współdziałanie wojsk odcinka północnego jest brane pod uwagę. […]<br /><center>III.</center>Charakterystyka i zadania odcinków:<br />1. Północny pod dowództwem gen. broni Hallera najbardziej zagrożony ze względu na dążenie nieprzyjaciela do opanowania stolicy, bądź w uderzeniu czołowym, bądź przez ruch okrążający od północy, nie są też wykluczone próby sforsowania Wisły na południe od Warszawy. […]<br />2. Środkowy pod dowództwem gen. por. Rydza-Śmigłego ma być tą grupą manewrową, która, wykorzystawszy zmęczenie nieprzyjaciela wskutek ataków na przyczółek warszawski oraz skrzydłowe ugrupowanie, energicznem uderzeniem zada klęskę siłom głównym. […]<br />3. Południowy pod dowództwem gen. broni Dowbor-Muśnickiego ma za zadanie przesłonięcie wschodniej Małopolski w kierunku Hrubieszów-Rawa Ruska. […]<br /><center>IV.</center>Ogólne wytyczne.<br />1. Od nieprzyjaciela odłączać się na noc, w pierwszą noc wykonać od razu bardzo duży przemarsz, zostawiając tylko słabe arjergardy kawaleryjskie, lub piechotę na wózkach z karabinami maszynowemi […]<br />2. Tabory i zakłady od razu zacząć ewakuować, licząc się z tem, że ilość przepraw na Wiśle i Wieprzu jest ograniczona […]<br />6. Na Wiśle istnieją następujące przeprawy:<br />Mosty żelazne Modlin – Warszawa (adaptowane do ruchu kolejowego), Dęblin – Sandomierz,<br />most kołowy Warszawa – Dęblin,<br />most drewniany Puławy – Annopol,<br />most pontonowy ciężki Modlin;<br />w budowie:Warszawa most pontonowy lekki, będzie gotowy 12 sierpnia, Góra Kalwarja – most na berlinkach będzie gotowy 15 sierpnia;<br />promy parowe – Jabłonna i Góra Kalwarja będą czynne od 8 sierpnia. […]<br /><center>V.</center>Wykonanie:<br />a) Odwrót armji frontu północno-wschodniego rozpocznie się 7 sierpnia na noc. […]”''</blockquote>
 
Dywizje grupy uderzeniowej, mające ogromną przewagę nad słabą sowiecką [[Grupa Mozyrska|Grupą Mozyrską]], ruszyły szerokim frontem, by już w drugim dniu natarcia dotrzeć do szosy Warszawa-[[Brześć]]. Rokowało to wyjście na tyły wojsk sowieckich pod Warszawą. Prawe skrzydło natarcia osłaniała [[3 Dywizja Piechoty Legionów]] maszerująca na [[Włodawa|Włodawę]] i Brześć. Pod Warszawą wojska sowieckie zostały związane energicznym zwrotem zaczepnym sił polskich przedmościa, wspartych czołgami atakującymi w kierunku na [[Mińsk Mazowiecki]].
 
Postępy uzyskane już w pierwszym dniu natarcia były znaczne. [[3 Dywizja Piechoty Legionów]] zajęła [[Włodawa|Włodawę]]. [[1 Dywizja Piechoty Legionów]] odcinek [[Wisznice]]-[[Wohyń]], a [[21 Dywizja Piechoty Górskiej]] oraz dywizje wielkopolskie [[14 Wielkopolska Dywizja Piechoty|14]] i [[16 Pomorska Dywizja Piechoty|16]] osiągnęły rubież rzeki [[Wilga (rzeka w województwie mazowieckim)|Wilgi]], zajęły [[Garwolin]] i wysunęły patrole pod [[Wiązowna|Wiązowną]]. [[2 Dywizja Piechoty Legionów]], przerzucona z zachodniego brzegu Wisły, przejęła rolę odwodu grupy uderzeniowej.
 
17 sierpnia siły polskie osiągnęły linię [[Biała Podlaska]]-[[Międzyrzec Podlaski|Międzyrzec]]-[[Siedlce]]-[[Kałuszyn]]-[[Mińsk Mazowiecki]].
 
Piłsudski pojechał do Warszawy i 18 sierpnia wydał stosowne rozkazy do przegrupowania. Miało ono na celu stworzenie grupy pościgowej, która zwłaszcza na prawym skrzydle odciąć miała nieprzyjacielowi odwrót na linię Brześć nad Bugiem – Białystok – Osowiec, doprowadzając do jego osaczenia. W ramach frontu środkowego, pozostającego w dalszym ciągu pod osobistym dowództwem Naczelnego Wodza, utworzona została nowa 2 Armia pod dowództwem gen. Rydza-Śmigłego. W jej skład weszły: 1DPLeg1DP Leg., 3DPLeg3DP Leg., 4BK4 BK, 21DP21 DP, 1Dlit1 DLit.-Biał. (z 1 Armii), 41pp41 pp (z 5 Armii) oraz [[Brygada Jazdy Ochotniczej|„jazda Jaworskiego”]]. Armia ta otrzymała rozkaz pościgu po osi Międzyrzec – Białystok z równoczesnym obsadzeniem Brześcia nad Bugiem. 4 Armia miała zadanie prowadzić pościg po osi Kałuszyn – [[Wysokie Mazowieckie|Mazowieck]]. W kierunku północnym (północno-wschodnim), po osi Warszawa – Ostrów – Łomża, pościg miała prowadzić 1 Armia zmniejszona do 8DP8 DP i 10DP10 DP. 5 Armia miała za zadanie działać w kierunku Przasnysz – Mława i odciąć oraz ostatecznie rozprawić się z 4 i 15 armiąArmią nieprzyjaciela oraz [[3 Korpus Kawalerii|korpusemKorpusem kawaleriiKawalerii Gaja]]. 3 Armia ( 7DP i 2DPLeg2 DP Leg.), przetransportowana koleją do Lublina, miała osłaniać operacje od wschodu. Można skrótowo powiedzieć, że myślą przewodnią Naczelnego Wodza było działanie, które „rzuci” nieprzyjaciela na granicę niemiecką i odetnie go od dróg wiodących na wschód. Jednak te wytyczne nie zostały w pełni zrealizowane, gdyż 1 Armia opóźniła swoje działanie, a w ostateczności skierowała się do miast w kierunku północno-wschodnim, w kierunku działania 5 Armii (północno-zachodnim), przez co umożliwiła 3 i 15 armiiArmii sowieckiej odwrót na wschód.
 
Piłsudski w swej książce tak charakteryzuje ten końcowy okres bitwy{{r|A Przybylski Wojna Polska3}}: ''Nie marnego kontredansa, lecz wściekłego galopa rżnęła muzyka wojny! Nie dzień z dniem się rozmijał, lecz godzina z godziną! Kalejdoskop w takt wściekłego galopa nakręcony, nie pozwalał nikomu z dowodzących po stronie sowieckiej zatrzymać się na żadnej z tańczonych figur. Pękały one w jednej chwili, podsuwając pod przerażone oczy całkiem nowe postacie i nowe sytuacje, które przerastały całkowicie wszelkie przypuszczenia i czynione plany i zamiary.''
 
W tym samym czasie reszta wojsk polskich przeszła do kontrofensywy na całej długości frontu. [[5 Armia (II RP)|5 Armia]] znad [[Wkra (dopływ Narwi)|Wkry]] uderzyła na XV i III Armie bolszewickie. Wskutek (wyjaśnionego poniżej) braku łączności z dowództwem i zmęczenia żołnierzy, większa część wojsk sowieckich przeszła do nieskoordynowanego odwrotu. Część sił sowieckich, 3 korpusKorpus kawaleriiKawalerii [[Gaja Gaj|Gaj-Chana]] (dwie dywizje) oraz część 4 i 15 armiiArmii (6 dywizji), nie mogąc się przebić na wschód, 24 sierpnia 1920 roku przekroczyła granicę [[Niemcy|niemiecką]] i została [[internowanie|internowana]] na terytorium [[Prusy Wschodnie|Prus Wschodnich]].
 
{| style="margin:1em auto 0 auto"
 
=== Zdobycie radiostacji ===
Jednym z ważniejszych epizodów bitwy warszawskiej było zdobycie przez kaliski 203. Pułkpułk Ułanówułanów sztabu 4. armiiArmii sowieckiej w [[Ciechanów|Ciechanowie]] 15 sierpnia, a wraz z nim – kancelarii armii, magazynów i jednej z dwóch radiostacji, służących Rosjanom do łączności z dowództwem w [[Mińsk]]u. Polacy wiedzieli, że w tym czasie druga z radiostacji była wyłączona, ponieważ przemieszczała się w inne miejsce. W tym czasie dowódca frontu [[Michaił Tuchaczewski]] wydał 4 Armii rozkaz zawrócenia na południowy wschód i uderzenia na armię [[Władysław Sikorski|gen. Sikorskiego]], który walczył pod [[Nasielsk]]iem.
 
[[Plik:Żoliborz - Zespół cytadeli - działobitnia - zaplecze.jpg|thumb|left|Działobitnia Cytadeli pomiędzy III i IV Bastionem, gdzie znajdowały się maszty radiostacji przy Cytadeli]]
 
== Lotnictwo w operacji warszawskiej ==
W końcu lipca 1920 r., kiedy wojska [[Front Zachodni (1919)|Frontu Zachodniego]] parły ku Warszawie, Naczelne Dowództwo WP wykonywało przedsięwzięcia zabezpieczające. Doświadczenia w tym dawały ostatnie walki na [[Front Litewsko-Białoruski|Froncie Litewsko-Białoruskim]] oraz na Polesiu, gdzie działało kilkanaście sowieckich eskadr{{r|lot}}, w sumie około 50 samolotów. W okresie intensywnych walk w wojnie polsko-bolszewickiej (kwiecień – październik 1920) na froncie walczyło 21{{r|bitwa}} polskich eskadr lotniczych, w tym 14 eskadr wywiadowczych, 6 eskadr myśliwskich i jedna eskadra niszczycielska{{r|bitwa}}. Pierwszym posunięciem organizacyjnym wycofujących się wojsk polskich było wyznaczenie płk. [[Adam Zaleski|Adama Zaleskiego]] na dowódcę lotniczej obrony Warszawy{{r|lot}}, z zadaniem koordynacji akcji lotnictwa i obrony przeciwlotniczej. Następnym pociągnięciem było wyznaczenie od 20 sierpnia [[19 Eskadra Myśliwska|19 Eskadryeskadry]] do pełnienia stałego dyżuru jednym, a później dwoma samolotami z pilotami. Poza tym zorganizowano sieć obserwatorów (rozmieszczonych głównie na stacjach kolejowych), którzy mieli powiadamiać telefonicznie Port Lotniczy na Mokotowie o zbliżających się samolotach bolszewickich. Przedsięwzięcia te okazały się zbyteczne, ponieważ Tuchaczewski na podejściu pod Warszawę miał tylko jeden sprawny samolot w Grupie Mozyrskiej{{r|lot}}. Pilot sowiecki przez pomyłkę 15 sierpnia wylądował na terenie zajętym przez Polaków i został wzięty do niewoli. Od 1 sierpnia Polacy prowadzili z lotnisk Warszawy loty rozpoznawcze w celu ustalenia kierunków poruszania się wojsk sowieckich.
 
W bitwie na przedpolach Warszawy planowano użyć 14 eskadr, po sześć w składzie [[Front Północny (1920)|Frontu Północnego]] i [[Front Środkowy (1920)|Frontu Środkowego]] oraz dwie w odwodzie Naczelnego Wodza. Odwrót polskich oddziałów z Litwy, Białorusi i Ukrainy zdezorganizował działalność polskich eskadr. Traciły one, podczas przemieszczenia, samoloty i sprzęt techniczny{{r|wwoj}}. Na początku sierpnia większość eskadr lotniczych znalazło się w Warszawie{{r|wwoj}}. W Warszawie uzupełniono je samolotami wyremontowanymi w CWL oraz płatowcami które nadeszły z Anglii i skierowano do walki. Płatowce angielskie przydzielono do 1, 9 i 10 Eskadryeskadry{{r|lot}}. Nadejście samolotów angielskich złagodziło kryzys sprzętowy, jednak wystąpiły problemy oswojenia i obsługi sprzętu także przez pilotów. Pierwsze próby pilotów polskich na angielskich samolotach skończyły się rozbiciem kilku samolotów. Jednak wysiłek organizacyjny przyniósł efekty. W czasie operacji [[Michaił Tuchaczewski|M. Tuchaczewskiego]] na Warszawę, 5 sierpnia przybyła do Warszawy pociągiem lotniczym [[16 Eskadra Wywiadowcza|16 eskadra wywiadowcza]]. Została ona zaangażowana do obrony miasta. Wspierała wojska na linii [[Warszawa]] – [[Białystok]]. W [[Tłuszcz (powiat wołomiński)|Tłuszczu]] powstało lotnisko polowe na którym stacjonowała. 9 sierpnia samolot wysłany na lot zwiadowczy z Tłuszcza w rejonie Małkini, za linią frontu zbombardował oddział sowiecki. Ostrzelał też bolszewików na moście na [[Bug]]u. Samolot otrzymał 12 trafień w kadłub i 42 w skrzydła. Pilot był ranny. 12 sierpnia inny samolot wykonywał rozpoznanie trasy kolejowej Warszawa-[[Tłuszcz (powiat wołomiński)|Tłuszcz]]-[[Łochów]]{{r|leks}}. Na wschód od Tłuszcza ostrzelano dwie dywizje sowieckie na marszu. Sowieci odpowiedzieli ogniem. Strzelec zginął, pilot wylądował.
 
Większość lotnictwa polskiego na początku operacji była gotowa do walki. Jednak ponad połowę polskiego sprzętu lotniczego stanowiły dwumiejscowe maszyny wywiadowcze, dlatego używano ich zarówno do rozpoznania, jak i bombardowania oraz kierowania ogniem artylerii i ataków szturmowych na oddziały nieprzyjaciela. Rozpoznanie powietrzne odgrywało dużą rolę w planowaniu operacyjnym polskiego dowództwa (m.in. podczas opracowywania planów bitwy nad Wisłą). Zdołano także dokonać koncentracji wysiłku lotnictwa na najważniejszych odcinkach frontu, np. podczas bitwy nad Wisłą skoncentrowane pod Warszawą eskadry wpłynęły na przebieg walk w rejonie Radzymina{{r|leks}}.
 
13 sierpnia rozpoczęły się w rejonie Warszawy walki, m.in. [[Bitwa pod Radzyminem (1920)|pod Radzyminem]]. Eskadry 1 Armii latały nad walczącymi wojskami, atakując bombami i ogniem karabinów maszynowych. Podobnie działały eskadry 5 Armii (1, 12 i 13 eskadra), wspierając walczące oddziały w bitwie nad Wkrą, pod Nasielskiem, Pułtuskiem i Płockiem{{r|lot}}.
14–15 sierpnia pod Radzyminem piloci [[19 Eskadra Myśliwska|19 Eskadryeskadry]] wspierali [[1 Dywizja Litewsko-Białoruska|Dywizję Litewsko-Białoruską]]. Brak był jednak koordynacji działań pomiędzy wojskami lądowymi a lotnictwem. Wspierały one oddziały walczące nad Wkrą, pod Nasielskiem, Pułtuskiem i Płockiem{{r|lot}}. W momencie pojawienia się lotnictwa w działaniach nad Radzyminem tylko dwa bataliony 10 Dywizji Piechoty wchodziły do walki. Pozostała część dywizji była na pozycjach wyjściowych, dlatego też działania lotnictwa nie dały rezultatów, mimo że ogień z samolotów rozpędził oddziały nieprzyjaciela i samoloty zbombardowały tyły bolszewickich oddziałów. W walkach 5 Armii gen. Sikorskiego nad Wkrą piloci 12 Eskadry dobrze współpracowali z dowództwem, dostarczając cenne informacje z rozpoznania przeciwnika. 16 sierpnia sztab 5 Armii otrzymał dane o panicznym odwrocie bolszewików na Pułtusk. Pozwoliło to dowództwu wydać rozkazy o pościgu, co pozwoliło szybko osiągnąć linię Narwi.
 
16 sierpnia, w dniu rozpoczęcia [[Kontruderzenie znad Wieprza|operacji znad Wieprza]], skąd ruszyła polska kontrofensywa dowodzona bezpośrednio przez [[Józef Piłsudski|J. Piłsudskiego]], poderwano do rozpoznania wszystkie samoloty. Załogi przebywały w powietrzu 6–8 godzin, dając cenne informacje o ruchach wojsk przeciwnika i własnych. Na froncie uczestniczyła 10 Eskadra wyposażona 14 sierpnia w 10 nowiutkich samolotów Bristol, lecz nie mogła wziąć udziału w walkach ze względu na nieprzybycie pociągu lotniczego z wyposażeniem i benzyną. Sytuację ratowała [[4 Eskadra Wywiadowcza|4 Eskadra „Toruńska”]], która stacjonowała w rejonie Białobrzegów i rozpoznawała rejon: [[Garwolin]]-[[Siedlce]]-[[Parczew]] oraz [[3 Eskadra Wywiadowcza]] stacjonująca w Dęblinie i posiadająca 3 maszyny. 3 Eskadra w tym dniu wykonała kilka lotów, obrzucając bombami i rozpraszając ogniem karabinów maszynowych szyki oddziałów sowieckich. Intensywnie była ostrzeliwana droga [[Węgrów]] – [[Sokołów Podlaski|Sokołów]] – [[Drohiczyn (województwo podlaskie)|Drohiczyn]]. 3 i 4 Armie miały jednak najsłabsze lotnictwo, mimo działania na głównym kierunku uderzenia. W czasie prowadzenia kontruderzenia znad Wieprza do [[4 Armia (II RP)|4 Armii]] gen. Skierskiego przydzielono [[9 Eskadra Wywiadowcza|9 Eskadrę]] – 10 płatowców. W Dęblinie stacjonowała [[I Grupa Lotnicza|1 Niszczycielska Eskadra Lotnicza]] (dowódca por. pil. Franciszek Wieden). Po przegrupowaniu wojsk przybyły z Lublina [[3 Eskadra Wywiadowcza|3]] i [[10 Eskadra Wywiadowcza|10]] eskadry wywiadowcze (3 Eskadra miała tylko 3 samoloty). Po 25 sierpnia przybyła na front [[2 Eskadra Wywiadowcza]] (dowódca por. pil. Wiktor Rybotycki). 2 Eskadra pozostawała w Dęblinie do 2 października 1920{{r|leks}}.
21 540

edycji