Aleatoryzm: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 260 bajtów ,  11 miesięcy temu
drobne merytoryczne, źródła/przypisy
(drobne merytoryczne, źródła/przypisy)
[[Plik:Pierre Boulez , Franse dirigent, Bestanddeelnr 921-1210.jpg|thumb|[[Pierre Boulez]], twórca terminu ''aleatoryzm'', w 1968]]
'''Aleatoryzm''' (z [[łacina|łac.]] ''alea'', kostka do gry) – kierunek w [[muzyka współczesna|muzyce współczesnej]] polegający na wprowadzeniu elementu przypadku zarówno w pracy [[kompozytor]]skiej, jak i wykonawczej. Jego rozwój nastąpił w [[Lata 50. XX wieku|latach 50. XX wieku]].
'''Aleatoryzm''' ({{łac.|alea}}{{odn|Habela|1988|s=12}}{{refn|grupa=uwaga|pol. ''[[Kości (gra)|gra w kości]]'', ale również ''przypadek, ślepy traf''{{odn|oprac. Kazimierz Kumaniecki|1986|s=27}}}}) – [[technika kompozytorska]] polegająca na dopuszczeniu przez [[kompozytor]]a przypadkowości podczas wykonywania [[Utwór muzyczny|kompozycji]] w zakresie pewnych jej [[Elementy dzieła muzycznego|elementów]], zakładając tym samym niepowtarzalność samego wykonania. Termin ten został wprowadzony przez [[Pierre Boulez|Pierre'a Bouleza]] w 1957{{odn|Habela|1988|s=12}}.
 
Autor może używać czynnika losowego już na etapie [[Kompozycja (muzyka)|komponowania]] (podobnie jak w [[dadaizm]]ie), albo pozostawić pewną dowolność wykonawcy. W [[Notacja muzyczna|zapisie nutowym]] polega to na celowo niedookreślonym zapisie, np. nieregularna linia falista na [[Pięciolinia|pięciolinii]] zamiast określonych dźwięków. Inną metodą jest budowanie kompozycji z krótkich elementów składowych, których kolejność wybierana jest losowo w czasie wykonywania utworu (np. ''Klavierstück XI'' [[Karlheinz Stockhausen|Stockhausena]]).
 
Z [[akustyka|akustycznego]] punktu widzenia każde wykonanie utworu jest ''zjawiskiem aleatorycznym'', gdyż precyzyjna notacja muzyczna nie równa się absolutnej precyzji wykonawczej.
 
== Zastosowanie ==
Technika aleatoryczna pojawia się w twórczości kompozytorów muzyki poważnej, takich jak:
* [[Pierre Boulez]] – np. ''Sonata fortepianowa nr 3''
* [[Sylvano Bussotti]]
* [[John Cage]]
* [[Morton Feldman]]
* [[Lukas Foss]]
* [[Marek Jasiński (kompozytor)|Marek Jasiński]]
* [[Witold Lutosławski]] – wprowadził [[Aleatoryzm kontrolowany]]
* [[Karlheinz Stockhausen]] – np. ''Klavierstück XI'', ale stosuje również ''formę otwartą''
 
a także przeniknęła do muzyki [[rock]]owej i [[jazz]]owej np. w utworach:
* [[Frank Zappa|Franka Zappy]]
* [[John Zorn|Johna Zorna]]
* [[Lou Reed]]a – solówki [[gitara elektryczna|gitarowe]] w niektórych utworach [[The Velvet Underground]]
* [[The Dillinger Escape Plan]]
 
== Zobacz też ==
* [[Aleatoryzm kontrolowany]]
* [[Aleatoryzm niezamierzony]]
* [[Kompozycja otwarta#W muzyce|Kompozycja otwarta w muzyce]]
 
== Uwagi ==
{{uwagi}}
 
== Przypisy ==
{{przypisy}}
 
== Bibliografia ==
* ''Mała encyklopedia muzyki'', Stefan Śledziński (red. naczelny), PWN, Warszawa 1981, {{ISBN|83-01-00958-6}}
* {{Cytuj książkę | nazwisko = Habela | imię = Jerzy | autor = Jerzy Habela | tytuł = Słowniczek muzyczny | wydawca = Polskie Wydawnictwo Muzyczne | miejsce = Kraków | data = 1988 | seria = Biblioteka Słuchacza Koncertowego. Seria Wprowadzająca | isbn = 8322403364 | odn = tak}}
* {{Cytuj książkę | tytuł = Słownik łacińsko-polski według słowników Hermana Mengego i Henryka Kopii | wydawca = Państwowe Wydawnictwo Naukowe | miejsce = Warszawa | data = 1986 | inni = oprac. [[Kazimierz Feliks Kumaniecki|Kazimierz Kumaniecki]] | odn = {{odn/id|oprac. Kazimierz Kumaniecki|1986}}}}
 
{{Kontrola autorytatywna}}
24 683

edycje