Katedra Notre-Dame w Paryżu: Różnice pomiędzy wersjami

rozwinięcie
(transept jest nawą krzyżową/poprzeczną, zatem nawy kościoła, jeśli takowy posiada transept mogą się krzyżować)
Znacznik: Anulowanie edycji
(rozwinięcie)
Od 10 sierpnia 1806 roku w skarbcu katedry – pod opieką kanoników Kapituły Bazyliki Metropolitalnej – przechowywane są relikwie [[Korona cierniowa|korony cierniowej]]<ref name=Derecki>{{Cytuj stronę |url = http://www.krajoznawcy.info.pl/nabozenstwo-z-korona-cierniowa-9060 |tytuł = Nabożeństwo z Koroną Cierniową |nazwisko = Derecki |imię = Anna |data = 2010-01-12 |data dostępu = 2019-04-17}}</ref>.
 
== ArchitekturaHistoria ==
Budowa katedry Notre Dame rozpoczęła się w 1163 roku, kiedy to papież [[Aleksander III (papież)|Aleksander III]] oficjalnie położył [[kamień węgielny]] pod jej budowę. Notre Dame ma 130 m długości i 35 m wysokości w swoim najwyższym punkcie [[Sklepienie|sklepienia]]{{r|:0}}.
 
=== Tło historyczne ===
Ówczesny Paryż stanowił centrum nowo kształtującej się potęgi europejskiej. Jego korzystne położenie pozwalało kontrolować przeprawy rzeczne i zapewniało dynamiczny rozwój. Handel stanowił klucz dla wzrastającej zamożności Paryża. Miasto było również ośrodkiem kultu religijnego, związanego z lokalnym męczennikiem - świętym Dionizym (St. Denis). Wybudowana w XII wieku [[bazylika Saint-Denis]] powstała w miejscu jego śmierci. Legenda głosi, że zanim padł martwy przebiegł od 6 do 7 mil ze wzgórza Montmartre, gdzie odcięto mu głowę w drugiej połowie III wieku naszej ery. Obecny przy budowie świątyni, dwunastowieczny biskup Paryża - [[Maurice de Sully]] - na długo pozostał pod wpływem wrażenia jakie zrobiły na nim strzeliste sklepienia i wszechobecne światło wypełniające wnętrze bazyliki. Zachwycony powstałą w nowym stylu [[Gotyk|gotyckim]] świątynią postanowił wybudować równie imponujący kościół w samym sercu Paryża. Nowa budowla miała stać się ikoną spuścizny chrześcijaństwa i zostać poświęcona Matce Bożej. Okres ekonomicznego wzrostu ówczesnej Europy, w szczególności Francji, był niezwykle sprzyjający dla realizacji śmiałego założenia. Wspierany finansowo przez monarchę biskup zatrudnił architekta (którego tożsamość nie jest nam dzisiaj znana) do zaprojektowania nowej katedry. Budowa wymagała wyburzenia rozmaitych domostw w tłocznym sąsiedztwie oraz dwóch istniejących kościołów, wybudowanych w miejscu antycznej pogańskiej świątyni. Kamień węgielny został wmurowany podczas wystawnej ceremonii w obecności samego papieża - [[Aleksander III (papież)|Aleksandra III]] - w czerwcu 1163 roku<ref name=":3">{{Cytuj |tytuł = An 800-year history of Paris's Notre Dame Cathedral |data = 2019-04-15 |data dostępu = 2019-05-03 |opublikowany = National Geographic |url = https://www.nationalgeographic.com/archaeology-and-history/magazine/2017/05-06/notre-dame-de-paris/}}</ref>.
 
=== Budowa ===
Wybudowanie katedry zajęło blisko 200 lat. Budowę zaczęto od strony wschodniej - tam znajduje się część poświęcona sacrum. Konsekracja ołtarza nastąpiła w 1182 roku, podczas panowania króla [[Filip II August|Filipa II]]. Wtedy to biskup [[Maurice de Sully|de Sully]] odprawił uroczystą pierwszą mszę świętą w katedrze. Zmarł jednak w 1196 roku, blisko 150 lat przed ukończeniem prac<ref name=":3" />.
 
W początkowych fazach projektowania konstrukcja dachu oraz ścian była stosunkowo ciężka i masywna, co ograniczało rozmiar okien zmniejszając ilość naturalnego światła wpadającego do wnętrza katedry. W 1220 roku postanowiono pozbyć się problemu górnego domknięcia wnętrza naw za pomocą sklepień żebrowych, charakterystycznego rozwiązania gotyckiego wykorzystującego układ przecinających się kamiennych żeber do podparcia konstrukcji. Dzięki tym unowocześnieniom okna mogły zostać powiększone<ref name=":3" />.
 
W 1240 roku, pierwszy znany architekt - [[Jean de Chelles]] - ukończył budowę nawy, a poźniej dwóch wież fasady zachodniej. Rozpoczęto prace nad elewacjami [[Transept|transeptu]], które kontynuował jego następca [[Pierre de Montreuil]]. To on nadzorował instalację nowych większych okien, włączając w to trzy [[Rozeta (architektura)|rozety]] - w północnej, południowej i zachodniej ścianie katedry<ref name=":3" />.
 
Ostateczne poprawki wprowadzano po roku 1300 pod okiem architekta [[Jean Ravy|Jean'a Ravy]], który zaimplementował kolejne gotyckie innowacje architektoniczne - rozbudowany system [[Skarpa (architektura)|przypór]] odciążających konstrukcję dachu i ścian. Pozwoliły one wyprowadzić siły powodowane przez wysokie sklepienie poza wewnętrzne ściany zapewniając grację i lekkość budowli<ref name=":3" />.
 
== Architektura ==
Katedra Notre Dame to przykład [[Bazylika|bazyliki]] z galeriami i z podwójnymi [[Nawa boczna|nawami bocznymi]], co daje w sumie 5 [[Nawa|naw]]. Podwójne nawy boczne przechodzą w podwójne obejście [[Prezbiterium|chórowe]] zwane [[ambit]]em. Problem, aby obejście chórowe rozszerzało się po promieniu na zewnątrz rozwiązano podwojeniem liczby kolumn w obejściu oraz oryginalną konstrukcją sklepienia z naprzemianlegle rozłożonych trójkątów. Dzięki następstwu jednakowych kolumn w [[arkada]]ch nawy głównej, prosta i zaokrąglona część chóru zachowują rytm. [[Nawa główna]] posiada sześciodzielne [[sklepienie krzyżowo-żebrowe]], a jej ściany składają się z trzech kondygnacji (arkady - [[Empora|empory]] - okna). Późniejszy architekt wzbogacił system ścian i kolumn korpusu pewnymi wariantami. Empory zyskały wówczas trzy otwory, a ich podparcie z boków zamiast okrągłych [[Służka (architektura)|służek]] gwarantują płaskie [[Pilaster|pilastry]]{{r|:0}}. W chórze, powstałym nieco wcześniej, zgodnie z [[Normanowie|normańską]] tradycją empory mają jeszcze dwuczęściowe otwory<ref name=":1">{{Cytuj |autor = Nikolaus Pevsner |rozdział = Gotyk wczesny i dojrzały |tytuł = Historia architektury europejskiej |data = 2013 |isbn = 978-83-213-4738-7 |wydawca = Wydawnictwo ARKADY |s = 67-69}}</ref>. Pierwotnie ściany nawy głównej podzielone były na cztery części - ponad pasem arkad i empor powierzchnia ścian była przebita [[Rozeta (architektura)|rozetami]] i mniejszymi niż obecnie oknami. Rozwiązanie to nie zyskało uznania, gdyż wnętrze katedry było zbyt ciemne, i już w XIII wieku okna powiększono. W wieku XIX architekt [[Eugène Viollet-le-Duc|Viollet-Le-Duc]] zrekonstruował pierwotną ich formę wokół skrzyżowania naw kościoła{{r|:0}}.
 
[[Transept]] katedry znajduje się w jej centralnej części, prawie pośrodku między wieżami zachodniej [[Fasada|fasady]] a wschodnią [[Apsyda (architektura)|apsydą]]. Nieznacznie występuje on poza mury zewnętrzne naw bocznych. Dobudowane w późniejszym okresie kaplice wokół obejścia dodatkowo wyrównują granicę zewnętrznych ścian z murami transeptu<ref name=":1" />.
 
Notre Dame ma 130 m długości i 35 m wysokości w swoim najwyższym punkcie [[Sklepienie|sklepienia]]{{r|:0}}.
 
=== Fasada ===