Dziedzictwo św. Jana Sarkandra: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 169 bajtów ,  8 miesięcy temu
ilustracje (prawa autorskie), drobne techniczne
(+ Commons)
(ilustracje (prawa autorskie), drobne techniczne)
Rozkwit towarzystwa rozpoczął się wraz z powołaniem nowego zarządu w 1904 roku Znaleźli się w nim: ks. Tomasz Dudek, ks. Wilhelm Kasperlik, [[Józef Londzin|ks. Józef Londzin]], [[Antoni Macoszek|ks. Antoni Macoszek]], ks. Jan Milik, ks. Jan Mocko, ks. Karol Olszak, [[Rudolf Tomanek|ks. Rudolf Tomanek]], oraz osoby świeckie: Franciszek Danel, dr Antoni Dyboski, Jan Sztwiertnia i Józef Zubek. W roku 1905 opracowano nowy statut i kontynuowano działalność wydawniczą, obejmującą modlitewniki, śpiewniki, broszurki o treści religijnej, ale też dzieła literatury polskiej. W lipcu 1918 roku do statutowych celów towarzystwa dołączyło założenie i prowadzenie własnej drukarni wraz z introligatornią, a także prowadzenie własnej księgarni z filiami i nabywanie kamienic oraz innych nieruchomości do celów „kulturalno-oświatowych”. Drukarnię posiadało towarzystwo już od roku 1913, kiedy to przejęło koncesję i budynek Jana Slany’ego przy ówczesnym Placu Teatralnym 8. Drukarnia Dziedzictwa była drugą polską drukarnią na [[Śląsk Cieszyński|Śląsku Cieszyńskim]]. W 1929 roku drukarnia została przeniesiona do nowo wybudowanego budynku na ul. Pokoju 6, w miejscu późniejszej Cieszyńskiej Drukarni Wydawniczej. Pod koniec lat trzydziestych drukarnia zatrudniała ok. 50 pracowników. W 1919 roku w wynajętym lokalu przy ulicy Szersznika 9 rozpoczęła swoją działalność księgarnia (w jej ofercie znalazły się również artykuły papiernicze, przybory do pisania i dewocjonalia). W 1926 roku została przeniesiona na Plac św. Krzyża. Od 1921 roku działała introligatornia Dziedzictwa. W 1919 roku Dziedzictwo powołało Sekretariat Generalny Towarzystw Kulturalno-Oświatowych w Cieszynie, któremu przewodniczył w latach 1919-1922 ks. Leopold Biłko, koordynujący działalność katolickich związków i stowarzyszeń młodzieżowych. W połowie lat dwudziestych zaczęła się tworzyć biblioteka Dziedzictwa, początkowo na bazie otrzymanej w 1925 roku Biblioteki Polskiej Teologów Wrocławskich w [[Ołomuniec|Ołomuńcu]] i w [[Vidnava|Widnawie]]. W 1929 roku w jej zasób weszła cenna spuścizna ks. Józefa Londzina. Biblioteka znajdowała się w siedzibie stowarzyszenia na Starym Targu, a za jej zbiory odpowiadał ks. Franciszek Trombala. W 1933 roku organizacja zrzeszała ok. 2,5 tys. osób. Działalność stowarzyszenia przerwał wybuch [[II wojna światowa|II wojny światowej]]. Ostatnim prezesem przed wojną był wybrany na to stanowisko w czerwcu 1939 roku ks. Leopold Biłko.
 
<center>
<gallery>
Plik:Ignacy Swiezy Dziedzictwo.jpg|Ks. Ignacy Świeży (1839-1902), jeden z twórców Dziedzictwa 1873 roku i prezes w latach 1873-1897
Plik:Jozef Londzin Dziedzictwo.jpg|Ks. Józef Londzin, prezes Dziedzictwa w latach 1925-1928
</gallery>
</center>
 
=== Druga wojna światowa ===
== Współczesność ==
[[Plik:Dziedzictwo 1994.jpg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/Plik:Dziedzictwo_1994.jpg|mały|533x533px|Pierwszy numer czasopisma "Dziedzictwo", kwiecień 1994]]
Stowarzyszenie zostało reaktywowane 26 października 1993 roku pod nazwą Dziedzictwo św. Jana Sarkandra. W składzie Zarządu znaleźli się: ks. Henryk Satława, Tadeusz Brachaczek, Franciszek Hess-Halski, Emilia Skupień, Roman Szwenda i Karol Branny. Towarzystwo zaczęło wydawać czasopismo „Dziedzictwo” (1994-2010). Udało się również odzyskać część przedwojennego majątku - księgarnię i kamienicę na Starym Targu. W 1997 roku Dziedzictwo założyło Katolickie Liceum Ogólnokształcące im. św. Melchiora Grodzieckiego w Cieszynie. Dodatkowo w 1999 roku powstało Gimnazjum Katolickie, a w 2001 roku Katolicka Szkoła Podstawowa im. Świętej Rodziny oraz Katolickie Przedszkole im. Dzieciątka Jezus. W ten sposób powstał pierwszy w Cieszynie kompleks katolickich placówek oświatowych, który proponował naukę od przedszkola do matury. W nieodległych Czechowicach-Dziedzicach działalność w 2009 roku rozpoczęło Katolickie Gimnazjum (w 2017 roku przekształcone w Katolicką Szkołę Podstawową) oraz Przedszkole Katolickie. W 2014 roku stowarzyszenie uruchomiło internetowy portal społeczno-chrześcijański „Gwiazdka Cieszyńska”, będący w założeniu kontynuatorem papierowego czasopisma o tym tytule wydawanego do 1939 roku. Od 2019 roku jego asystentem kościelnym jest ks. Tomasz Sroka będący jednocześnie dyrektorem Katolickiego LO i Katolickiej SP w Cieszynie. Oprócz tego do statutowych działań towarzystwa zalicza się organizowanie wykładów, odczytów, kursów i szkoleń, organizowanie rekolekcji rodzinnych i środowiskowych oraz pielgrzymek, prowadzenie działalności wydawniczej, bibliotek oraz czytelni, organizowanie i wspomaganie innej działalności kulturalnej (m.in. przedstawień, występów chórów itp.), działalność charytatywna czy w końcu prowadzenie działalności gospodarczej w celu gromadzenia środków materialnych do finansowania podstawowych celów stowarzyszenia.<gallery>
 
Plik:Dziedzictwo Katolickie Przedszkole Cieszyn.jpg|Siedziba Katolickiego Przedszkola im. Dzieciątka Jezus w Cieszynie
<center><gallery widths="240">
Plik:Dziedzictwo Katolicka Szkola Cieszyn.jpg|Siedziba Katolickiej Szkoły Podstawowej im. Świętej Rodziny w Cieszynie
Plik:Dziedzictwo Katolickie LiceumPrzedszkole Cieszynim.jpg|Siedziba stowarzyszeniaDzieciątka DziedzictwoJezus śww Cieszynie. Jana Sarkandra orazjpg|Siedziba Katolickiego Liceum OgólnokształcącegoPrzedszkola im. św. MelchioraDzieciątka GrodzieckiegoJezus w Cieszynie
Plik:Dziedzictwo Katolicka SzkolaSzkoła Podstawowa im. Świętej Rodziny w CieszynCieszynie.jpg|Siedziba Katolickiej Szkoły Podstawowej im. Świętej Rodziny w Cieszynie
Plik:Katolickie Liceum Ogólnokształcące im. św. Melchiora Grodzieckiego w Cieszynie.jpg|Siedziba stowarzyszenia Dziedzictwo św. Jana Sarkandra oraz Katolickiego Liceum Ogólnokształcącego im. św. Melchiora Grodzieckiego w Cieszynie
</gallery>
</center>
 
== Działalność wydawnicza ==
=== Ogólna charakterystyka ===
W latach 1873-1939 Dziedzictwo wydało ponad sto własnych pozycji książkowych i kilkadziesiąt kalendarzy o łącznym nakładzie szacowanym na 700 tys. – 1 mln egzemplarzy. Sztandarowe wydawnictwa ([[Modlitewnik (książka)|modlitewniki]], śpiewniki czy literatura popularna) ukazywały się zazwyczaj w dużych nakładach (1 tys. – 10 tys. egzemplarzy) i były rozprowadzane również poza Śląskiem Cieszyńskim. Oprócz tego drukarnia stowarzyszenia wykonywała zlecenia dla wydawnictw krakowskich, poznańskich i warszawskich. Pierwszą wydaną przez Dziedzictwo książką była wydana w 1874 roku broszura ks. Ignacego Świeżego „O męstwie chrześcijańskim”. Prezes stowarzyszenia w pierwszym dwudziestopięcioleciu jego istnienia napisał, opracował bądź przetłumaczył dziewięć dzieł religijnych oraz napisał własną pracę o cieple. To właśnie literatury religijnej towarzystwo wydawało najwięcej. Duże znaczenie miało dla Dziedzictwa przekazanie przez ks. Jana Żmijkę praw wydawniczych do swojej przeróbki słynnego kancjonału ks. Antoniego Janusza. Ks. Teodor Janik umożliwił uzyskanie praw wydawniczych dzieł opracowanych przez [[Jezuici|jezuitów]], w tym „Żywotów Pańskich” [[Piotr Skarga|ks. Piotra Skargi]]. Od 1877 roku Dziedzictwo uczestniczyło w wydawaniu [[Kalendarz Cieszyński|„Kalendarza Cieszyńskiego”]] drukowanego przez Karola Prochaskę, a w latach 1910–1920 wydawało samodzielnie „Kalendarz Dziedzictwa”. W czasie rewolucji 1905 roku wydano trzy broszurki ks. Jana Biłki o stosunku katolików do socjalizmu. Wydanie przez Dziedzictwo powieści [[Walenty Krząszcz|Walentego Krząszcza]] („Janek” „Szkoła na pustkowiu” i in.) wprowadziło tego nauczyciela do grona poczytnych regionalnych pisarzy. W 1906 roku nakładem towarzystwa ukazało się cieszyńskie wydanie [[Pan Tadeusz|„Pana Tadeusza”]]. Podczas I wojny światowej Dziedzictwo wydawało polskie modlitewniki dla żołnierzy. W drukarni Dziedzictwa w dwudziestoleciu międzywojennym drukowane było kilka ważnych periodyków, m.in. kwartalnik [[Zaranie Śląskie|„Zaranie Śląskie”]], „Gwiazdka Cieszyńska”, „Rocznik Towarzystwa Tatrzańskiego – Beskid Śląski”, miesięcznik „Przyrodnik” czy „Rocznik Towarzystwa Przyjaciół Nauk na Śląsku”. W 1932 roku ks. Rudolf Tomanek wydał z papierów pośmiertnych ks. Józefa Londzina „Kościoły drewniane na Śląsku”. Ostatnią książką w 1939 roku był drukowany już podczas okupacji, modlitewnik „Chwalcie Pana” (wyd. 8, nakł. 10 tys. egzemplarzy). Tytuł ten nie ujrzał światła dziennego, gdyż cały nakład został skonfiskowany przez gestapo i przeznaczony na przemiał. W 1947 roku reaktywowane Dziedzictwo wydało ponownie zniszczony przez Niemców nakład „Chwalcie Pana” oraz „Wyrąbany chodnik” Gustawa Morcinka, którego maszynopis ocalono przed zniszczeniem.<gallery>
 
<center>
<gallery widths="240">
Plik:Dziedzictwo Statut.jpg|Ustawy towarzystwa "Dziedzictwo błog. Jana Sarkandra dla ludu polskiego na Śląsku" (Cieszyn, 1905)
Plik:Dziedzictwo Pan Tadeusz.jpg|Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz (Cieszyn, 1906)
Plik:Dziedzictwo Kalendarz.jpg|Kalendarz Dziedzictwa błog. Jana Sarkandra na rok pański 1910 (Cieszyn)
Plik:Dziedzictwo Dorobek.jpg| Rudolf Tomanek, Dorobek półwiekowej działalności oświatowej Dziedzictwa (Cieszyn, 1924)
</gallery>
</center>
 
=== Modlitewnik „Chwalcie Pana” ===
114

edycji