Władysław III Laskonogi: Różnice pomiędzy wersjami

m
Anulowanie: 99% poprawek zbytecznych
m (MalarzBOT: WPCHECK#64: poprawiam link tożsamy z tekstem linka)
m (Anulowanie: 99% poprawek zbytecznych)
Znacznik: Anulowanie edycji
|2. poprzednik = [[Mieszko III Stary]]
|2. następca = [[Władysław Odonic]]
|3. tytuł = [[Władcywładcy Polski|Książę zwierzchni Polski<br /><small>(książę krakowski)</small>]]
|3. od = 1202
|3. do = [[1206]]<ref group="uwaga" name=a>Nie wiadomo, na jak długo Władysław objął panowanie nad ziemią krakowską. Według niektórych historyków kres jego rządów nastąpił jeszcze na jesieni [[1202]], według innych (a ta wersja wydaje się prawdopodobniejsza) dopiero w [[1206]], a nawet w [[1210]].</ref>
|3. poprzednik = [[Mieszko III Stary]]
|3. następca = [[Leszek Biały]]
|4. tytuł = [[Władcywładcy Polski|Książę krakowski]]
|4. od = 1228
|4. do = 1231
[[Plik:Władysław Laskonogi.PNG|thumb|266px|Władysław Laskonogi, grafika [[Aleksander Lesser|Aleksandra Lessera]]]]
 
'''Władysław III Laskonogi''' (ur. [[1161]]–[[1166]]/[[1167]]<ref>K. Jasiński, ''Uzupełnienia do genealogii Piastów'', „Studia Źródłoznawcze”, t. 3, 1958, s. 202.</ref>, zm. [[3 listopada]] [[1231]] w [[Środa Śląska|Środzie Śląskiej]]) – [[Władcy Wielkopolski|książę wielkopolski]], w latach 1194–1202 w południowej [[Wielkopolska|Wielkopolsce]], w latach 1202–1229 w Wielkopolsce, w latach 1202–1206<ref group="uwaga" name=a />, 1228–1229 [[Książętaksiążęta krakowscy|książę krakowski]], w 1206 oddał [[księstwo kaliskie]] [[Henryk I Brodaty|Henrykowi I Brodatemu]] z [[Książętaksiążęta wrocławscy|linii śląskiej]], 1206–1210 i 1218–1225 w [[Lubusz]]u, 1216–1217 tylko w [[Gniezno|Gnieźnie]], choć według innych prawdopodobniejszych wersji oddał wtedy bratankowi tylko południowo-zachodnią Wielkopolskę.
 
== Genealogia i przydomek ==
 
== We współpracy z ojcem Mieszkiem III Starym ==
W źródłach książę po raz pierwszy pojawia się w 1168 na zjeździe w [[Jędrzejów|Jędrzejowie]], gdzie jako kilkuletnie dziecko świadkował na dokumentach wydanych dla miejscowego klasztoru [[Cystersicystersi|cystersów]].
 
W 1177 lub 1179 razem z ojcem i starszym rodzeństwem został zmuszony na skutek buntu dotychczasowego [[Książętaksiążęta sandomierscy|księcia sandomierskiego]] [[Kazimierz II Sprawiedliwy|Kazimierza Sprawiedliwego]] i najstarszego syna Mieszka III z pierwszego małżeństwa [[Odon Mieszkowic|Odona]] do wyjazdu z kraju. Do Wielkopolski Władysław powrócił razem z rodziną w 1181 i, mimo osiągnięcia [[Wiekwiek sprawny|wieku sprawnego]], nie otrzymał wówczas własnej dzielnicy.
 
Władysław ożenił się z [[Łucja rugijska|Łucją]], córką [[Jaromir I|Jaromara I]], księcia [[Rugia|rugijskiego]]. Małżeństwo to, mające wzmocnić wpływy Mieszka III na [[Pomorze Zachodnie|Pomorzu Zachodnim]], okazało się bezdzietne.
 
== Władysław Laskonogi księciem wielkopolskim i krakowskim ==
13 marca 1202 zmarł książę wielkopolski Mieszko III Stary. Umożliwiło to odpowiednio już przygotowanemu Władysławowi bez przeszkód objąć rządy w Wielkopolsce. Również w [[Małopolska|Małopolsce]], dzięki poparciu udzielonemu przez [[Wojewodowiewojewodowie krakowscy|wojewodę krakowskiego]] [[Mikołaj Gryfita|Mikołaja]] udało się najmłodszemu Mieszkowicowi bez przeszkód objąć tron krakowski. Kontrkandydatem do Krakowa był najstarszy syn Kazimierza Sprawiedliwego [[Leszek Biały]]. Propozycja ta jednak upadła, gdyż książę sandomierski opierał swoje rządy na wojewodzie Goworku, który był zaciętym wrogiem stronnictwa skupionego wokół Mikołaja.
 
== Utrata tronu w Krakowie ==
 
== Plany przywrócenia zwierzchnictwa Polski nad Pomorzem. Zamiana Kalisza na Lubusz ==
Zainteresowanie Władysława III sprawami pomorskimi wiąże się z dwoma wydarzeniami. Pierwszym było uroczyste spotkanie księcia wielkopolskiego z królem duńskim [[Waldemar II Zwycięski|Waldemarem II]], podczas którego próbowano rozstrzygnąć sprawy sporne i ustalić strefy wpływów. Drugie wydarzenie to zaskakująca umowa z [[Książętaksiążęta wrocławscy|księciem śląskim]] [[Henryk I Brodaty|Henrykiem I Brodatym]], na mocy której nastąpiła zamiana [[Ziemiaziemia kaliska|ziemi kaliskiej]] (stanowiącej część ojcowizny Władysława Odonica) na [[Ziemia Lubuska|ziemię lubuską]], dzięki której łatwiej było prowadzić aktywną politykę nad [[Morze Bałtyckie|Bałtykiem]]. Jednak już w 1209 Laskonogi utracił ziemię lubuską na rzecz margrabiego [[Łużyce|Dolnych Łużyc]] [[Konrad II (margrabia Łużyc)|Konrada II]] (szwagra Laskanogiego), który pokonał księcia w [[Bitwa pod Lubuszem (1209)|bitwie pod Lubuszem]]. Zaniepokojony taką sytuacją Henryk Brodaty podczas kampanii prowadzonej między sierpniem 1210 a marcem 1211 odbił ziemię lubuską z rąk niemieckich, wykorzystując zamieszanie po śmierci margrabiego Konrada II (6 maja 1210) i spory o jego dziedzictwo między pozostałymi członkami rodziny Wettynów. Po zwycięstwie Henryk Brodaty na powrót przekazał ziemię lubuską Władysławowi Laskonogiemu.
 
== Bunt arcybiskupa Henryka Kietlicza i bratanka Władysława Odonica. Wygnanie ich z kraju ==
Oddanie Kalisza w obce ręce wywołało niezadowolenie Władysława Odonica, który uważał to miasto za część należnej mu ojcowizny. Młodemu Odonicowi (liczył w tym momencie ok. 16 lat) udało się uzyskać poparcie części możnych wielkopolskich i przede wszystkim [[Biskupi gnieźnieńscy|metropolity gnieźnieńskiego]] [[Henryk Kietlicz|Henryka Kietlicza]], którzy pragnęli przy okazji zmusić Laskonogiego do reform, przywilejów dla kościoła i ograniczenia władzy monarszej.
 
Powstanie, jakie wówczas wybuchło, nie było jednak zbyt dobrze przygotowane i obaj sprzymierzeńcy – Władysław Odonic i Henryk Kietlicz musieli się ratować ucieczką na dwór Henryka Brodatego. Również obłożenie Laskonogiego przez arcybiskupa [[Ekskomunikaekskomunika|klątwą kościelną]] niewiele powstańcom pomogło, gdyż swego poparcia synowi Mieszka III udzielił [[Biskupibiskupi poznańscy|biskup poznański]] [[Arnold II (biskup poznański)|Arnold II]].
 
== Przyjęcie wygnańców na dworze we Wrocławiu. Odonic księciem kaliskim ==
 
== Zjazd w Głogowie. Pogodzenie się Władysława Laskonogiego z arcybiskupem ==
Mediacji między zwaśnionymi stronami podjął się Henryk Brodaty, który na Boże Narodzenie [[1208]] zaprosił obu książąt wielkopolskich, arcybiskupa, oraz [[Biskupibiskupi wrocławscy|biskupów wrocławskiego]], [[Lista biskupów lubuskich|lubuskiego]] i [[Biskupibiskupi poznańscy|poznańskiego]] na zjazd do [[Głogów|Głogowa]]. Udało się tam załatwić tylko spór Laskonogiego z hierarchią kościelną – Henryk Kietlicz w zamian za odwołanie ekskomuniki mógł powrócić do Wielkopolski, otrzymując także wynagrodzenie poniesionych strat. Konflikt stryja z bratankiem trwał natomiast nadal.
 
== Próba reaktywacji statutu Bolesława Krzywoustego. Zjazd w Borzykowej i epizodyczne rządy Mieszka Plątonogiego w Krakowie ==
W 1210 Laskonogi wsparł starania [[Książętaksiążęta opolsko-raciborscy|księcia raciborskiego]] [[Mieszko I Plątonogi|Mieszka Plątonogiego]] o restytucję [[Ustawa sukcesyjna Bolesława Krzywoustego|statutu Bolesława Krzywoustego]]. W tym momencie Władysław był zapewne najstarszym po Mieszku [[Piastowie|Piastowiczem]], w związku z czym mógł z pewnością liczyć, że po rychłej śmierci sędziwego księcia raciborskiego otrzyma tytuł księcia seniora, wraz z upragnionym [[Kraków|Krakowem]]. Według niektórych historyków starszy od Władysława był jednak Henryk Brodaty. Jest to o tyle prawdopodobniejsze, że [[Innocenty III|papież Innocenty III]] w wydanej przez siebie 9 czerwca 1210 bulli nakazującej przestrzeganie statutu Krzywoustego, powołuje się na starania niewymienionego z imienia księcia śląskiego, a tylko Henryk I Brodaty używał takiego tytułu. Jakkolwiek by nie było, bulla papieska wywołała w Polsce ogromne zamieszanie.
 
W lipcu 1210 [[Książętaksiążęta krakowscy|książę krakowski]] [[Leszek Biały]], [[Książętaksiążęta śląscy|książę śląski]] [[Henryk I Brodaty|Henryk Brodaty]], [[Władcy Mazowsza|mazowiecki]] [[Konrad I mazowiecki|Konrad]] i [[Władcy Wielkopolski|kaliski]] [[Władysław Odonic]] spotkali się wraz z duchownymi hierarchami w [[Synod w Borzykowej|Borzykowej]], by wyjaśnić zagadkową sprawę. Mieszko Plątonogi zamiast do Borzykowej wyruszył jednak wraz z wojskiem do Krakowa, gdzie wobec panującego tam zamieszania decyzyjnego udało się mu bez problemu zająć [[Wawel]]. Arcybiskup Kietlicz nie zamierzał jednak pogodzić się z zaistniałą sytuacją i uzyskawszy od młodych książąt słowa poparcia oraz dokumenty potwierdzające szeroki immunitet kościelny, rozpoczął starania w [[Rzym]]ie o cofnięcie feralnej bulli. Zabiegi te odniosły sukces i kiedy w maju 1211 Mieszko Plątonogi zmarł, Leszek Biały mógł na powrót zasiąść na tronie krakowskim. Zamierzenia starszego pokolenia zakończyły się niepowodzeniem.
 
== Wzrost znaczenia arcybiskupa Henryka Kietlicza. Władysław Odonic księciem w południowej Wielkopolsce ==
W 1215 pozycja Władysława Laskonogiego uległa dalszemu osłabieniu w wyniku wzrostu potęgi arcybiskupa. Henryk Kietlicz wsparty postanowieniami [[Sobór laterański IV|Soboru Laterańskiego IV]] i kolejnym zjazdem z książętami juniorami odbytym w [[Wolbórz|Wolborzu]], gdzie Leszek Biały, Konrad mazowiecki, Władysław Odonic i [[Kazimierz I opolski]] wydali wielki przywilej immunitetowy dla kościoła, wystosował do księcia wielkopolskiego żądanie wydzielenia dla Władysława Odonica należnej mu ojcowizny. Ostatecznie, w roku 1216, Laskonogi nie chcąc ryzykować zbrojnej konfrontacji oddał Odonicowi dzielnicę należącą wcześniej do jego ojca (trwają spory historyków o jakie terytorium chodziło, najprawdopodobniej była to część południowej Wielkopolski leżąca nad Obrą, choć część historyków uważa, że młody Władysław otrzymał wówczas całą dzielnicę poznańską i to łącznie ze stołecznym grodem). Porozumienie stryja z bratankiem zostało poparte bullą [[Honoriusz III|papieża Honoriusza III]] z 9 lutego 1217. Nastąpiło również oficjalne pogodzenie księcia z arcybiskupem, który otrzymał od Laskonogiego przywilej wystawiony na związany z nim klasztor [[Cystersicystersi|cystersów]] w [[Łekno (województwo wielkopolskie)|Łeknie]].
 
== Upadek potęgi arcybiskupa. Powstanie trójsojuszu książąt piastowskich – Władysław Laskonogi, Henryk Brodaty i Leszek Biały ==
Zawarty w 1216 kompromis wytrzymał próbę czasu przez niespełna rok. Ambitny arcybiskup swą dumną postawą skutecznie bowiem zniechęcił do swojej polityki kolejnych książąt piastowskich. Jego znaczenie zmalało zaś dodatkowo po klęsce polityki papieża Honoriusza III.
 
W 1217 doszło do zawarcia przez dotychczasowych antagonistów Leszka Białego i Władysława Laskonogiego znamiennego [[Układukład o przeżycie|układu o przeżycie]], na mocy którego obaj władcy nie posiadający wówczas męskich potomków zapowiedzieli wzajemne dziedziczenie posiadłości. Umowa ta w oczywisty sposób godziła w księcia kaliskiego Władysława Odonica, najbliższego krewnego Laskonogiego.
 
== Usunięcie Władysława Odonica z kraju. Kwestia podjęcia przez Laskonogiego współpracy w ramach trójsojuszu ==
W tym samym roku książę wielkopolski zyskując życzliwą neutralność ze strony Henryka Brodatego zdecydował się rozwiązać ostatecznie konflikt z Odonicem i uderzył na dzielnicę bratanka, zmuszając go do ucieczki z kraju. Do formalnego zawiązania układu sojuszniczego Laskonogiego i Brodatego (stanowiącego uzupełnienie podobnego układu z Leszkiem) doszło w końcu 1217 lub na początku 1218, podczas zjazdu w nadgranicznym [[Sądowel|Sądowlu]], dzięki pośrednictwu [[Biskupibiskupi poznańscy|biskupa poznańskiego]] [[Paweł II (biskup poznański)|Pawła]] i lubuskiego [[Wawrzyniec II (biskup lubuski)|Wawrzyńca]]. Z nieznanych przyczyn treść zawartego układu korzystna była wyłącznie dla księcia [[Wielkopolska|Wielkopolski]], który nie tylko uzyskał zgodę na zagarnięcie dzielnicy Odonica (do której części tj. [[Kalisz]]a, w myśl układu z 1206, mógł zgłosić swoje pretensje książę śląski), ale odzyskiwał również przy okazji (na zasadzie dożywocia) [[Lubusz]], stracony w 1209 na rzecz margrabiego [[Łużyce|Łużyc]] Konrada (ziemia lubuska w rękach margrabiego łużyckiego pozostała tylko przez niecały rok, gdyż już w 1210 zdobył ją dla siebie Henryk Brodaty). Być może księciu śląskiemu chodziło o stworzenie jednego frontu książąt polskich ponad ich partykularnymi interesami. Porozumienie z Sądowla zostało zatwierdzone specjalną bullą papieską z 9 maja 1218, co dodatkowo załamało arcybiskupa Kietlicza.
 
Pierwszym sprawdzianem działania trójsojuszu (tj. książąt Laskonogiego, Brodatego i Leszka Białego) była śmierć w [[1219]] wielkiego przegranego – metropolity Henryka Kietlicza i wspólny wybór na stanowisko arcybiskupa kanclerza [[Wincenty z Niałka|Wincentego z rodu Niałków]], jednego z najbliższych współpracowników księcia wielkopolskiego.
 
== Władysław Laskonogi ponownie księciem krakowskim. Dalszy etap zmagań z bratankiem ==
Jak by nie było, tragedia gąsawska pozwoliła Władysławowi Laskonogiemu przejść do ofensywy. Na początku następnego roku książę wielkopolski w nieznanej historykom bitwie pokonał bratanka biorąc go do niewoli. Następnie Laskonogi udał się do Małopolski, gdzie upomniał się o tron krakowski należny mu zgodnie z zawartą w 1217 umową o przeżycie z Leszkiem Białym. Wprawdzie książę krakowski zostawił rocznego syna [[Bolesław V Wstydliwy|Bolesława]], ale wiadomo było, że do czasu osiągnięcia przez niego pełnoletniości tron obejmie ktoś inny. Jednocześnie z Władysławem Laskonogim pretensje do Małopolski zgłosił także rodzony brat Leszka Konrad mazowiecki. Formalnej elekcji nowego panującego dokonano na wiecu w [[Wiślica|Wiślicy]] 5 maja 1228, gdzie większość możnowładców zgromadzona wokół biskupa krakowskiego [[Iwo Odrowąż]]a, [[Wojewodowiewojewodowie krakowscy|wojewody krakowskiego]] [[Marek z Brzeźnicy|Marka Gryfity]] i wojewody sandomierskiego Pakosława Starego Awdańca opowiedziała się za kandydaturą Władysława odrzucając propozycje Konrada.
 
== Zjazd w Cieni. Laskonogi formalnie pierwszym władcą elekcyjnym ==
 
== Oddanie Małopolski Henrykowi Brodatemu jako namiestnikowi ==
Niestety, wkrótce sytuacja geopolityczna Władysława uległa znacznemu pogorszeniu. Z więzienia wydostał się i na nowo podjął walkę ze stryjem Władysław Odonic, co sprawiło, że książę wielkopolski nie mógł przygotować się do spodziewanej inwazji Konrada mazowieckiego na Małopolskę. Z tego też względu zdecydował się za zgodą panów krakowskich (głównie za takim rozwiązaniem byli [[Odrowążowie|Odrowążowie]] i [[Gryfici (Świebodzice)|Gryfici]]) przekazać rządy w Krakowie księciu śląskiemu Henrykowi Brodatemu. Nie miały to być jednak rządy suwerenne, Brodaty obejmował bowiem w Małopolsce władzę tylko jako namiestnik. Ustępstwem ze strony Laskonogiego była zapewne obietnica dziedziczenia całości spadku po sobie książętom śląskim, co było zresztą złamaniem postanowień zawartych w Cieni, gdzie książę czynił następcą syna Leszka Białego Bolesława V.
 
== Wojna na dwa fronty z Konradem mazowieckim i Władysławem Odonicem ==
 
== Klęska Laskonogiego w Wielkopolsce. Ucieczka na Śląsk. Przekazanie prawa do spadku w Wielkopolsce i Małopolsce Henrykowi Brodatemu ==
Tymczasem walki w Wielkopolsce przyjęły dla Władysława Laskonogiego bardzo zły obrót. W bliżej nieznanych okolicznościach został on pokonany przez Odonica i zmuszony do ucieczki na [[Śląsk]]. Książę schronił się na dworze [[Kazimierz I opolski|Kazimierza opolskiego]] w [[Racibórz|Raciborzu]]. Na dwór Henryków Śląskich wyjechał prawdopodobnie dopiero po śmierci [[Książętaksiążęta opolsko-raciborscy|księcia opolsko-raciborskiego]], zapewne ponownie przekazując im prawa do spadku po sobie.
 
== Ostatnia próba powrotu do Wielkopolski ==
25 535

edycji