Otwórz menu główne

Zmiany

Rozmiar się nie zmienił, 3 miesiące temu
m
WP:SK+mSK+ToS+mSI+Bn, drobne redakcyjne
|nazwa oryginalna = bosanski jezik<br />босански језик
|kraj, region1 = [[Bośnia i Hercegowina]], [[Serbia]] ([[Sandżak]], [[Kosowo]])
|liczba = 2,5-35–3,5 mln.
|rodzina = [[Języki indoeuropejskie]]
* [[Języki słowiańskie]]
**** [[Język serbsko-chorwacki]]
***** Standard bośniacki
|rodzaj = [[alfabet chorwacki]], [[cyrylica serbska]]{{refn|grupa="uwaga"„uwaga”|nazwa="zapis"„zapis”|Cyrylica serbska jest równoprawnym sposobem zapisu standardu bośniackiego, ale w praktyce używa się jej prawie wyłącznie w [[Republika Serbska|Republice Serbskiej]]. W [[Federacja Bośni i Hercegowiny|Federacji Bośni i Hercegowiny]] dominuje alfabet łaciński<ref name="p1">{{Cytuj książkę | autor = Fatima Pelešić-Muminović |tytuł = Bosanski jezik. 1 |url = http://books.google.com/books?id=k5RiAAAAMAAJ | tytuł = Bosanski jezik. 1 | wydawca = Bemust | strony=5 | język=sh}}</ref><ref>{{cytuj książkę | autor = Senahid Halilović |tytuł = Pravopis bosanskoga jezika |url = https://books.google.com/books?id=S5NiAAAAMAAJ | tytuł = Pravopis bosanskoga jezika | wydawca=Preporod | rok=1996 | strony=15 | język=sh}}</ref><ref name="p4">{{cytuj książkę | autor = Ronelle Alexander | url = https://books.google.com/books?id=6HTdZ5rxJ-cC | tytuł = Bosnian, Croatian, Serbian, a Grammar: With Sociolinguistic Commentary |url = https://books.google.com/books?id=6HTdZ5rxJ-cC |wydawca=Univ of Wisconsin Press |isbn=978-0-299-21193-6 | strony = 1-21–2 | język=en}}</ref>.}}<br />(dawniej [[bosančica]] i [[arebica]])<ref name="p1" />
|kraj, region2 = {{Państwo|Bośnia i Hercegowina}}
|mapka = Mapa bośniacka.png |opis =
|opis =
|agencja = nieregulowany
|iso1 = bs| iso2=bos| sil=BOS
|kod iso2 = bs| przymiotnik=Bośniackabos
|sil = BOS
|kod = bs
|przymiotnik = Bośniacka
|przymiotnik2 = bośniackiego
|język = bośniacki|wikisłownik=Język bośniacki
|wikisłownik = Język bośniacki
}}
[[Plik:Bih bosniak dijalects.png|thumb|Dialekty bośniackiego, występujące w Bośni i Hercegowinie.]]
'''Język bośniacki''' (bośn. {{k|bs|bosanski}} / {{j|bs|босански}}) – [[odmiana językowa|lektmowa]] z  grupy [[Grupa zachodnia języków południowosłowiańskich|zachodniej]] [[Języki południowosłowiańskie|języków południowosłowiańskich]], używanyużywana głównie przez [[Boszniacy|Boszniaków]]. W literaturze lingwistycznej klasyfikowanyklasyfikowana jako jedna z czterech ustandaryzowanych [[odmiana języka|odmian]] [[Język serbsko-chorwacki|języka serbsko-chorwackiego]]<ref>David Dalby, ''Linguasphere'' (1999/2000, Linguasphere Observatory), s. 445, 53-AAA-g, "Srpski„Srpski+Hrvatski, Serbo-Croatian"Croatian”.</ref><ref>{{cytuj książkę| nazwisko r = BunčićKempgen | imię r = DanielSebastian | rozdziałtytuł = DieDeutsche (Re-)NationalisierungBeiträge derzum serbokroatischen14. StandardsInternationalen Slavistenkongress, Ohrid, 2008 | nazwisko r = KempgenBunčić | imię r = SebastianDaniel |tytułrozdział = DeutscheDie Beiträge(Re-)Nationalisierung zumder 14. Internationalen Slavistenkongress, Ohrid, 2008serbokroatischen Standards |wydawca= Otto Sagner |miejsce= Monachium |rok=2008 |strony=93 |seria= Welt der Slaven |isbn= |oclc= 238795822 |język=de}}</ref><ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Gavrić |imię = Saša |tytuł = Jezička/e politika/e u Bosni i Hercegovini i njemačkom govornom području: zbornik radova predstavljenih na istoimenoj konferenciji održanoj 22. marta 2011. godine u Sarajevu |nazwisko r = Kordić | imię r = Snježana | autor r link = Snježana Kordić | rozdział = Jezična politika: prosvjećivati ili zamagljivati? | adres rozdziału = http://bib.irb.hr/datoteka/565627.JEZICNA_POLITIKA.PDF | nazwisko = Gavrić | imię = Saša |tytuł = Jezička/e politika/e u Bosni i Hercegovini i njemačkom govornom području: zbornik radova predstavljenih na istoimenoj konferenciji održanoj 22. marta 2011. godine u Sarajevu |wydawca= Goethe-Institut Bosnien und Herzegowina ; Ambasada Republike Austrije ; Ambasada Švicarske konfederacije |miejsce= Sarajewo |rok=2011 |strony=61–62 |isbn=978-9958-1959-0-7| język=sh}}</ref><ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Henn-Memmesheimer |imię = Beate |nazwisko2 = Franz |imię2 = Joachim |tytuł = Die Ordnung des Standard und die Differenzierung der Diskurse |nazwisko r = Kafadar | imię r = Enisa | rozdział = Bosnisch, Kroatisch, Serbisch – Wie spricht man eigentlich in Bosnien-Herzegowina? | adres rozdziału =http://books.google.hr/books?id=63hKaFGtTDAC&pg=PA95&lpg=false#v=onepage&q&f=false | nazwisko = Henn-Memmesheimer | imię = Beate | nazwisko2 = Franz | imię2 = Joachim |tytuł = Die Ordnung des Standard und die Differenzierung der Diskurse | tom = 1 |wydawca= Peter Lang |miejsce= Frankfurt nad Menem |rok=2009 |strony=103 |seria= |isbn= |oclc= 699514676 |język=de}}</ref>.
 
LektJęzyk bośniacki ma status języka[[Język urzędowy|urzędowego]] w [[Bośnia i Hercegowina|Bośni i Hercegowinie]], obok [[Język chorwacki|chorwackiego]] i [[Język serbski|serbskiego]]. Mowa bośniacka jestJest również objęta statusem języka regionalnego w [[Serbia|Serbii]]<ref>{{Cytuj stronę | url=https://web.archive.org/web/20140103175919/http://www.coe.int/t/dg4/education/minlang/Report/EvaluationReports/SerbiaECRML1_en.pdf | tytuł=European charter for regional or minority languages: Application of the charter in Serbia | opublikowany= Rada Europy | rok=2009 | data dostępu = 2018-01-19}}</ref> i [[Kosowo|Kosowie]]<ref>{{Cytuj książkę | urlautor=https://books.google.com/books?id=WZ1GAAAAQBAJDriton Muharremi |autor2= Samedin Mehmeti |tytuł=Handbook on Policing in Central and Eastern Europe | autorurl=Driton Muharremi | autor2https://books.google.com/books?id= Samedin MehmetiWZ1GAAAAQBAJ | wydawca=Springer | rok=2013 | strony=129 | data dostępu = 2018-01-19}}</ref> i dopuszcza się ją do użytku urzędowego w [[Czarnogóra|Czarnogórze]]<ref>{{Cytuj stronę |url=http://www.snp.co.me/strana.asp?kat=1&id=1278 | tytuł = Ustav Crne Gore | data dostępu = 2018-01-19 | archiwum = http://web.archive.org/web/20180120000807/http://www.snp.co.me/strana.asp?kat=1&id=1278 |data dostępu = 2018-01-19}}</ref>.
 
== Standaryzacja ==
Nazwa "język„język bośniacki"bośniacki” została przyjęta w [[1995]] roku po rozpadzie [[Jugosławia|Jugosławii]], stosuje się ją również w standardzie [[ISO 639]]. Niektórzy językoznawcy (niemal wyłącznie bośniaccy) wyrażają pogląd, że język bośniacki istniał już wcześniej i posiada własną, sięgającą wczesnego średniowiecza, historię. Jest to kwestia dyskusyjna i umowna, ponieważ dialekty języka serbsko-chorwackiego, jak i same języki standardowe – bośniacki, chorwacki i serbski są do siebie bardzo zbliżone. Jednak choć już w latach 70. XX w. zaczęto wyróżniać w języku serbsko-chorwackim subwariant bośniacki (obok wariantu serbskiego i chorwackiego), dopiero w 1995 r. Boszniacy zdecydowali się podnieść status swojej mowy do rangi języka narodowego i [[język standardowy|standardowego]].
 
W latach 90. [[XX wiek|XX]] w. rozpoczął się proces [[Norma językowa|kodyfikacji]] oraz elaboracji języka bośniackiego. Wydano pierwszy [[słownik]] i akademicką gramatykę, a także liczne podręczniki do nauki tego standardu (Isaković, ''Rječnik bosanskoga jezika: karakteristična leksika'', Sarajewo 1995; Jahić, ''Školski rječnik bosanskoga jezika'', Sarajewo 1999; Jahić, Halilović, Palić, ''Gramatika bosanskoga jezika'', Zenica 2000). Na razie jednak stopień elaboracji i kodyfikacji tego wariantu jest wyraźnie niższy niż w przypadku większości języków standardowych.
 
Standardowa forma bośniackiego oparta została na [[Dialekt sztokawski|dialekcie sztokawskim]], a dokładniej na poddialekcie wschodniohercegowińskim<ref>{{Cytuj książkę | autor = Branka Magaš | url = http://books.google.com/books?id=qfYzAAAAMAAJ | tytuł = Pitanje opstanka: zajednički obrazovni sustav za Bosnu i Hercegovinu |url = http://books.google.com/books?id=qfYzAAAAMAAJ |rok = 1998 | wydawca=Promocult | język=sh}}</ref><ref>{{Cytuj książkę | autor = Senahid Halilović |tytuł = Bosanski jezik |url = http://books.google.com/books?id=NWtiAAAAMAAJ | tytuł = Bosanski jezik | rok = 1991 | strony=182 | język=sh}}</ref>, który stanowi również podstawę trzech pozostałych języków standardowych (chorwackiego, serbskiego i czarnogórskiego). Wariant bośniacki wyróżnia się stosunkowo licznymi zapożyczeniami z osmańskotureckiego, arabskiego i perskiego<ref>{{Cytuj książkę | autor = Emil Tokarz |tytuł = Język wobec przemian kultury |url = http://books.google.com/books?id=lGXlAAAAMAAJ | tytuł = Język wobec przemian kultury | rok = 1997 | wydawca=Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego | strony=65 | język=pl}}</ref><ref>{{Cytuj książkę | autor = Uniwersytet Jagielloński |tytuł = Rocznik Slawistyczny (tomy 54-56) |url = http://books.google.com/books?id=qfYzAAAAMAAJ | tytuł = Rocznik Slawistyczny (tomy 54-56) | rok = 2004 | wydawca=G. Gebenther i Spółka | strony=145 | język=pl}}</ref>, głównie ze względu na wpływy tamtejszych kultur. Do zapisu wykorzystuje się zwykle alfabet łaciński, ale sankcjonowany jest również zapis cyrylicą serbską<ref group="uwaga" name="zapis" />.
 
Współcześnie język bośniacki wraz z pozostałymi trzema odmianami normatywnymi dialektu sztokawskiego podciąga się pod pojęcie "język„język serbsko-chorwacki"chorwacki”. Miano to nie jest powszechnie akceptowane w krajach byłej Jugosławii, ale pozostaje w powszechnym użyciu wśród językoznawców i określa się nim wspólną podstawę, na której oparte zostały współczesne cztery standardy. Przy wzięciu pod uwagę aspektów socjolingwistycznych standardy te bywają również klasyfikowane jako odrębne języki<ref>{{Cytuj książkę| autor=Graeme Trousdale | tytuł=Introduction to English Sociolinguistics |url=http://books.google.com/books?id=ZTEkDQAAQBAJ | rok=2010 | wydawca=Edinburgh University Press | strony=7 | język=en}}</ref><ref>{{Cytuj książkę| autor=Mirjana N. Dedaić | autor2=Daniel N. Nelson | tytuł=At War with Words |url=http://books.google.com/books?id=_EJC-rX8eeYC | rok=2012 | wydawca=Walter de Gruyter | strony=248-249248–249 | język=en}}</ref>, należące do diasystemu zwanego środkowo-południowosłowiańskim<ref>{{Cytuj książkę | url=http://books.google.com/books?id=P8ZpQgAACAAJ | autor=Dževad Jahić | autor2=Senahid Halilović | autor3=Ismail Palić | tytuł=Gramatika bosanskoga jezika |url=http://books.google.com/books?id=P8ZpQgAACAAJ |rok=2000 | język=sh}}</ref>.
 
== Kontrowersje wokół nazewnictwa ==
Nazwa "język„język bośniacki"bośniacki” ({{w języku|sh|bosanski / босански}}) ma charakter kontrowersyjny dla niektórych Chorwatów i Serbów, którzy nazywają ten standard językiem boszniackim ({{w języku|sh|bošnjački / бошњачки}}). Kontrowersje wynikają ze zbyt rozległego znaczenia, jakie ma nieść promowany przez Boszniaków termin. Określenie "język„język bośniacki"bośniacki” sugeruje bowiem, że odmiana bośniacka jest językiem wszystkich Bośniaków, podczas gdy większość bośniackich Chorwatów i Serbów swoje mowy określa odpowiednio mianem języka chorwackiego i języka serbskiego<ref>{{Cytuj książkę | autor = Pål Kolstø | url = http://books.google.com/books?id=qY7eCwAAQBAJ | tytuł = Strategies of Symbolic Nation-building in South Eastern Europe |url = http://books.google.com/books?id=qY7eCwAAQBAJ |rok = 2016 | język=en}}</ref>.
 
Wielu serbskich i chorwackich językoznawców uznaje narzucenie nazwy „język bośniacki” za próbę unitaryzacji obszaru językowego BiH<ref>{{Cytuj książkę | autor = Dalibor Brozović | url = https://hrcak.srce.hr/76514 | tytuł = Odnos hrvatskoga i bosanskoga odnosno bošnjačkoga jezika |url = https://hrcak.srce.hr/76514 |rok = 1999 | strony=13-1613–16 | język=sh}}</ref><ref>{{Cytuj stronę | nazwisko = | imię = | url = http://www.rastko.rs/filologija/odbor/odluka001_c.html | tytuł = Odbor za standardizaciju srpskog jezika |nazwisko = |imię = |język=sh |data dostępu = 2018-01-19 | język=sh}}</ref> i zalecają używanie – ich zdaniem – odpowiedniejszego terminu „język boszniacki”<ref>{{cytuj książkę | autor = Ronelle Alexander | url = https://books.google.com/books?id=6HTdZ5rxJ-cC | tytuł = Bosnian, Croatian, Serbian, a Grammar: With Sociolinguistic Commentary |url = https://books.google.com/books?id=6HTdZ5rxJ-cC |wydawca=Univ of Wisconsin Press|isbn=978-0-299-21193-6 | strony=426-427426–427 | język=en}}</ref>. Wśród boszniackich językoznawców dominuje natomiast przekonanie, że jedyne właściwe określenie to „język bośniacki”<ref>{{Cytuj książkę | autor = Ranko Bugarski |tytuł = Linguistic (Un)reality in Contemporary Bosnia and Herzegovina |url = http://www.helsinki.fi/slavicahelsingiensia/preview/sh41/pdf/2.pdf | tytuł = Linguistic (Un)reality in Contemporary Bosnia and Herzegovina | rok = 2012 | strony=38 |język=en |data dostępu = 2018-01-19 | język=en}}</ref>, i że tą nazwą powinni posługiwać się również Chorwaci i Serbowie.
 
== Zobacz też ==
* [[język czarnogórski]]
* [[język serbski]]
 
== Przypisy ==
{{Przypisy}}
 
== Uwagi ==
{{Uwagi}}
 
== Przypisy ==
{{Przypisy}}
 
{{Języki słowiańskie}}