Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 27 bajtów ,  2 miesiące temu
m
Abram, Andrzejewski, Andrzejowski.
<center>B</center>
Babecki, Baczkowski, Badoracki, Baranowski, Batycki, Bączkowski, Bąklewski, Beklewski, Bendoński, Benglewski, Benklewski, Berski, Berzbortkiewicz, Bethune, Będoński, Bęklewski, Białłyszewski, Białowieski, Bielakowski, Bielański, Bielejewski, Bierwecki, Bierzwięcki, Bierżewicki, Bierżewski, Blanday, Błażejewicz, Błędostowski, Błędowski, Błogowski, Błoniewski, Błoniowski, Błoński, Bobolecki, Bobolicki, Bobrowski, Bocianowski, Bodzisławski, Bogdaszewski, Boguchwał, Bohdaszewski, Bojarski, Bolochowiec, Bołchowiec, Bołkoński, Bołochowiec, Bonczakowski, Bonisko, Boniuszko, Borkowski, Borodziński, Borsa, Borsza, Borszowicz, Bortkiewicz, Bortkowicz, Bortkowski, Borzestowski, Borzkowski, Boszkowski, Bratkowski, Brodzki, Brudzewski, Bryndzanacki, Brzański, Brzozdowski, Buczek, Buczko, Bukojemski, Buza, Bużański, Bzowski. <ref>{{Cytuj książkę|nazwisko=Rybčonak|imię=Siarhiej|tytuł= Herboŭnik biełaruskaj šlachty|url= http://www.lyczkowski.net/pl/herbarz/szlachty-litewskiej/tom-2.html|data=2007|tom=2|strony=366-367|miejsce=Miensk|wydawca=НАРБ|język=be|isbn= 978-985-6372-52-3}} '''Herbowny Brytkiewicz''' {{lang|pl}}</ref>.
<center>C</center>
Ćmachowski, Ćwikliński.
<center>D</center>
Dahlke, Dalkiewicz, Darowski, Dawrowski, Dąbrowski, Debrzyński, Derszniak, Dersztorff, Ditrich, Dłuski, Dmowski, Dobaczewski, Dobrogost, Dobrosławski, Dobrowolski, Dobrzyński, Dołągowski, Dołongowski, Domasławski, Domasłowski, Domaszewski, Domosławski, Domysławski, Donajewski, Donajski, Dorohanicki, Dowgiał, Dowolg, Dowolgo, Drochiński, Drociński, Drohiciński, Drohiczański, Drohiczyński, Drohiński, Droyczewski, Drużbicki, Drużbiński, Drzewiecki, Dubieniecki, Duszyński, Dworczyński, Dwornicki, Dwornik, Dybczyński, Dybowski, Dybek, Dybrzyński, Dylądowski, Dylągowski, Dylengowski, Dylewski, Dylkiewicz, Dymberg, Dymidecki, Dzbański, Dzbeński, Dzbiński, Dziećmiarowski, Dzierżykraj, Dziewierzewski, Dziewoński, Dzułay, Dzwonowski, Dżugay, Dżułat, Dżułay. <ref>{{Cytuj książkę|nazwisko=Hlinski|imię=Jaŭhien|tytuł=Herboŭnik biełaruskaj šlachty|url=http://www.lyczkowski.net/pl/herbarz/szlachty-litewskiej/tom-5.html|data= 2018|tom=5|strony=269-271|miejsce= Miensk|wydawca=Беларусь|język=be|isbn= 978-985-01-1252-1}} '''Herbowny Demidowicz-Demidecki''' {{lang|pl}}</ref>.
<center>E</center>
Eńko.
Gajewski, Gartkiewicz, Garwoliński, Gasperowicz, Gawarecki, Gawin, Gawłowski, Gembicki, Gębicki, Gigański, Gilbaszewski, Gimbut, Gimbutowicz, Ginalski, Ginbut, Giżycki, Gliszczyński, Gładki, Głowacz, Głuchowski, Głuzicki, Gnuszyński, Goleszewski, Golian, Golikowski, Goloszewski, Gołębski, Gołoszewski, Gorawski, Gorski, Gorzeński, Gorzycki, Gorzyński, Gosławski, Gostomski, Goszczyński, Gowarecki, Gozdzikowski, Gożewski, Górecki, Górka, Górski, Grabski, Graff, Grąbczewski, Grochala, Grocholski, Grochowalski, Grochowolski, Grodzicki, Grodziecki, Grodziński, Grot, Grzejewski, Grzymisławski, Gulczewski, Gurski.
<center>H</center>
Hanowiecki, Herstopski, Hersztopski, Hłodki, Holibowski, Horaszkiewicz, Horoszkiewicz, Horoszowski, Horski, Horyszewski, Horyszowski, Horztopski, Howryłowski, Hoztopski, Hryniewicz, Hulewicz, Huściłło, Huściło. <ref>{{Cytuj książkę|nazwisko= Matviejčyk|imię=Dźmitry|tytuł= Herboŭnik biełaruskaj šlachty |url= http://www.lyczkowski.net/pl/herbarz/szlachty-litewskiej/tom-4.html|data=2016|tom=4|strony=747-748|miejsce=Miensk|wydawca=Беларусь|język=be|isbn= 978-985-01-1175-3}} '''Herbowny Hempel''' {{lang|pl}}</ref>.
<center>I</center>
Idzelewicz, Idzellewicz, Idzikowski, Ilikowski, Iłłowiecki, Iłowicki, Iłowiecki, Imbir, Imbram, Imbramowicz, Imram.
Ślęski, Śmietanka, Śnieszek, Śnieszko, Świdwa, Świeprawski.
<center>T</center>
Tański <ref>U Gajla niewłaściwie przypisane wyłącznie do herbu własnego "Tański"</ref>, Taplicki, Tarajewski, Tarnawski, Tarnowski, Tessarowski, Tholibowski, Timiński, Tłukomski, Tokbowski, Tolbowski, Tolibowski, Tomasz, Tomkiewicz, Topalski, Toplicki, Topolski, Trawiński, Trzebicki, Trzeyeński, Trzyeński, Tulibowski, Tupalski, Tupolski, Tuskiewicz, Tuszyński, Tymiński, Tynicki, Tyrzyński.
<center>U</center>
Udanowski, Udowicz, Udrycki, Udrzycki, Udzielski, Uhrynowski, Uszak.
<center>W</center>
Wakulewicz, Wardęski, Warszowski, Watkiewicz, Watkowski, Wąsowski, Wąssowski, Wątkiewicz, Wątkowski, Westchowski, Węgier, Wielądka, Wielądko, Wielątkowski, Wielżyno, Wielżyński, Wiencewicz, Wienicki, Wieniecki, Wiennicki, Wierszowski, Wierzbicki, Wierzbiński, Wierzbowski, Wierzchaczewski, Wierzuchowski, Wikowski, Wilga, Wilk, Wilkczycki, Wilkowski, Wilksicki, Wilksycki, Wilkszycki, Wilżyński, Winiecki, Winnicki, Wir, Wisłogórski, Wisłogurski, Witowski, Włyński, Wodecki, Wojchowski, Wojciechowski, Wojnicz, Wojniesławski, Wojno, Wojnowicz, Wojnowski, Wojsławski, Wolański, Wolski, Wołucki, Wołudzki, Woyno, Wójcikowski, Wstowski, Wujcikowski, Wysocki. <ref>{{Cytuj książkę|nazwisko= Matviejčyk|imię=Dźmitry|tytuł= Herboŭnik biełaruskaj šlachty|url=http://www.lyczkowski.net/pl/herbarz/szlachty-litewskiej/tom-3.html|data= 2014|tom=3|strony=26-27|miejsce=Miensk|wydawca=Беларусь|język=be|isbn= 978-985-01-1095-4}} '''Herbowny Wojlewicz''' {{lang|pl}}</ref>.
<center>Z</center>
Zabicki, Zagajewski, Zajączkowski, Zaklikowski, Zakrzewski, Zanszyk, Zarczycki, Zarczyński, Zarszyniski, Zarszyński, Zasułtowski, Zbański, Zbąski, Zborzeński, Zdanowski, Zgliczyński, Złotopolski, Zorawski, Zrzylski, Zygmuntowicz.
== Herbowni ==
[[Plik:Elefantorden wojciechowski.jpg|thumb|250px|Tarcza z herbem Nałęcz prezydenta [[Stanisław Wojciechowski|Stanisława Wojciechowskiego]] jako kawalera [[Order Słonia|Orderu Słonia]] (1923) w kaplicy orderowej na zamku Frederiksborg w [[Hillerød]] ([[Dania]])]]
Lista [[herbowniRód herbowy|herbownych]] w artykule sporządzona została na podstawie wiarygodnych źródeł, zwłaszcza klasycznych i współczesnych [[Herbarz (heraldyka)|herbarzy]]. Należy jednak zwrócić uwagę na częste zjawisko przypisywania rodom szlacheckim niewłaściwych herbów, szczególnie nasilone w czasie [[legitymacja szlachectwa|legitymacji szlachectwa]] przed zaborczymi [[heroldia]]mi, co zostało następnie utrwalone w wydawanych kolejno herbarzach. Identyczność nazwiska nie musi oznaczać przynależności do danego rodu herbowego. Przynależność taką mogą bezspornie ustalić wyłącznie badania [[genealogia|genealogiczne]].
 
Pełna lista [[herbowniRód herbowy|herbownych]] nie jest dziś możliwa do odtworzenia, także ze względu na zniszczenie i zaginięcie wielu akt i dokumentów w czasie [[II wojna światowa|II wojny światowej]] (m.in. w czasie [[powstanie warszawskie|powstania warszawskiego]] w [[1944]] spłonęło ponad 90% zasobu [[Archiwum Główne Akt Dawnych|Archiwum Głównego]] w Warszawie, gdzie przechowywana była większość dokumentów staropolskich)<ref>{{cytuj stronę| url =http://agad.gov.pl/?page_id=834 | tytuł =AGAD historia: Zarys dziejów kształtowania się zasobu |data dostępu =13.08.2013 | autor = | język =pl}}</ref>. Lista nazwisk znajdująca się w artykule (w infoboksie po prawej stronie) pochodzi z ''Herbarza polskiego'' Tadeusza Gajla<ref name="Gajl">{{Cytuj książkę | nazwisko= Gajl | imię=Tadeusz | autor link=Tadeusz Gajl | tytuł= Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku : ponad 4500 herbów szlacheckich 37 tysięcy nazwisk 55 tysięcy rodów | data= 2007| strony=406-539|wydawca= L&L| miejsce= | isbn= 978-83-60597-10-1}}</ref> i została uzupełniona o jedno pominięte przez tego autora nazwisko. Jest to dotychczas najpełniejsza lista herbownych, uzupełniana ciągle przez autora przy kolejnych wydaniach ''Herbarza''. Występowanie na liście nazwiska nie musi oznaczać, że konkretna rodzina pieczętowała się herbem Nałęcz. Często te same nazwiska są własnością wielu rodzin reprezentujących wszystkie stany dawnej Rzeczypospolitej, tj. chłopów, mieszczan, szlachtę.
 
Niektóre z wymienionych rodzin [[herbowniRód herbowy|herbownych]] weszły do rodu Nałęczytów drogą [[adopcja herbowa|adopcji herbowej]]. Pierwszą taką adopcją była ta z 1413 dla bojara litewskiego Koczana, protoplasty Koczanów, Koczanowiczów i Koczanowskich<ref>{{Cytuj książkę | autor=Adam Boniecki | tytuł= Herbarz polski|url=http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/doccontent?id=145&dirids=1|strony=164|tom=5 | data= 1907| wydawca= skł. gł. Gebethner i Wolff| miejsce= Warszawa| isbn=}}</ref>. W przypadku późniejszych adopcji, część dopuszczonych do Nałęcza otrzymała herby odmienione, ale niektórzy przyjęli Nałęcza bez żadnych zmian. Grono herbownych poszerzył w 1581 Andrzej Hanowiecki, przypuszczony do herbu przez Jakuba i Tomasza Wierzbińskich<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko= Wajs | imię=Anna | tytuł= Materiały genealogiczne, nobilitacje, indygenaty w zbiorach Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie | strony=52|data= 2001| wydawca= DiG| miejsce= Warszawa| isbn= 83-7181-173-X}}</ref>. Jan Dziećmiarowski został dopuszczony do Nałęcza w 1590<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko= Wajs | imię=Anna | tytuł= Materiały genealogiczne, nobilitacje, indygenaty w zbiorach Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie | strony=38|data= 2001| wydawca= DiG| miejsce= Warszawa| isbn= 83-7181-173-X}}</ref>. [[Stefan Batory]] zaliczył w grono szlachty swojego kancelistę, Mateusza Postha w 1591<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko= Wajs | imię=Anna | tytuł= Materiały genealogiczne, nobilitacje, indygenaty w zbiorach Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie | strony=97|data= 2001| wydawca= DiG| miejsce= Warszawa| isbn= 83-7181-173-X}}</ref>. Protoplasta rodziny Cal, Niemiec Wilhelm Cal, został adoptowany w 1596 przez Hieronima Gostomskiego<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko= Wajs | imię=Anna | tytuł= Materiały genealogiczne, nobilitacje, indygenaty w zbiorach Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie | strony=27|data= 2001| wydawca= DiG| miejsce= Warszawa| isbn= 83-7181-173-X}}</ref>. Kolejnym nobilitowanym był wojskowy, Stanisław Papuskowski, adoptowany przez Jana Górskiego w 1611<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko= Wajs | imię=Anna | tytuł= Materiały genealogiczne, nobilitacje, indygenaty w zbiorach Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie | strony=92|data= 2001| wydawca= DiG| miejsce= Warszawa| isbn= 83-7181-173-X}}</ref>. Ostatnim przypuszczonym do niezmienionego Nałęcza był [[neofita]] Stefan Wolański w 1765<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko= Wajs | imię=Anna | tytuł= Materiały genealogiczne, nobilitacje, indygenaty w zbiorach Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie | strony=128|data= 2001| wydawca= DiG| miejsce= Warszawa| isbn= 83-7181-173-X}}</ref>.
 
Niewątpliwie obcego pochodzenia jest nazwisko Bethune. Chodzi tu zapewne o francuski ród [[Béthune (ród)|de Bethuné]], od XVII wieku utrzymujący związki z Rzecząpospolitą. Franciszek de Bethuné, poseł francuski w Polsce, poślubił Marię Ludwikę, siostrę królowej Marii Kazimiery. Eugeniusz de Bethuné otrzymał w 1784 roku [[Order Orła Białego]]. Nie jest jasne, w jakich okolicznościach i który przedstawiciel rodu został dopuszczony do Nałęcza<ref>{{Cytuj książkę | autor=Adam Boniecki | tytuł= Herbarz polski|url=http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/doccontent?id=136&dirids=1 |strony=175|tom=1 | data= 1899| wydawca= skł. gł. Gebethner i Wolff| miejsce= Warszawa| isbn=}}</ref>. [[Jan Korytkowski]] w książce ''Prałaci i kanonicy Katedry Metropolitarnej Gnieźnieńskiej'' wspomina, że Maria Katarzyna de Bethune używała odmiany ''w polu srebrnym Nałęcz złota''<ref>{{Cytuj książkę | autor=Jan Korytkowski | tytuł= Prałaci i kanonicy katedry metropolitalnej gnieźnieńskiej od roku 1000 aż do dni naszych. Podług źródeł archiwalnych|strony=443|tom=3| data= 1899| wydawca= skł. gł. Gebethner i Wolff| miejsce= Warszawa| isbn=}}</ref>. Również Kasper Niesiecki wspominał o takiej odmianie (opisując Sapiehów napisał że Alexander Paweł pojął Maryannę Katarzynę margrabiankę de Bethune z margrabiów de Bethune herbu złota Nałęcz na polu srebrnym)<ref>{{Cytuj książkę | autor=Kasper Niesiecki | tytuł= Herbarz polski Kaspra Niesieckiego, s. j: powiększony dodatkami z późniejszych autorów, rękopismów, dowodów, urzędowych i wydany przez Jana Nep. Bobrowicza|url=http://books.google.pl/books?id=IWZJAAAAIAAJ&printsec=frontcover&hl=pl&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false |strony=250|tom=8 | data= 1841| wydawca= Waif| miejsce= Lipsk| isbn=}}</ref>. Tadeusz Gajl nie podaje jednak żadnej odmiany dla Bethunów, poza tym herb taki łamałby [[alternacja heraldyczna|zasadę alternacji]].
Niezależnie od tego powstał szereg [[odmiana herbowa|odmian]], które na skutek [[adopcja herbowa|adopcji herbowych]], powielanych błędów opisu, łączenia godeł małżonków itp. od podstawowego wizerunku różniły się szczegółami godła bądź klejnotu. Należy zaznaczyć, że nie zawsze pierwotna wersja herbu jest uznawana za „podstawową”. Jest nią raczej wersja używana najdłużej i przez największą liczbę rodów. Rozróżnienia takiego, obecnie powszechnie akceptowanego, dokonał [[Juliusz Karol Ostrowski]].
 
[[Bartoloni]], [[Dybowski]], [[Felsztyński]], [[Gostomski (herb szlachecki)|Gostomski I]], [[Korth (herb szlachecki)|Korth]], [[Kunowski (herb szlachecki)|Kunowski]], [[Łączyński (herb szlachecki)|Łączyński]] (Tadeusz Gajl nie uznaje czterech ostatnich za odmiany), [[Miliński]], [[Morawski (herb szlachecki)|Morawski]], [[Nałęcz II]], [[Nałęcz III]], [[Nałęcz IV]], [[Nałęcz V]], [[Nicz]], [[Nowosielecki]], [[Odachowski]], [[Ostroróg II]], [[Pirawski]], [[Raczkowski (herb szlachecki)|Raczkowski]], [[Rostworowski (herb)|Rostworowski]] (Tadeusz Gajl nie uznaje tego herbu za odmianę, [[Emilian Szeliga-Żernicki]] uważa, że jest to herb hrabiowski), [[Szawłowski]], [[Tański (herb szlachecki)|Tański]], [[Węgier (herb szlachecki)|Węgier]], [[Woropaj]], [[Żądłowski]], [[Żychliński]].
 
[[Juliusz Karol Ostrowski]] w swojej ''Księdze herbowej rodów polskich'' podaje jeszcze odmiany o numerach VI-IX<ref name=Ostrowski>{{Cytuj książkę | nazwisko= Ostrowski | imię= Juliusz Karol | autor link=Juliusz Karol Ostrowski | tytuł= Księga herbowa rodów polskich| tom= 1-2 | strony=| data= 1897| wydawca= Główny skład księgarnia antykwarska B. Bolcewicza| miejsce= Warszawa| isbn=}}</ref>:
151 425

edycji