Jan Danysz: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 172 bajty ,  1 rok temu
czas przeszły, link do odpowiednika, drobne merytoryczne, WP:SK+ToS+mSK+Bn, drobne redakcyjne
(czas przeszły, link do odpowiednika, drobne merytoryczne, WP:SK+ToS+mSK+Bn, drobne redakcyjne)
'''Jan Danysz''' (ur. [[24 listopada]] [[1860]] w [[Chylin (województwo wielkopolskie)|Chylinie]] k. [[Turek|Turka]], zm. [[14 stycznia]] [[1928]] w [[Paryż]]u) – polski lekarz, mikrobiolog, serolog, chemik, działacz społeczny, filozof, profesor.
 
Ojciec fizyka i chemika [[Jan Kazimierz Danysz|Jana Kazimierza Danysza]], a dziadek fizyka [[Marian Danysz|Mariana Danysza]].
Absolwent [[I Liceum Ogólnokształcące im. Jana Kompałły i Wojciecha Lipskiego w Ostrowie Wielkopolskim|Królewskiego Gimnazjum]] w [[Ostrów Wielkopolski|Ostrowie]]. Świadectwo dojrzałości teoretycznie mógłby otrzymać w 1878 r., jednak nigdy go nie uzyskał – tuż przed maturą wdał się w gwałtowny, polityczny spór z niemieckim nauczycielem i musiał uciekać do Francji, chroniąc się tam przed grożącym aresztowaniem. Wstępując na uniwersytet posłużył się świadectwem dojrzałości swojego starszego brata Piotra Danysza. Ujawnił tę sprawę będąc już profesorem.
 
W młodym wieku wyemigrował do Paryża, gdzie postawił sobie za cel zdobycie stanowiska w [[Instytut Pasteura|Instytucie Pasteura]]. ZarabiaZarabiał na życie pracami dorywczymi, później pracą pomocnika i laboranta w zakładzie naukowym. Dzięki zaoszczędzonym pieniądzom rozpoczynarozpoczął studia na [[Uniwersytet w Caen|uniwersytecie w Caen]], gdzie uczestniczyuczestniczył w wykładach dotyczących nauk przyrodniczych i filozofii. Po ukończeniu studiów pełnił w Caen rolę asystenta i wykładowcy w Zakładzie Anatomii i Histologii. ZajmujeZajmował się wówczas anatomią porównawczą i mikrobiologią. Następnie założył własną pracownie naukową, w której prowadził badania nad szkodnikami rolniczymi i przemysłowymi.
 
Po powrocie do Paryża podejmujepodjął dalsze studia na [[Uniwersytet Paryski|Sorbonie]]. Wkrótce po przyjęciu do Instytutu Pasteura (1893) otrzymujeotrzymał stanowisko kierownika działu mikrobiologii. Zajmował się tam głównie biologicznymi metodami zwalczania szkodników w leśnictwie i rolnictwie.
 
ZdobywaZdobył uznanie w swojej dziedzinie, co pozwalapozwoliło mu na osiągnięcie tytułu eksperta od zwalczania szkodników. W 1899 został wezwany do [[Południowa Afryka|Afryki Południowej]] dla zwalczenia [[Księgosusz|pomoru bydła]]. Z [[Transwal]]u przywiózł pokaźny zbiór wyrobów plemion [[Bantu]], głównie [[Zulusi|Zulusów]]. Kilkadziesiąt zgromadzonych wówczas przedmiotów wykonanych przez tubylców (naszyjniki, ozdoby, amulety, tarcze, włócznie, maczugi) przekazał [[Kraków|krakowskiej]] Akademii Umiejętności. Podróżował także do [[Rosja|Rosji]] (szkodniki buraków cukrowych), [[Portugalia|Portugalii]] (szkodniki dębu korkowego) oraz [[Australia|Australii]] (zwalczanie [[Królik w Australii|plagi dzikich królików]]).
 
W 1921 otrzymał tytuł profesora bakteriologii Wydziału Lekarskiego [[Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu|Uniwersytetu Poznańskiego]]. Pomimo tego pozostał za granicą Polski i kontynuował pracę naukową w Paryżu.
 
Znany był we [[Francja|Francji]] także jako społecznik i orędownik sprawy polskiej, a za sprawą swojej partnerki życiowej [[Lilla Ciechanowska|Lilli Ciechanowskiej]] miał kontakt z wieloma artystami, którzy emigrowali z Polski. Przyjmował ich w swoim domu, należał do Towarzystwa Polskiego Literacko-Artystycznego, założył towarzystwa organizujące pomoc dla nich: ''Spójnia'', ''Polski Komitet Obywatelski''.
 
Odznaczony Orderem Legii Honorowej oraz Krzyżem Komandorskim Orderu Polonia Restituta. W Ostrowie uhonorowano go ulicą jego imienia.
 
== Dorobek ==
Odkrył bakterię [[Dur rzekomy|paratyfusu mysiego]] ({{Link-interwiki|Salmonella enterica subsp. enterica|en|Salmonella enterica subsp. enterica|''Salmonella enterica'' subsp. ''enterica''}}) i prowadził pionierskie badania nad zwalczaniem szkodników metodami biologicznymi przez zarażanie ich tą bakterią. Badał ponadto [[nowotwór|nowotwory]] doświadczalne i możliwości ich leczenia przez napromieniowanie [[rad (pierwiastek)|radem]]. Współpracował w tym zakresie z małżeństwem [[Maria Skłodowska-Curie|Marii]] i [[Pierre Curie|Pierre'aPierre’a Curie]]. Sformułował prawo biologiczne o wzajemnym stosunku jadów do przeciwjadów, zwane ''fenomenem„fenomenem Danysza''Danysza”. Autor prac na temat drobnoustrojów jelitowych, toksykologii, immunologii, alergii i alergenów.
 
Zajmował się także naukami z pogranicza filozofii i biologii. Jego prace z tej dziedziny stworzyły podstawy dla biologicznej filozofii ewolucyjnej, zapoczątkowały badania kolejnych naukowców ([[Pierre Teilhard de Chardin]]).
== Wybrane publikacje w języku polskim ==
* ''Teoria chorób zakaźnych i niezakaźnych'',
* ''Geneza energii psychicznej'' (polskie wydanie: ''Geneza energii psychicznej - zarys filozofii biologicznej''),
* ''Biologiczne znaczenie cierpienia i zdrowia''.
 
== Bibliografia ==
* ''Jan Danysz''. ''Wielkopolski słownik biograficzny'', Warszawa-Poznań, [[1981]], {{ISBN|83-01-02722-3}}.
* Edmund Jakubek, ''Jan Danysz''. "Alma Mater Ostroviensis – Księga Pamięci – Non Omnis Moriar", tom X, [[Ostrów Wielkopolski]] [[2003]].
 
== Linki zewnętrzne ==
30 930

edycji