Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 1290 bajtów ,  4 miesiące temu
ilustracja, źródła/przypisy, linki zewnętrzne, drobne merytoryczne
 
== Historia ==
[[Plik:WielkoPolska epoki Piastowskiej.jpg|thumb|240px|Tomyśl na historycznej mapie [[Wielkopolska|Wielkopolski]] sporządzonej w 1888 roku według danych zaczerpniętych z [[Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski|Kodeksu dyplomatycznego]]]]
Początki Nowego Tomyśla sięgają XIII w., choć pierwsze ślady osadnictwa na tych obszarach pochodzą sprzed 11 tys. lat (m.in. pozostałości grobów skrzynkowych koło [[Wytomyśl (wieś w województwie wielkopolskim)|Wytomyśla]] i smolarni pod [[Jastrzębsko Stare|Jastrzębskiem Starym]]). Od średniowiecza znana była wieś Tomyśl, położona pośród wielkich kompleksów leśnych. W XVIII w. okolice Tomyśla zaczęli zagospodarowywać osadnicy [[olędrzy|olęderscy]], sprowadzani przez właścicieli tych ziem, rodzinę [[Szołdrscy|Szołdrskich]]. Wśród nowych mieszkańców dominowali [[protestantyzm|protestanccy]] Niemcy z [[Brandenburgia|Brandenburgii]], [[Śląsk]]a i [[Pomorze|Pomorza]], toteż wkrótce koniecznością stała się budowa [[zbór|zboru]] [[Ewangelicy|ewangelickiego]]. Świątynia powstała w osadzie ''nova colonia Glinki'' w 1780 r., a kilka lat później [[Feliks Szołdrski]] postanowił lokować koło kościoła nowe miasto.
Pierwsze ślady osadnictwa na tych obszarach pochodzą sprzed 11 tys. lat (m.in. pozostałości grobów skrzynkowych koło [[Wytomyśl (wieś w województwie wielkopolskim)|Wytomyśla]] oraz smolarni pod [[Jastrzębsko Stare|Jastrzębskiem Starym]]).
 
Początki miejscowości o nazwie Tomyśl sięgają XIII w. Pierwszy zapis na ten temat odnotowany jest w dokumencie z 1296 zawartym w [[Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski|Kodeksie dyplomatycznym Wielkopolski]], według którego król polski [[Władysław I Łokietek]] wynagradzając zasługi Gniewomira z Knurowa pod [[Grodzisk Wielkopolski|Grodziskiem]] nadał mu dziedzicznie wieś książęcą Tomyśl, której obszary leśne sięgały ku zachodowi po rzekę [[[Obra|Obrę]]. Odnotowany Gniewomir był sędzią poznańskim, a wcześniej wieloletnim współpracownikiem księcia wielkopolskiego, a poźniej króla polskiego [[Przemysł II|Przemysła II]]<ref name=SgKP/>.
Ostatecznie osadzie nadano prawa miejskie i nazwę Nowy Tomyśl 8 kwietnia 1786 r. przywilejem wydanym przez króla [[Stanisław August Poniatowski|Stanisława Augusta Poniatowskiego]]. Wieś dla odróżnienia nazwano [[Stary Tomyśl|Starym Tomyślem]]. Już kilka lat po lokacji miasto włączono do [[zabór pruski|zaboru pruskiego]]. Podczas [[wojny napoleońskie|wojen napoleońskich]] po zwycięskim [[Powstanie wielkopolskie 1806 roku|powstaniu wielkopolskim 1806 roku]] Nowy Tomyśl zajęty został przez powstańców i wkrótce znalazł się w granicach [[Księstwo Warszawskie|Księstwa Warszawskiego]]. Po jego upadku w 1815 roku znów powrócił we władanie państwa pruskiego.
 
Początki Nowego Tomyśla sięgają XIII w., choć pierwsze ślady osadnictwa na tych obszarach pochodzą sprzed 11 tys. lat (m.in. pozostałości grobów skrzynkowych koło [[Wytomyśl (wieś w województwie wielkopolskim)|Wytomyśla]] i smolarni pod [[Jastrzębsko Stare|Jastrzębskiem Starym]]). Od średniowiecza znana była wieś Tomyśl, położona pośród wielkich kompleksów leśnych. W XVIII w. okolice Tomyśla zaczęli zagospodarowywać osadnicy [[olędrzy|olęderscy]], sprowadzani przez właścicieli tych ziem, rodzinę [[Szołdrscy|Szołdrskich]]. Wśród nowych mieszkańców dominowali [[protestantyzm|protestanccy]] Niemcy z [[Brandenburgia|Brandenburgii]], [[Śląsk]]a i [[Pomorze|Pomorza]], toteż wkrótce koniecznością stała się budowa [[zbór|zboru]] [[Ewangelicy|ewangelickiego]]. Świątynia powstała w osadzie ''nova colonia Glinki'' w 1780 r., a kilka lat później [[Feliks Szołdrski]] postanowił lokować koło kościoła nowe miasto.
 
Ostatecznie osadzie nadano prawa miejskie i nazwę Nowy Tomyśl 8 kwietnia 1786 r. przywilejem wydanym przez króla [[Stanisław August Poniatowski|Stanisława Augusta Poniatowskiego]]. Wieś dla odróżnienia nazwano [[Stary Tomyśl|Starym Tomyślem]].
 
===Zabory Polski===
Ostatecznie osadzie nadano prawa miejskie i nazwę Nowy Tomyśl 8 kwietnia 1786 r. przywilejem wydanym przez króla [[Stanisław August Poniatowski|Stanisława Augusta Poniatowskiego]]. Wieś dla odróżnienia nazwano [[Stary Tomyśl|Starym Tomyślem]]. Już kilka lat po lokacji miasto włączono do [[zabór pruski|zaboru pruskiego]]. Podczas [[wojny napoleońskie|wojen napoleońskich]] po zwycięskim [[Powstanie wielkopolskie 1806 roku|powstaniu wielkopolskim 1806 roku]] Nowy Tomyśl zajęty został przez powstańców i wkrótce znalazł się w granicach [[Księstwo Warszawskie|Księstwa Warszawskiego]]. Po jego upadku w 1815 roku znów powrócił we władanie państwa pruskiego<ref name=SgKP/>.
 
W 1811 roku miasto liczyło 66 domów i 438 mieszkańców (w 1837 roku – 809 mieszk.){{r|Bobrowicz}}. Działały tu warsztaty [[sukiennictwo|sukiennicze]] i [[garbarstwo|garbarskie]]. W ciągu roku odbywały się cztery [[jarmark]]i: 11 kwietnia, 21 czerwca, 14 września oraz 28 listopada{{r|Bobrowicz}}.
 
Od 1815 roku miasto było jednym z pięciu w podówczas utworzonym [[Powiat bukowski (1815-1887)|powiecie bukowskim]]<ref name="Bobrowicz">{{Cytuj książkę | nazwisko = Leon Plater | tytuł = Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Ksie̜stwa Poznańskiego | wydawca = Ksie̜garnia Zagraniczna (Librairie Étrangère) | miejsce = [[Lipsk]] | data = [[1846]] | strony = 192-202 | url = https://books.google.com/books/about/Opisanie_historyczno_statystyczne_Wielki.html?id=1r4aAAAAYAAJ}}</ref>. Miasto było położone w leśnej części tego powiatu wśród [[olędrzy|osad olęderskich]]. W 1848 r. [[Buk (województwo wielkopolskie)|Buk]] utracił przywilej miasta powiatowego w ramach kary za udział w [[Wiosna Ludów|Wiośnie Ludów]] i urząd [[Landrat (Prusy)|landrata]] przeniesiono tego samego roku do Nowego Tomyśla. W 1887 roku na mocy ustawy o podziale powiatów zlikwidowano powiat bukowski i utworzono dwa nowe: powiat grodziski i nowotomyski<ref name="NAC">{{Cytuj stronę | url = http://www.szukajwarchiwach.pl/53/315/0/-#tabZespol | tytuł = Starostwo Powiatowe w Buku | opublikowany = [[Narodowe Archiwum Cyfrowe]] | data dostępu = 2014-12-29}}</ref>.
 
Miasto było położone w leśnej części tego powiatu wśród [[olędrzy|osad olęderskich]]. W 1848 r. [[Buk (województwo wielkopolskie)|Buk]] utracił przywilej miasta powiatowego w ramach kary za udział w [[Wiosna Ludów|Wiośnie Ludów]] i urząd [[Landrat (Prusy)|landrata]] przeniesiono tego samego roku do Nowego Tomyśla. W 1887 roku na mocy ustawy o podziale powiatów zlikwidowano powiat bukowski i utworzono dwa nowe: powiat grodziski i nowotomyski<ref name="NAC">{{Cytuj stronę | url = http://www.szukajwarchiwach.pl/53/315/0/-#tabZespol | tytuł = Starostwo Powiatowe w Buku | opublikowany = [[Narodowe Archiwum Cyfrowe]] | data dostępu = 2014-12-29}}</ref>.
 
Pod koniec XIX wieku było to jedyne miasto w Wielkopolsce bez [[Kościół łaciński|kościoła katolickiego]], a wszyscy katolicy należeli do parafii w odległym o 8&nbsp;km [[Wytomyśl (wieś w województwie wielkopolskim)|Wytomyślu]]<ref>{{cytuj pismo|czasopismo=Dziennik Poznański|oznaczenie=R. 33 nr 252|rok=4 listopada 1891}}</ref>. W 1905 r. Nowy Tomyśl liczył 1985 mieszkańców, z czego 86,1% stanowili Niemcy, 8,2% – Polacy, zaś Żydzi – 5,7%<ref>Gemeindelexikon für das Königreich Preußen. Heft 5. Provinz Posen. Berlin SW 1908.</ref>. Ludność niemiecka dominowała w mieście aż do lat 20. XX w.
 
===Okres międzywojenny===
[[Powstanie wielkopolskie|Powstańcy wielkopolscy]] opanowali Nowy Tomyśl 3 stycznia 1919. Powrót miasta do Polski usankcjonował [[traktat wersalski]] z 28 czerwca 1919 r.
 
 
== Przypisy ==
{{Przypisy}}|
<ref name="SgKP">{{cytuj stronę | url = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XII/384 | tytuł = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich t. XII, hasło "Tomyśl"| opublikowany = nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego | data = 1887 | strony = 384-385 | data dostępu = 2019–06–12}}</ref>
}}
 
== Bibliografia ==