Sułtanat Rumu: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 2 bajty ,  5 miesięcy temu
m
Bot poprawia linkowanie wewnętrzne i wykonuje inne drobne zmiany.
(drobne merytoryczne)
m (Bot poprawia linkowanie wewnętrzne i wykonuje inne drobne zmiany.)
 
== Narodziny i walka o przetrwanie ==
[[Plik:Map Byzantine Empire 1025-pl.svg|thumb|180px|left|Cesarstwo BizantyjskieBizantyńskie w roku 1025, w przeddzień najazdu normańskiego i seldżuckiego]]
Od lat pięćdziesiątych [[XI wiek]]u luźne bandy Turków Seldżuckich wyprawiały się w głąb bizantyjskiej Anatolii w poszukiwaniu łupów, czemu nie była w stanie przeciwdziałać nieruchliwa armia cesarstwa. Ta wojna podjazdowa przybrała postać otwartego starcia, kiedy w roku [[1071]] cesarz [[Roman IV Diogenes|Roman Diogenes]] w celu zabezpieczenia granicy zdecydował się zająć fortece wokół jeziora [[Wan (jezioro)|Wan]], a na swej drodze spotkał zdecydowaną mu w tym przeszkodziċ armię samego sułtana [[Wielcy Seldżucy|Wielkich Seldżuków]], [[Alp Arslan bin Chaghri|Alp Arslana]]. W ten sposób doszło do [[Bitwa pod Manzikertem|bitwy pod Manzikertem]], w której armia Bizancjum poniosła druzgocącą klęskę, a jego cesarz dostał się do niewoli. Bezpośrednie skutki klęski nie były zbyt znaczące – Alp Arslan, dla którego głównym wrogiem byli [[Fatymidzi]], wypuścił cesarza z niewoli po zagwarantowaniu sobie niewielkich cesji terytorium i odszedł na południe. Trzy czynniki zdecydowały o tym, że po bitwie pod Manzikertem Bizantyjczycy w przeciągu 10 lat utracili kontrolę nad niemal całą Anatolią. Pierwszym był charakter tureckich najeźdźców, którym w przeciwieństwie do tradycyjnych przeciwników cesarstwa, Arabów, bardzo odpowiadały surowe, zimowe warunki anatolijskiego płaskowyżu, przypominające ich rodzimą [[Azja Środkowa|Azję Centralną]]. O ile zatem Arabowie najeżdżali Anatolię, a potem się z niej wycofywali, o tyle Turcy starali się uczynić z niej stały teren swojego koczowniczego życia.[[Plik:Europe mediterranean 1097.jpg|thumb|180px|Europa z sułtanatem seldżuckim po zdobyciu Anatolii po bitwie pod Manzikertem]]Zapewne jednak by się to im nie udało, gdyby nie drugi czynnik, którym były wojny domowe trapiące cesarstwo w latach [[1071]]-[[1081]], w wyniku których zamiast walczyć z Turkami kolejni pretendenci do tronu dosłownie oddawali im kolejne terytoria w zamian za ich wojskowe usługi, a rząd centralny wycofywał kolejne oddziały do [[Konstantynopol]]a w celu jego obrony. Po trzecie, kiedy Bizancjum skonsolidowało się wreszcie wokół [[Aleksy I Komnen|Aleksego I Komnena]] w roku [[1081]], to aż do roku [[1094]] musiało prowadzić ciężkie walki na zachodzie przeciwko kolejno [[Normanowie|Normanom]], [[Pieczyngowie|Pieczyngom]] i [[Połowcy|Kumanom]], tak że do roku [[1097]] nie podjęło żadnej inicjatywy w celu odzyskania Azji Mniejszej. Na skutek tego w jej wnętrzu wyrosło całe pokolenie, które w swoim życiu nigdy nie zaznało władzy cesarza bizantyńskiego i w znacznej mierze było już sturkizowane.
 
Człowiekiem, który postanowił wykorzystaċ ten stan rzeczy był [[Sulajman Ibn Kutulmisz|Sulajman]], syn [[Kutulmisz]]a – wuja Alp Arslana, który niegdyś zbuntował się przeciw niemu, kwestionując jego prawo do władzy, co przypłacił życiem. Sulajman był wysłannikiem [[Malikszah I|Malikszaha]], następcy Alp Arslana, który wysłał go do Anatolii w celu zapanowania nad jej niekontrolowanym podbojem w imieniu Wielkich Seldżuków. Zaczął on organizować anatolijskich Turków wokół siebie, i po zajęciu [[İznik|Nicei]] w roku [[1077]] samozwańczo ogłosił się sułtanem, kwestionując tym samym zwierzchność Malikszaha. Nicea, przez Turków nazwana Iznikiem, stała się pierwszą stolicą nowego państwa. Po zdobyciu [[Antiochia (Turcja)|Antiochii]] w roku [[1084]] Sulajman poczuł się na tyle pewnie, że w roku [[1086]] wyruszył przeciwko [[Aleppo]], co doprowadziło go do starcia z bratem Malikszaha, namiestnikiem [[Syria|Syrii]] [[Tutusz Ibn Alp Arslan|Tutuszem]], co przypłacił życiem w [[Bitwa pod Aleppo|bitwie pod murami miasta]]. Jego syn, [[Kilidż Arslan I|Kilidż Arslan]], stał się zakładnikiem na dworze Wielkich Seldżuków, i powrócił do Anatolii by dokonać restauracji sułtanatu dopiero po śmierci Malikszaha w roku 1092.
 
Tymczasem w trakcie sześcioletniego bezkrólewia dominującą siłą w Anatolii stało się inne tureckie państwo, [[Daniszmendydzi]], które zajmowało jej północną i wschodnią część, podczas gdy Rum zajmował część południową i zachodnią. Na razie jednak ci naturalni rywale sprzymierzyli się przeciwko [[I wyprawa krzyżowa|I wyprawie krzyżowej]], co nie zapobiegło ich klęsce w [[bitwa pod Doryleum (1097)|bitwie pod Doryleum]] w roku [[1097]], i utracie przez sułtanat swojej stolicy oraz szeregu terytoriów wzdłuż wybrzeży [[Morze Egejskie|Morza Egejskiego]] i [[Morze Czarne|Czarnego]] na rzecz Bizancjum. Wtedy to z konieczności Kilidż Arslan przeniósł stolicę sułtanatu do Konii (greckie Ikonion), gdzie miała pozostać już do końca jego dziejów. Późniejsza ekspansja Kilidż Arslana na wschód, kosztem Daniszmendydów, doprowadziła go ostatecznie tak samo jak dziada i ojca do konfliktu z Wielkimi Seldżukami. Zginął walcząc z nimi w roku [[1107]] w bitwie nad rzeką [[Chabur]], dopływem [[Eufrat]]u w północnej [[Mezopotamia|Mezopotamii]].
 
Poniewczasie cesarz [[Manuel I Komnen|Manuel I]], którego polityka do tej pory była zorientowana raczej na Zachód, zorientował się, że korzyści z tego układu ma jedynie sułtanat, i w roku [[1176]] zdecydował się uderzyć z wielką armią na Konię. Na przełęczy w pobliżu [[Bitwa pod Myriokefalon|Myriokefalon]] wpadł jednak w zasadzkę, i poniósł ciężkie straty, tracąc m.in. cały sprzęt oblężniczy. Sam Manuel w liście porównywał znaczenie tej bitwy do klęski pod Manzikertem, chociaż należy uznać, że było w tym nieco retorycznej przesady. W każdym razie po Myriokefalon dla wszystkich stało się jasne, że Bizancjum nigdy nie odzyska centralnej Anatolii. Sułtanat był bezpieczny.
[[Plik:Alanya kale.jpg|thumb|250px240px|left|[[Zamek w Alanii]] zawdzięczajacy swoja obecną formę sułtanowi Kajkubadowi I]]
 
== Rozkwit ==
* [[Jerzy Hauziński]], ''Burzliwe dzieje Kalifatu Bagdadzkiego'', Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa – Kraków, 1993, {{ISBN|83-01-10988-2}}.
* {{Cytuj|autor = [[Peter M. Holt|Peter Malcolm Holt]]; |tytuł = Bliski Wschód od wypraw krzyżowych do 1517 roku |data = 1993 |isbn = 83-06-02290-4 |inni = Barbara Czarska (tłum.) |miejsce = Warszawa |wydawca = Państwowy Instytut Wydawniczy |oclc = 830056218 }}
* {{Cytuj|autor = [[Bogdan Składanek]]; |tytuł = Historia Persji. Tom II |data = 2003 |isbn = 83-88938-32-0 |miejsce = Warszawa |wydawca = Wydawnictwo Akademickie Dialog„Dialog” |oclc = 749417040 }}
 
{{Seldżukidzi}}
311 757

edycji