Królestwo Anglii Wschodniej: Różnice pomiędzy wersjami

m
Bot poprawia linkowanie wewnętrzne i wykonuje inne drobne zmiany.
(drobne techniczne)
m (Bot poprawia linkowanie wewnętrzne i wykonuje inne drobne zmiany.)
|n9_flaga =
}}
'''Królestwo Anglii Wschodniej''' (także '''Królestwo Wschodnich Anglów''', [[język angielski|ang.]] ''Kingdom of East Anglia'', ''Kingdom of the East Angles''; [[język staroangielski|st. ang.]] ''Ēast Engla rīce'') – założone około roku 520 przez przybyłych z Szlezwiku [[Anglowie|Anglów]], było jednym z królestw [[Heptarchia anglosaska|heptarchii anglosaskiej]]. Przez krótki czas po zwycięstwie nad [[Nortumbria|Nortumbrią]] około roku 616 było najpotężniejszym z królestw anglosaskich. Nie trwało to jednak długo, bowiem w przeciągu kolejnych czterdziestu zostało podporządkowane [[Mercja]]nom. W 870 roku podbite przez [[Duńczycy|Duńczyków]], którzy osiedlili się tam na stałe dziewięć lat później. W 917 roku przekazane [[Edward Starszy|Edwardowi Starszemu]] i inkorporowane do [[Królestwo Anglii|królestwa Anglii]]. Termin "[[Anglia Wschodnia (kraina)|Anglia Wschodnia]]" (ang. ''East Anglia'') przetrwał w postaci nazwy geograficznej<ref>[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/nuts_nomenclature/introduction Hierarchiczna lista nomenklatury jednostek terytorialnych i regionów statystycznych Europy, (6 marca 2010)]</ref>.
 
== Anglosaskie królestwo ==
[[Plik:Brytania 400-500.svg|thumb|Ziemie ojczyste Jutów, Anglów, Sasów, Fryzyjczyków i Franków, a także ziemie najeżdżane i kolonizowane]]
Anglia Wschodnia pojawiła się po zjednoczeniu Anglów zamieszkujących terytorium należące wcześniej do [[Icenowie|Icenów]]. Dynastią panującą byli [[Wuffingowie]]. Przez krótki okres na początku VII wieku należała do najpotężniejszych królestw Brytanii, rozciągając władzę nad całą wschodnią częścią wyspy. W 616 roku król [[Rædwald z Anglii Wschodniej|Rædwald]] pokonał [[Ethelfrith]]a z Nortumbrii nad rzeką Idle, sadzając na tamtejszy tron przychylnego sobie [[Edwin (król Nortumbrii)|Edwina]].
Rædwald był jednym z siedmiu królów, których [[Beda Wielebny]] opisuje jako posiadających "imperium"„imperium” nad królestwami południowymi; funkcja ta nazwana jest w [[Kronika anglosaska|kronice anglosaskiej]] terminem ''[[Bretwald]]''. Rædwald był także władcą pochowanym w bogatym grobie w [[Sutton Hoo]].
 
[[Plik:Belt buckle.jpg|thumb|Złota klamra od pasa z grobowca w [[Sutton Hoo]]]]
Rædwald, przychylny "podchodom"„podchodom” chrześcijańskim misjonarzy przyjął chrzest, jednak nie wyrzekł się starych bogów. Beda wypominał mu, iż obok chrześcijańskiego ołtarza postawił drugi, poświęcony bogom germańskim. To [[Synkretyzm|synkretyczne]] podejście zostało wyeliminowane po śmierci Rædwalda poprzez dokładniejszą konwersję jego następcy, [[Eorpwald z Anglii Wschodniej|Eorpwalda]]. Nowa religia stała w sprzeczności z podstawowymi zwyczajami wschodnioangielskiego społeczeństwa i po śmierci Eorpwalda, zabitego przez poganina [[Ricberht z Anglii Wschodniej|Ricberhta]], starzy bogowie wrócili na krótko do łask. Trzy lata później chrześcijaństwo zespoliło się na stałe z tronem Anglów poprzez dojście do władzy brata zamordowanego króla, [[Święty Sigeberht|Sigeberhta]]. Sigeberht abdykował na rzecz trzeciego z braci, [[Ecgric z Anglii Wschodniej|Ecgrika]], chcąc zostać mnichem i móc nadzorować powstawanie biskupstwa w [[Dunwich (Wielka Brytania)|Dunwich]], w dzisiejszym hrabstwie [[Suffolk]]. Nowe biskupstwo zostało podzielone na dwie części – kolejnym stało się [[North Elmham]] w [[Norfolk (Anglia)|Norfolku]], co odzwierciedlało podział królestwa Anglów na północny i południowy lud ([[język staroangielski|st. ang.]] ''north folc'', ''suth folc'').
 
Potęga osiągnięta przez Anglię Wschodnia za czasów Rædwalda nie trwała długo – jego następcy musieli ukorzyć się przed rosnącym państwem [[Penda|Pendy]]. Zimą roku 640/641 Penda pokonał i zabił Ecgrika wraz z byłym królem (a późniejszym świętym) Sigeberhtem. Następca Ecgrika, [[Anna (król Wschodnich Anglów)|Anna]] skończył w ten sam sposób w 654 roku. Królestwo stało się dominium [[Mercja|Mercji]]. W 655 roku król [[Aethelhere]] dołączył do suzerena w kampanii przeciw [[Oswig z Nortumbrii|Oswigowi z Nortumbrii]], zakończonej sromotną porażką Mercjan w [[Bitwa pod Winwaed|bitwie pod Winwaed]], w której zginęli zarówno Pedna jak i Aethelhere. Przez kolejne lata Anglia Wschodnia stała w cieniu hegemonii Mercji, aż w 794 roku [[Offa (król Mercji)|Offa]] kazał zamordować [[Ethelbert II z Anglii Wschodniej|Ethelberta II]] i przejął ster nad całym królestwem. Krótki okres władzy [[Eadwald z Anglii Wschodniej|Eadwalda]] po śmierci Offy w 796 zakończył się po dojściu do władzy następcy tego ostatniego, [[Coenwulf z Mercji|Coenwulfa]].
 
Niepodległość Anglii Wschodniej została przywrócona poprzez rebelię [[Ethelstan z Anglii Wschodniej|Ethelstana]] z 825 roku, po przegranej Mercji jaką zgotował jej [[Egbert (król Anglii)|Egbert z WessexWesseksu]] w [[Bitwa pod Ellandun|bitwie pod Ellandun]]. Próba odzyskania władzy nad wyzwolonym królestwem przez [[Beornwulf z Mercji|Beornwulfa z Mercji]] skończyła się klęską i śmiercią pretendenta. Taki sam los przypadł w udziale [[Ludeca z Mercji|Ludece]] w 827 roku. Ethelstan zaakceptował Egberta jako suzerena, jednak w przeciwieństwie do innych południowo-wschodnich królestw włączonych do Mercji w [[VIII wiek]]u, a później [[Wessex|Wesseksu]], Anglia Wschodnia zachowała niepodległość, będąc jedynym angielskim państwem na terenie podzielonym pomiędzy Wessex, Mercję i Nortumbrię.
 
== Duńskie dominium ==
W roku 865 Anglia Wschodnia została najechana przez [[Wielka Armia Wikingów|Wielką Armię]] Duńczyków, która zagrabiła wszystkie konie ruszając na Nortumbrię<ref>{{cytuj książkę |url=http://www.northvegr.org/histories%20and%20chronicles/the%20anglo-saxon%20chronicle/002_03.html|nazwisko = | imię = | autor link = | tytuł =Kronika anglosaska|tom=2|część=3 | wydawca = | miejsce = | rok = | strony = | isbn = |język=en}}</ref>. Najeźdźcy powrócili pięć lat później, pokonując i zabijając króla [[Edmund Męczennik|Edmunda]], który niebawem został uznany ze męczennika i kanonizowany. Mając cały kraj pod kontrolą Duńczycy sadzali na tron kolejnych marionetkowych władców, a sami angażowali się w walkę z Mercją i Wesseksem<ref name=asc2;4>{{cytuj książkę |url=http://www.northvegr.org/histories%20and%20chronicles/the%20anglo-saxon%20chronicle/002_04.html|nazwisko = | imię = | autor link = | tytuł =Kronika anglosaska|tom=2|część=4 | wydawca = | miejsce = | rok = | strony = | isbn = |język=en}}</ref>. W 871 roku do Brytanii przypłynęła kolejna fala Duńczyków, jednakże zajęci intensywnym osadnictwem w Mercji i Nortumbrii nie mieli dostatecznych sił, aby sprostać potężnemu [[Alfred Wielki|Alfredowi Wielkiemu]] i w 878 zostali pokonani. Zaledwie rok później powrócili pod wodzą króla [[Guthrum Stary|Guthruma]], który przejął osobistą władzę nad Anglią Wschodnią i rozdzielił kraj pomiędzy pobratymców<ref name=asc2;4/>.
 
Poza Anglią Wschodnią Duńczycy kontrolowali także Essex, oraz jedyną część Wesseksu, która trafiła pod panowanie najeźdźców. W 885 roku Guthrum i Alfred podpisali traktat pokojowy, będący następstwem zajęcia przez Anglosasów Londynu<ref name=asc2;4/> – na jego podstawie granica między oboma państwami sięgała daleko w głąb terytorium Mercji. To oznacza, iż duńscy królowie mieli we władaniu chociaż część duńskich dziedzin w Mercji, zorganizowanych w ''[[burh|burgi]]'': [[Cambridge]], [[Huntingdon]], [[Bedford]], [[Northampton]], [[Leicester]], [[Stamford (Lincolnshire)|Stamford]], [[Lincoln (Anglia)|Lincoln]], [[Nottingham]] i [[Derby]].
 
We wczesnym [[X wiek]]u duńscy królowie znaleźli się pod presją władanego przez [[Edward Starszy|Edwarda Starszego]] królestwa Wessex. W 902 roku, kuzyn Edwarda [[Ethelwold z WessexWesseksu|Ethelwold]] został wygnany za nieskuteczną próbę przewrotu pałacowego i po krótkim pobycie w Nortumbrii trafił do Esseksu. Uznany za króla wszystkich Duńczyków w Anglii w 903 roku wraz z królem Anglii Wschodniej [[Eohric z Anglii Wschodniej|Eohrikiem]] rozpoczął wojnę przeciw Edwardowi. Przedsięwzięcie skończyło się całkowitą klęską – zarówno Ethelwold jak i Eohric zostali zabici w bitwie na [[The Fens|Mokradłach]] (''the Fens'')<ref>{{cytuj książkę |url=http://www.northvegr.org/histories%20and%20chronicles/the%20anglo-saxon%20chronicle/002_06.html|nazwisko = | imię = | autor link = | tytuł =Kronika anglosaska|tom=2|część=6 | wydawca = | miejsce = | rok = | strony = | isbn = |język=en}}</ref>.
 
Od roku 912 Edward rozszerzał kontrolę nad Esseksem i częścią południowo-wschodniej Mercji, zakładając ''burgi'' i zyskując posłuszeństwo Duńczyków z Bedfordu oraz Northampton. W 917 nastąpiło załamanie pozycji tych ostatnich wywołane serią porażek i utratą Northampton i Huntingdon, wraz z resztką Esseksu. Wschodnioangielski król Duńczyków został zabity pod [[Tempsford]]. Pomimo posiłków zza morza kontrataki zostały zgniecione, władani przez najeźdźców Anglicy przechodzili na stronę Edwarda, co doprowadziło do ostatecznego poddania się Duńczyków z Anglii Wschodniej oraz Cambridge. Terytorium zostało wchłonięte w prędko powiększające się królestwo Anglii. Norfolk i Suffolk stały się hrabstwami, zgodnie z zachodniosaskim systemem lokalnych rządów. Odrestaurowana władza kościelna zlikwidowała dwa poprzednie biskupstwa i zastąpiła je jednym, z siedzibą w [[North Elmham]].
312 374

edycje