Średniowiecze: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 178 bajtów ,  4 miesiące temu
(→‎Bibliografia: uzupełnienie)
Cesarz [[Dioklecjan]] podzielił w 286 cesarstwo na dwie niezależnie administrowane części: wschodnią i zachodnią; jego władcy i mieszkańcy nie uważali cesarstwa za podzielone, ponieważ akty prawne i decyzje administracyjne wydawane w jednej części cesarstwa były uznawane w drugiej{{odn|Collins|1999|s=9}}. System ten, który ostatecznie polegał na jednoczesnym sprawowaniu władzy przez dwóch cesarzy „[[August (tytuł)|augustów]]” i dwóch podlegających im władców niższej rangi „[[Cezar (tytuł)|cezarów]]”, nazywany jest [[Tetrarchia|tetrarchią]]{{odn|Collins|1999|s=9}}. Po zwycięstwie w wojnie domowej [[Konstantyn I Wielki]] założył w 330 nową stolicę [[Konstantynopol]] (na miejscu greckiego miasta [[Bizancjum (miasto)|Bizancjum]]){{odn|Collins|1999|s=24}}. Reformy Dioklecjana przyniosły usprawnienie i zwiększenie administracji, wzrost podatków i armii{{odn|Cunliffe|2008|s=405–406}}. Nie rozwiązało to jednak podstawowych problemów, przed którymi stało cesarstwo: nadmiernych obciążeń podatkowych, zmniejszania się liczby ludności i naporu na granice{{odn|Cunliffe|2008|s=405–406}}. Wojny domowe między rywalami o tron cesarski – częste w połowie IV wieku – powodowały odwoływanie wojsk znad granic cesarstwa, co umożliwiało [[Barbarzyńca|barbarzyńcom]] wkraczanie na jego terytorium{{odn|Collins|1999|s=31–33}}. W IV wieku narastało rozwarstwienie społeczne i następował upadek mniejszych ośrodków miejskich{{odn|Brown|1989|s=34}}. Od II do V wieku stopniowo następowało upowszechnienie się w cesarstwie religii [[Chrześcijaństwo|chrześcijańskiej]] – ostatecznie stała się ona [[Religia państwowa|religią państwową]]{{odn|Brown|1989|s=65–68, 82–94}}.
 
W 376 cesarz [[Walens]] zgodził się na osiedlenie się [[Goci|Gotów]] (uciekających przed [[Hunowie|Hunami]]) w rzymskiej [[Tracja|Tracji]] na [[Bałkany|Bałkanach]]{{odn|Ziółkowski|2009|s=884}}{{odn|Strzelczyk|2015|s=109}}. Akcja osiedleńcza napotykała trudności, występowały trudności aprowizacyjne, Goci głodowali{{odn|Michałowski|2009|s=30-31}}{{odn|Curran|1998|s=98}}. Rzymscy urzędnicy i dowódcy wojskowi przywłaszczyli sobie przeznaczoną dla Gotów żywność oraz inne zaopatrzenie i zaczęli je im sprzedawać{{odn|Strzelczyk|2015|s=109-110}}. Bunt wybuchnął, gdy jeden z rzymskich dowódców usiłowałzaprosił wziąćna jako zakładnikówucztę gockich przywódców, leczi nieusiłował zdołał pojmaćwziąć ich wszystkichjako zakładników{{odn|Curran|1998|s=98}}. Goci zaczęli grabież okolicznych mieszkańców{{odn|Collins|1999|s=51}}. Walens osobiście dowodził wojskami usiłującymi stłumić powstanie, jednak 9 sierpnia 378 armia rzymska została pokonana w [[Bitwa pod Adrianopolem|bitwie pod Adrianopolem]], w której zginął również cesarz{{odn|BauerCurran|20101998|s=47–49100–101}}. Oprócz najazdów ludów barbarzyńskich z północy cesarstwu zagrażały również konflikty wewnętrzne, w tym także wewnątrz Kościoła chrześcijańskiego{{odn|Bauer|2010|s=56–59}}. Od początku V wieku Goci zaczęli najeżdżać [[cesarstwo zachodniorzymskie]] i chociaż początkowo zostali odparci, w 410 [[Zdobycie Rzymu przez Wizygotów|zdobyli i złupili Rzym]]{{odn|Bauer|2010|s=80–83}}. W 406 [[Alanowie]], [[Wandalowie]] i [[Swebowie]] wkroczyli do [[Galia|Galii]]; przez trzy kolejne lata pustoszyli jej terytorium, a w 409 przekroczyli [[Pireneje]] i zaczęli podbój [[Półwysep Iberyjski|Półwyspu Iberyjskiego]]{{odn|Collins|1999|s=59–60}}. Również inne plemiona (początkowo głównie germańskie) uczestniczyły w [[Wielka wędrówka ludów|wielkiej wędrówce ludów]]. [[Frankowie]], [[Alamanowie]] i [[Burgundowie]] osiedlili się w Galii, podczas gdy [[Anglowie]], [[Sasi]] i [[Jutowie (plemię germańskie)|Jutowie]] w [[Brytania|Brytanii]]{{odn|Cunliffe|2008|s=417}}. W latach 30. V wieku cesarstwo zaczęli najeżdżać Hunowie; ich wódz [[Attyla]] najechał Bałkany w 442 i 447, Galię w 451 i Italię w 452{{odn|James|2009|s=67–68}}. Zagrożenie ze strony Hunów trwało aż do śmierci Attyli w 453{{odn|Bauer|2010|s=117}}. Po jego śmierci konfederacja plemion huńskich rozpadła się{{odn|Bauer|2010|s=117}}. Wielka wędrówka ludów całkowicie zmieniła stosunki polityczne i doprowadziła do zmian etnicznych na terenach zajmowanych dotąd przez zachodnie cesarstwo rzymskie{{odn|Cunliffe|2008|s=417}}.
 
Do końca V wieku zachodnia część cesarstwa została podzielona na mniejsze państwa rządzone przez plemiona, które najechały ich ziemie na początku wieku{{odn|Wickham|2009|s=79}}. Obalenie w 476 [[Romulus Augustulus|Romulusa Augustulusa]] – ostatniego cesarza zachodniej części cesarstwa – jest uważane za symboliczną datę upadku cesarstwa zachodniorzymskiego{{odn|Wickham|2009|s=86}}. Czasami podawana jest jako alternatywna data rok 480. W tym roku zginął poprzednik Romulusa Augustulusa – [[Juliusz Nepos]]. Juliusz Nepos nadal twierdził, że jest cesarzem zachodniorzymskim, pomimo że od 475 zdołał utrzymać tylko [[Dalmacja|Dalmację]]{{odn|Wickham|2009|s=86}}. Po upadku swojego zachodniego odpowiednika cesarstwo wschodniorzymskie (często obecnie nazywane Cesarstwem Bizantyńskim) nie miało środków, aby przejąć kontrolę nad utraconymi ziemiami zachodnimi. Cesarze bizantyńscy podtrzymywali roszczenia do tych ziem i żaden z królów na zachodzie nie przyjął tytułu cesarza, lecz nie mogli kontrolować większości zachodniej części cesarstwa; jedynym wyjątkiem były podboje [[Justynian I Wielki|Justyniana I Wielkiego]] i tymczasowe odzyskanie [[Włochy|Italii]] i wybrzeży [[Morze Śródziemne|Morza Śródziemnego]]{{odn|Collins|1999|s=116–134}}.
4303

edycje