Nogaj: Różnice pomiędzy wersjami

Rozmiar się nie zmienił ,  1 rok temu
m
poprawa linków
m (niepotrzebny szablon)
m (poprawa linków)
'''Noghaj''' (ur. ? - zm. [[1299]]) – wódz [[Złota Orda|Złotej Ordy]].
 
Noghaj był wprawdzie prawnukiem Dżocziego, jednak formalnie piastował tylko stanowisko dowódcy [[tümen]]u (''tümen begi'') i sprawował władzę nad częścią Złotej Ordy rozciągającą się na zachód od [[Don]]u. Wyróżnił się w kampaniach przeciwko [[Ilchanidzi|Ilchanidom]] na początku lat sześćdziesiątych zaś w roku 1264 poprowadził wojska Złotej Ordy i [[Drugie państwo bułgarskie|Bułgarów]] przeciwko [[Cesarstwo Bizantyńskie|Bizancjum]], które wcześniej sprzymierzyło się z [[HuleguHulagu-chan|Hulegu]] (1256 - 1265). Później cesarz [[Michał VIII Paleolog|Michał VIII]] (1259 - 1281) zawarł jednak sojusz z Noghajem, któremu w roku 1272 oddał za żonę swoją nieślubną córkę [[Eufrozyna Paleologini|Eufrozynę]]. Odtąd Mongołowie Noghaja regularnie najeżdżali Bułgarię jako sojusznicy Bizancjum by w końcu zmusić cara [[Jerzy I Terter|Jerzego Tertera]] (1280 - 1292) do uznania zwierzchności chana i oddania synowi Noghaja, [[Czaka (car bułgarski)|Dżöge]] (1299 - 1300) ([[język bułgarski|bułg.]] Czaka), swojej córki za żonę. Jednocześnie syn cara [[Teodor Swetosław]] (1300 - 1324) został zakładnikiem na dworze Noghaja. Noghaj rozciągnął swoją władzę także na pomniejszych bułgarskich dynastów panujących w [[Widyń|Widyniu]] i [[Braniczewo|Braniczewie]]. Zwierzchnictwo mongolskie w roku 1291 przyjął również król [[Serbia Nemaniczów|Serbii]] [[Stefan Urosz II Milutin|Stefan Urosz Milutin]] (1281 - 1321), oddając swojego syna [[Stefan Urosz III Deczański|Stefana Urosza Deczańskiego]] (1321 - 1331) Noghajowi za zakładnika{{odn|Di Cosmo|2009|s=77 - 78}}{{odn|Atwood|2005|s=73}}{{odn|Jackson|2007|s=252 - 253}}.
 
[[Tode Monge|Töde Mengü]] (1280 - 1287), po swoim nawróceniu się na islam oddał się głównie praktykom religijnym, lekceważąc sprawy państwa. W tej sytuacji Noghaj i [[Kuniczi]] (ok. 1277 - ok. 1299), chan [[Biała Orda|Niebieskiej Ordy]], stali się faktycznie współrządzącymi chanami. Ta trójka w roku 1283/1284 zdecydowała o odesłaniu [[Kubilaj-chan|Kubiłajowi]] (1260 - 1294) jego syna [[Nomukan]]a i stosunki pomiędzy nim a Dżoczydami uległy poprawie. Brak jednolitej władzy w Ordzie rychło dał o sobie znać w jej relacjach z ruskimi książętami. Töde Mengü i Noghaj nie mogli porozumieć się co do tego który z synów Aleksandra Newskiego, [[Dymitr Aleksandrowicz|Dymitr]] (1276 - 1294) czy [[Andrzej III Aleksandrowicz|Andrzej]] (1281 - 1304), ma zostać wielkim księciem. W rezultacie "cztery razy pomiędzy rokiem 1281 a 1293 armie chana plądrowały [[Ruś Włodzimiersko-Suzdalska|Ruś Włodzimiersko-Suzdalską]] w imieniu Andrzeja, podczas gdy armie Noghaja wspierały Dymitra"{{odn|Atwood|2005|s=480}}. W roku 1285 Noghaj [[Mongolski najazd na Węgry w latach 1285 - 1286|najechał Węgry]], zaś w roku 1287 [[III najazd mongolski na Polskę|Polskę]]. W obu wyprawach brał udział blisko współpracujący z Noghajem bratanek Töde Mengü, [[Tole Buka|Töle Bugha]] (1287 - 1291). W roku 1287 czterej bratankowie Töde Mengü zmusili go do abdykacji i najstarszy z nich, Töle Bugha, został chanem. Pomimo że Noghaj walnie przyczynił się do zdobycia władzy przez Töle Bughę szybko doszło pomiędzy nimi do konfliktu. Nowy chan w roku 1288 odnowił wojnę z Ilchanidami, natomiast skoncentrowany na ekspansji na Zachód Noghaj był przeciwny walce z potomkami Tołuja. Jeszcze w tym samym roku zawarł on przymierze z ilchanem [[Argun-chan|Arghunem]] (1284 - 1291). W roku 1291 Noghaj poparł syna Mengü Temüra [[Tokta|Toktę]] (1291 - 1312) przeciwko Töle Budze, który został zamordowany{{odn|Atwood|2005|s=50, 79, 206, 407}}{{odn|Grekow|Jakubowski|1953|s=79 - 80}}{{odn|Jackson|2007|s=248, 254 - 255}}.
24 826

edycji