Nogaj: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 17 bajtów ,  1 rok temu
redakcyjne
m (poprawa linków)
(redakcyjne)
'''Noghaj''' (Noghaj) (ur. ? - zm. [[1299]]) – wódz [[Złota Orda|Złotej Ordy]].
 
NoghajNogaj był wprawdzie prawnukiem Dżocziego[[Dżoczi]]ego, jednak formalnie piastował tylko stanowisko dowódcy [[tümen]]u (''tümen begi'') i sprawował władzę nad częścią Złotej Ordy rozciągającą się na zachód od [[Don]]u. Wyróżnił się w kampaniach przeciwko [[Ilchanidzi|Ilchanidom]] na początku lat sześćdziesiątych zaś w roku 1264 poprowadził wojska Złotej Ordy i [[Drugie państwo bułgarskie|Bułgarów]] przeciwko [[Cesarstwo Bizantyńskie|Bizancjum]], które wcześniej sprzymierzyło się z [[Hulagu-chan|Hulegu]] (1256 - 12651256–1265). Później cesarz [[Michał VIII Paleolog|Michał VIII]] (1259 - 12811259–1281) zawarł jednak sojusz z NoghajemNogajem, któremu w roku 1272 oddał za żonę swoją nieślubną córkę [[Eufrozyna Paleologini|Eufrozynę]]. Odtąd Mongołowie NoghajaNogaja regularnie najeżdżali Bułgarię jako sojusznicy Bizancjum, by w końcu zmusić cara [[Jerzy I Terter|Jerzego Tertera]] (1280 - 12921280–1292) do uznania zwierzchności chana i oddania synowi NoghajaNogaja, [[Czaka (car bułgarski)|Dżöge]] (1299 - 13001299–1300) ([[język bułgarski|bułg.]] Czaka), swojej córki za żonę. Jednocześnie syn cara [[Teodor Swetosław]] (1300 - 13241300–1324) został zakładnikiem na dworze NoghajaNogaja. NoghajNogaj rozciągnął swoją władzę także na pomniejszych bułgarskich dynastów panujących w [[Widyń|Widyniu]] i [[Braniczewo|Braniczewie]]. Zwierzchnictwo mongolskie w roku 1291 przyjął również król [[Serbia Nemaniczów|Serbii]] [[Stefan Urosz II Milutin|Stefan Urosz Milutin]] (1281 - 13211281–1321), oddając swojego syna [[Stefan Urosz III Deczański|Stefana Urosza Deczańskiego]] (1321 - 13311321–1331) NoghajowiNogajowi za zakładnika{{odn|Di Cosmo|2009|s=77 - 7877–78}}{{odn|Atwood|2005|s=73}}{{odn|Jackson|2007|s=252 - 253252–253}}.
 
[[Tode Monge|Töde Mengü]] (1280 - 12871280–1287), po swoim nawróceniu się na islam oddał się głównie praktykom religijnym, lekceważąc sprawy państwa. W tej sytuacji NoghajNogaj i [[Kuniczi]] (ok. 1277 - ok1277–ok. 1299), chan [[Biała Orda|Niebieskiej Ordy]], stali się faktycznie współrządzącymi chanami. TaGy ta trójka w roku 1283/1284 zdecydowała o odesłaniu [[Kubilaj-chan|Kubiłajowi]] (1260 - 12941260–1294) jego syna [[Nomukan]]a iNomukana, stosunki pomiędzy nim a Dżoczydami uległy poprawie. Brak jednolitej władzy w Ordzie rychło dał o sobie znać w jej relacjach z ruskimi książętami. Töde Mengü i NoghajNogaj nie mogli porozumieć się co do tego, który z synów [[Aleksander I Newski|Aleksandra Newskiego]], [[Dymitr Aleksandrowicz|Dymitr]] (1276 - 12941276–1294) czy [[Andrzej III Aleksandrowicz|Andrzej]] (1281 - 13041281–1304), ma zostać wielkim księciem. W rezultacie "cztery razy pomiędzy rokiem 1281 a 1293 armie chana plądrowały [[Ruś Włodzimiersko-Suzdalska|Ruś Włodzimiersko-Suzdalską]] w imieniu Andrzeja, podczas gdy armie NoghajaNogaja wspierały Dymitra"{{odn|Atwood|2005|s=480}}. W roku 1285 Noghaj [[Mongolski najazd na Węgry w latach 1285 - 1286|najechał Węgry]], zaś w roku 1287 [[III najazd mongolski na Polskę|Polskę]]. W obu wyprawach brał udział blisko współpracujący z Noghajem bratanek Töde Mengü, [[Tole Buka|Töle Bugha]] (1287 - 1291). W roku 1287 czterej bratankowie Töde Mengü zmusili go do abdykacji i najstarszy z nich, Töle Bugha, został chanem. Pomimo że Noghaj walnie przyczynił się do zdobycia władzy przez Töle Bughę szybko doszło pomiędzy nimi do konfliktu. Nowy chan w roku 1288 odnowił wojnę z Ilchanidami, natomiast skoncentrowany na ekspansji na Zachód Noghaj był przeciwny walce z potomkami Tołuja. Jeszcze w tym samym roku zawarł on przymierze z ilchanem [[Argun-chan|Arghunem]] (1284 - 1291). W roku 1291 Noghaj poparł syna Mengü Temüra [[Tokta|Toktę]] (1291 - 1312) przeciwko Töle Budze, który został zamordowany{{odn|Atwood|2005|s=50, 79, 206, 407}}{{odn|Grekow|Jakubowski|1953|s=79 - 80}}{{odn|Jackson|2007|s=248, 254 - 255}}.
 
W roku 1285 Nogaj [[Mongolski najazd na Węgry w latach 1285–1286|najechał Węgry]], zaś w roku 1287 [[III najazd mongolski na Polskę|Polskę]]. W obu wyprawach brał udział blisko współpracujący z Nogajem bratanek Töde Mengü, [[Tole Buka|Töle Bugha]] (1287–1291). W roku 1287 czterej bratankowie Töde Mengü zmusili go do abdykacji i najstarszy z nich, Töle Bugha, został chanem. Pomimo że Nogaj walnie przyczynił się do zdobycia władzy przez Töle Bughę, szybko doszło pomiędzy nimi do konfliktu. Nowy chan w roku 1288 odnowił wojnę z Ilchanidami, natomiast skoncentrowany na ekspansji na Zachód Nogaj był przeciwny walce z potomkami Tołuja. Jeszcze w tym samym roku zawarł on przymierze z ilchanem [[Argun-chan|Arghunem]] (1284–1291). W roku 1291 Nogaj poparł syna Mengü Temüra [[Tokta|Toktę]] (1291–1312) przeciwko Töle Budze, który został zamordowany{{odn|Atwood|2005|s=50, 79, 206, 407}}{{odn|Grekow|Jakubowski|1953|s=79–80}}{{odn|Jackson|2007|s=248, 254–255}}.
Tokta jeszcze poszerzył domenę Noghaja, oddając mu władzę nad [[Półwysep Krymski|Krymem]]. Jednocześnie próbował jednak odbudować autorytet chańskiej władzy i szybko stosunki pomiędzy nim a Noghajem pogorszyły się, na co wpływ miał także osobisty konflikt pomiędzy tym ostatnim a głównym doradcą Tokty, [[Seldżi'udej]]em. W roku 1296 Noghaj zaczął szukać sojuszu z Ilchanidami przeciwko Tokcie, zaś w roku 1296/1297 przyjął tytuł chana, co ostatecznie doprowadziło do wybuchu wojny domowej. W roku 1299 Tokta pokonał i zabił Noghaja, jednocząc tym samym prawe skrzydło Złotej Ordy. Syn Noghaja, [[Czaka (car bułgarski)|Dżöge]], uciekł do Bułgarii, gdzie obwołano go carem. W następnym roku Tokta najechał jednak Bułgarię i Dżöge zginął zamordowany przez swojego szwagra, [[Teodor Swetosław|Teodora Swetosława]], który uznał władzę chana{{odn|Atwood|2005|s=73, 206}}{{odn|Jackson|2007|s=248, 253}}.
 
Tokta jeszcze poszerzył domenę NoghajaNogaja, oddając mu władzę nad [[Półwysep Krymski|Krymem]]. Jednocześnie próbował jednak odbudować autorytet chańskiej władzy i szybko stosunki pomiędzy nim a NoghajemNogajem pogorszyły się, na co wpływ miał także osobisty konflikt pomiędzy tym ostatnim a głównym doradcą Tokty, [[Seldżi'udej]]em. W roku 1296 NoghajNogaj zaczął szukać sojuszu z Ilchanidami przeciwko Tokcie, zaś w roku 1296/1297 przyjął tytuł chana, co ostatecznie doprowadziło do wybuchu wojny domowej. W roku 1299 Tokta pokonał i zabił NoghajaNogaja, jednocząc tym samym prawe skrzydło Złotej Ordy. Syn NoghajaNogaja, [[Czaka (car bułgarski)|Dżöge]], uciekł do Bułgarii, gdzie obwołano go carem. W następnym roku Tokta najechał jednak Bułgarię i Dżöge zginął zamordowany przez swojego szwagra, [[Teodor Swetosław|Teodora Swetosława]], który uznał władzę chana{{odn|Atwood|2005|s=73, 206}}{{odn|Jackson|2007|s=248, 253}}.
W ciągu czterech dziesięcioleci Noghaj "odgrywał tak wielką rolę w życiu politycznym Złotej Ordy, że władcy cudzoziemscy brali go za chana, wysyłali doń poselstwa i hojne podarki, przyjmowali jego posłów jak posłów królewskich itd."{{odn|Grekow|Jakubowski|1953|s=78}}.
 
"Po śmierci Noghaja Złota Orda nigdy więcej nie zdobyła wpływów, które on posiadał na [[Półwysep Bałkański|Bałkanach]], w Bułgarii i Cesarstwie Bizantyńskim"{{odn|Di Cosmo|2009|s=78}}.
W ciągu czterech dziesięcioleci NoghajNogaj "odgrywał tak wielką rolę w życiu politycznym Złotej Ordy, że władcy cudzoziemscy brali go za chana, wysyłali doń poselstwa i hojne podarki, przyjmowali jego posłów jak posłów królewskich itd."{{odn|Grekow|Jakubowski|1953|s=78}}.
"Po śmierci NoghajaNogaja Złota Orda nigdy więcej nie zdobyła wpływów, które on posiadał na [[Półwysep Bałkański|Bałkanach]], w Bułgarii i Cesarstwie Bizantyńskim"{{odn|Di Cosmo|2009|s=78}}.
 
== Przypisy ==
31 358

edycji