Niebo nad Berlinem: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 1387 bajtów ,  3 miesiące temu
(→‎Styl i forma: rozbudowa)
 
Tytuł ''Niebo nad Berlinem'' Wenders wymyślił już w 1986 roku. Miał on wskazywać na to, że niebo jest być może jedynym, co łączy podzieloną stolicę Niemiec<ref name=":10">{{odn|Graf|2002|ref=nie|s=114}}</ref>.
 
=== Scenariusz ===
[[Plik:Peter-handke.jpg|mały|Peter Handke, współautor scenariusza do "Nieba nad Berlinem"]]
Wenders chciał zacząć kręcić jesienią 1987 roku, nadal jednak nie miał zarysu scenariusza. Do jego napisania Wenders zaprosił pisarza [[Peter Handke|Petera Handkego]]. Handke ukończył właśnie powieść ''Die Wiederholung'' i czuł się wypalony, twierdził, że nie może już nic więcej napisać. W końcu jednak powiedział Wendersowi, że jeśli ten przyjedzie go odwiedzić, to być może uda im się coś wspólnie wypracować. Reżyser udał się więc do [[Salzburg]]a, gdzie on i Handke rozmawiali o filmie przez tydzień, podczas wspólnych spacerów. Handke zdecydował, że rozumie film, może napisać kilka fragmentów i coś w rodzaju wiersza. Wysyłał mu je pocztą co tydzień, przez cały wrzesień. Były to po prostu fragmenty tekstu, bez żadnych dodatkowych objaśnień. Ostatecznie Handke napisał dziesięć fragmentów (lub, jak mówi Wenders w innym wywiadzie – cztery dialogi<ref name=":0">{{odn|Wenders|2001|ref=nie|s=470}}</ref>). Film nie miał szczegółowego scenariusza, dlatego fragmenty Handkego stanowiły punkty orientacyjne organizujące cały film, pomiędzy którymi Wenders poruszał się kręcąc ''Niebo nad Berlinem''. Resztę scen Wenders rozpisywał wraz ze swoją asystentką Clare i z Richardem Retingerem w noc przed ich nakręceniem<ref name=":1" /><ref name=":0" />.
 
Spontaniczność wyboru stroju i brak scenariusza wynikały z założenia, aby film nie był od początku dokładnie rozplanowany – reżyser chciał zachować wolność i swobodę, podobną do tej, jaka towarzyszy pracy poetów<ref name=":3" >{{odn|Wenders|2001|ref=nie|s=468-469}}</ref>.
 
=== Wybór aktorów i aktorek ===
Wybór aktorów grających główne role był dla Wendersa oczywisty, nie prowadzono castingu – reżyser od razu zgłosił się do [[Bruno Ganz]]a i [[Solveig Dommartin]], z którymi pracował już wcześniej. Solveig miała też doświadczenie jako amatorka-trapezistka w szkole cyrkowej w Paryżu. Aktorka była od początku zdecydowana samodzielnie wykonywać sceny na trapezie i nie korzystać z pomocy dublerki. Dlatego rozpoczęła trening pod okiem węgierskiego trenera i aktora, Lajosa Kovacsa. Ćwiczyła przez pięć godzin dziennie przez sześć tygodni w prawdziwym cyrku. Mimo, że na dwa dni przed początkiem zdjęć Dommartin uległa wypadkowi podczas treningu i upadła na plecy z wysokości pięciu metrów, nie przerwała ćwiczeń i odegrała sceny na trapezie w ''Niebie nad Berlinem''<ref name=":2">{{odn|Wenders|2001|ref=nie|loc=rozdział Le Soufle de'l Angle|s=271}}</ref>.
 
Przystępując do kręcenia filmu Wenders i Handke nie mieli pojęcia, jak mają wyglądać filmowe anioły, dlatego przez pierwsze trzy dni zdjęciowe kręcono bez nich. Sceny filmowano w porządku chronologicznym, dlatego, zaczęto od scen z dziećmi patrzącymi na niebo. W międzyczasie przeprowadzano testy, filmując Bruno Ganza i Otto Sandersa w różnych anielskich przebraniach – perukach, zbrojach, białych szatach, różnych rodzajach makijażu itp. i rozważając różne kwestie teoretyczne, np. czy włosy aniołów mogą poruszać się na wietrze lub czy mogą oni zmoknąć w deszczu. Pod koniec trzeciego dnia zmęczony Wenders stwierdził, że ma dość anielskich strojów i zdecydował, że aktorzy mają zagrać w zwykłych płaszczach. Kupili je następnego dnia<ref name=":3">{{odn|Wenders|2001|ref=nie|s=468-469}}</ref>. Operator [[Henri Alekan]] uważał, że anioły powinny być przezroczyste, jednak reżyser nie chciał się na to zgodzić. Ostatecznie pomysł Alekana z przezroczystością przetrwał w scenach, w których anioł Damiel próbuje podnieść rzeczy (najpierw kamień, potem ołówek), ale jako anioł nie może tego zrobić, przedmioty pozostają tam, gdzie leżą, Damiel podnosi jedynie ich przezroczystą esencję. Imiona aniołów, Damiel i Cassiel, zostały zaczerpnięte ze słownika aniołów<ref name=":2" />.
 
W trakcie kręcenia filmu do obsady dołączyło dwóch dodatkowych aktorów – [[Peter Falk]] oraz [[Curt Bois]]<ref name=":4">{{odn|Wenders|2001|ref=nie|loc=rozdział Le Soufle de'l Angle|s=272}}</ref>.
Boisa Wendrs poznał poprzez Bruno Ganza. Na etapie planowania filmu, Wenders chciał, aby pojawiła się w nim postać starego archanioła, mieszkającego w bibliotece. Jednak Handke, zainspirowany wiszącą nad swoim biurkiem reprodukcją obrazu [[Rembrandt]]a ''[[Homer (obraz Rembrandta)|Homer]]'', przedstawiającego poetę mówiącego do siebie, zdecydował się zmienić ten pomysł. Wprowadził więc do filmu nieśmiertelnego poetę Homera, ni to człowieka, ni to anioła, który odbywa poetyckie monologi w swojej głowie. Właśnie tę postać zagrał Curt Bois<ref name=":4" />.
 
Na samym początku Wenders planował też włączenie do filmu wątku z byłym aniołem, pracującym jako aktor przy kręconym w Berlinie dużym amerykańskim filmie. Pomysł następnie odrzucił, tylko po to, by wrócić do niego około trzy tygodnie po rozpoczęciu zdjęć. Postanowił mu jednak nadać nie charakter komediowy, jak wstępnie planował, ale poetycki. Zdecydował też, że rolę tę musi zagrać ktoś bardzo znany, kto miałby za sobą dużo ról filmowych i telewizyjnych. Wybrał [[Peter Falk|Petera Falka]], ze względu na emanujące od niego ludzkie ciepło. Mimo, że Wenders nie miał żadnego scenariusza, który mógłby mu pokazać, aktor wyraził zgodę. Po nakręceniu zdjęć w Berlinie Falk musiał wrócić do Los Angeles, dlatego jego wewnętrzny monolog musiał zostać nagrany później. Wenders i Falk omówili go telefonicznie, reżyser wysłał mu materiały, a aktor nagrał całość sam w profesjonalnym studiu. Początkowo opierał się na materiałach od Wendersa, jednak w końcu zaczął improwizować i mówić o swoim życiu, w tym o swojej babce. Te poetyckie fragmenty niemal wszystkie znalazły się w filmie. Wenders zdecydował się zachować nawet te, które z punktu widzenia scenariusza nie do końca były spójne – jako były anioł Falk nie mógłby przecież mieć babci<ref>{{odn|Wenders|2001|ref=nie|s=470-471}}</ref>.
 
=== Praca nad filmem ===
Przystępując do kręcenia filmu Wenders i Handke nie mieli pojęcia, jak mają wyglądać filmowe anioły, dlatego przez pierwsze trzy dni zdjęciowe kręcono bez nich. Sceny filmowano w porządku chronologicznym, dlatego, zaczęto od scen z dziećmi patrzącymi na niebo. W międzyczasie przeprowadzano testy, filmując Bruno Ganza i Otto Sandersa w różnych anielskich przebraniach – perukach, zbrojach, białych szatach, różnych rodzajach makijażu itp. i rozważając różne kwestie teoretyczne, np. czy włosy aniołów mogą poruszać się na wietrze lub czy mogą oni zmoknąć w deszczu. Pod koniec trzeciego dnia zmęczony Wenders stwierdził, że ma dość anielskich strojów i zdecydował, że aktorzy mają zagrać w zwykłych płaszczach. Kupili je następnego dnia<ref name=":3">{{odn|Wenders|2001|ref=nie|s=468-469}}< /ref>. Operator [[Henri Alekan]] uważał, że anioły powinny być przezroczyste, jednak reżyser nie chciał się na to zgodzić. Ostatecznie pomysł Alekana z przezroczystością przetrwał w scenach, w których anioł Damiel próbuje podnieść rzeczy (najpierw kamień, potem ołówek), ale jako anioł nie może tego zrobić, przedmioty pozostają tam, gdzie leżą, Damiel podnosi jedynie ich przezroczystą esencję. Imiona aniołów, Damiel i Cassiel, zostały zaczerpnięte ze słownika aniołów<ref name=":2" />.
 
Po nakręceniu zdjęć w Berlinie Falk musiał wrócić do Los Angeles, dlatego jego wewnętrzny monolog musiał zostać nagrany później. Wenders i Falk omówili go telefonicznie, reżyser wysłał mu materiały, a aktor nagrał całość sam w profesjonalnym studiu. Początkowo opierał się na materiałach od Wendersa, jednak w końcu zaczął improwizować i mówić o swoim życiu, w tym o swojej babce. Te poetyckie fragmenty niemal wszystkie znalazły się w filmie. Wenders zdecydował się zachować nawet te, które z punktu widzenia scenariusza nie do końca były spójne – jako były anioł Falk nie mógłby przecież mieć babci<ref>{{odn|Wenders|2001|ref=nie|s=470-471}}</ref>.
Spontaniczność wyboru stroju i brak scenariusza wynikały z założenia, aby film nie był od początku dokładnie rozplanowany – reżyser chciał zachować wolność i swobodę, podobną do tej, jaka towarzyszy pracy poetów<ref name=":3" />.
 
=== StylZdjęcia i formastyl ===
''Niebo nad Berlinem'' to pierwszy film Wendersa, nakręcony i w kolorze i w czerni i bieli. Niekiedy zmiana pomiędzy nimi dokonuje się w czasie jednej sekwencji (w tych sekwencjach Wenders posiłkował się użyciem filtrów, co skutkowało pogorszeniem jakości obrazu)<ref name=":9" />. Zdjęcia czarno-białe pokazują punkt widzenia aniołów, natomiast kolorowe - człowieka. Aby uzyskać odpowiedni efekt wizualny, w ujęciach monochromatycznych operator [[Henri Alekan]] posłużył się filtrem, który wykonał w latach 30. XX wieku z jedwabnej pończochy, należącej do jego babci. Wcześniej bowiem Wenders nie był zadowolony z żadnego z komercyjnych, profesjonalnych filtrów<ref>{{Cytuj |autor = Mick Hurbis-Cherrier |tytuł = Voice and Vision: A Creative Approach to Narrative Film and DV Production |data = 2007-03-13 |data dostępu = 2019-12-27 |isbn = 978-1-136-06790-7 |wydawca = CRC Press |s = 244 |url = |język = en}}</ref>. Do czarno-białych ujęć Alekan dodał nutę sepii<ref name=":11">{{Cytuj |tytuł = Five visual themes in Wings of Desire – Wim Wenders’ immortal film about watching |data dostępu = 2019-12-27 |opublikowany = British Film Institute |url = https://www.bfi.org.uk/news-opinion/news-bfi/features/five-visual-themes-wings-desire-immortal-film-about-watching |język = en}}</ref>.
 
Aby oddać anielski sposób patrzenia na świat, wiele ujęć kręconych jest tak, jakby kamera latała lub przenikała przedprzez ściany czy przedmioty<ref name=":9" />. Praca kamery staje się bardziej dynamiczna i bliższa poziomowi ulicy, kiedy Damiel staje się człowiekiem<ref name=":11" />.
 
== Obsada ==
* 1988 Nagroda za najlepszy film niemiecki
* siódme miejsce na liście trzydziestu najważniejszych filmów niemieckich, według strony "Taste of Cinema"<ref name=":5" />
*drugie miejsce w plebiscycie magazynu "Premiere" na film dekady<ref name=":11" />
 
=== Kontynuacje i nawiązania ===