Wyszanów (województwo łódzkie): Różnice pomiędzy wersjami

źródła/przypisy, linki zewnętrzne, drobne merytoryczne
m (MalarzBOT: zmiana szablonu {{Wieś infobox}} na {{Polska miejscowość infobox}})
(źródła/przypisy, linki zewnętrzne, drobne merytoryczne)
}}
'''Wyszanów''' – [[wieś]] w [[Polska|Polsce]] położona w [[województwo łódzkie|województwie łódzkim]], w [[powiat wieruszowski|powiecie wieruszowskim]], w [[Wieruszów (gmina)|gminie Wieruszów]], nad [[Prosna|Prosną]].
 
Wieś królewska w tenucie bolesławieckiej w powiecie wieluńskim [[województwo sieradzkie (I Rzeczpospolita)|województwa sieradzkiego]] w końcu XVI wieku<ref>Województwo sieradzkie i województwo łęczyckie w drugiej połowie XVI wieku. Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 1998, s. 66.</ref>. [[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miejscowość należała administracyjnie do [[Województwo kaliskie (1975–1998)|województwa kaliskiego]].
 
== Nazwa ==
WMiejscowość historycznie należy do [[Ziemia wieluńska|ziemii wieluńskiej]]. Ma metrykę [[Średniowiecze|średniowieczną]] i istnieje co najmniej od XV wieku. Wymieniona została w księdze łacińskiej ''[[Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis]]'' ([[język polski|pol.]] ''Księga uposażeń [[Archidiecezja wrocławska|biskupstwa wrocławskiego]]'') spisanej za czasów biskupa [[Henryk z Wierzbna (zm. 1319)|Henryka z Wierzbna]] w latach 1295–1305. miejscowośćPod wymienionarokiem jest1305 zapisano ją w zlatynizownej[[Język formiełaciński|języku łacińskim]] jako ''villa Wyschowo, Wysschonow, Wyzanowo''.{{odn|Rosin|1963}}<ref>[http://www.dokumentyslaska.pl/cds%2014/liber.html Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online]</ref><ref>H. Markgraf, J. W. Schulte, "Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis", Breslau 1889</ref>.
 
== ZabytkiHistoria ==
W księdze łacińskiej ''[[Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis]]'' ([[język polski|pol.]] ''Księga uposażeń [[Archidiecezja wrocławska|biskupstwa wrocławskiego]]'') spisanej za czasów biskupa [[Henryk z Wierzbna (zm. 1319)|Henryka z Wierzbna]] w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizownej formie ''villa Wyschowo''.<ref>[http://www.dokumentyslaska.pl/cds%2014/liber.html Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online]</ref><ref>H. Markgraf, J. W. Schulte, "Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis", Breslau 1889</ref>
Miejscowość wspomniały historyczne dokumenty prawne, własnościowe i podatkowe. W dokumencie z 1518 odnotowano we wsi 7. [[Łan (miara powierzchni)|łanów]], a w 1553 5. łanów. W 1564 w Wyszanowie 15 [[kmieć|kmieci]] płaciło po 1 [[floren]]ie i 18 [[grosz]]y. W roku tym odnotowano również [[kowal]]a, który płacił 3 floreny oraz 4. [[Zagrodnik|zagrodnikow]] płacących po 6. groszy. We wsi znajdował się także [[folwark]], w którym pracowała ludność wiejska. Mieszkańcy na rzecz zamku zobowiązani byli do świadczenia [[Podwoda|podwodów]]. W okolicy wsi wydobywano [[Żelazo|rudę żelaza]], która dostarczana była do [[Hutnictwo|kuźnic]] w [[Doruchów|Doruchowie]]. Były również [[barć|barcie]] należące do właścicieli z [[Torzeniec|Torzeńca]]. W 1651 dokumenty odnotowały we wsi 17 łanów należących do kmieci oraz 2. łany miejscowego [[pleban]]a{{odn|Rosin|1963}}
 
Wieś królewska w [[tenuta|tenucie]] bolesławieckiej w powiecie wieluńskim [[województwo sieradzkie (I Rzeczpospolita)|województwa sieradzkiego]] w końcu XVI wieku<ref>Województwo sieradzkie i województwo łęczyckie w drugiej połowie XVI wieku. Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 1998, s. 66.</ref>. [[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miejscowość należała administracyjnie do [[Województwo kaliskie (1975–1998)|województwa kaliskiego]].
== Zabytki ==
 
=== Zbrodnia niemiecka w 1939 ===
{{osobny artykuł|Pacyfikacja wsi Wyszanów}}
Podczas [[Kampania wrześniowa|inwazji Niemiec na Polskę w roku 1939]], żołnierze niemieccy z 3. kompanii zmotoryzowanej 10. batalionu saperów z [[Ingolstadt]] dokonali mordu na ludności cywilnej. Dnia 2 września 1939, przechodząc przez wieś, wpadli w panikę i w fałszywym przekonaniu, że wpadli pod ostrzał polskich cywili, zaczęli ostrzeliwać siebie nawzajem, a następnie wypędzać mieszkańców z domów, które następnie podpalali. Kilkoro przestraszonych dzieci wraz z starszymi mieszkańcami (razem 21 osób) schroniło się w piwnicy domu rodziny Szyszków. Niemcy odnaleźli jednak to schronienie i mimo błagań o litość, wrzucili do piwnicy granaty ręczne. Ponadto kilku mieszkańców wsi zostało zastrzelonych. Łącznie od kul, płomieni oraz wrzucanych do piwnic granatów zginęły 22 osoby – w większości starcy, kobiety i dzieci. Dzień wcześniej (1 września 1939) Niemcy wywieźli w głąb [[III Rzesza|Rzeszy]] wszystkich zdolnych do noszenia broni mężczyzn z Wyszanowa. Dwóch z nich zostało po drodze zamordowanych przez konwojentów, co podniosło łączną liczbę ofiar pacyfikacji do 24. Niemcy spalili 27 gospodarstw – w tym 12 całkowicie a 15 częściowo<ref name="Wielkopolska">{{cytuj książkę |nazwisko = | imię = | autor link = | tytuł = Zbrodnie Wehrmachtu w Wielkopolsce w okresie zarządu wojskowego (1 września – 25 października 1939)| wydawca = OKBZH w Łodzi-Instytut Pamięci Narodowej | miejsce = Kalisz | rok = 1986 | strony = 45-53 | isbn =}}</ref><ref name="Zbrodnie Wehrmachtu">{{cytuj książkę |nazwisko = Böhler | imię = Jochen | autor link = Jochen Böhler | tytuł = Zbrodnie Wehrmachtu w Polsce | wydawca = Wydawnictwo "Znak" | miejsce = Kraków | rok =2009 | strony = 123-127 | isbn = 978-83-240-1225-1}}</ref>.
 
== Zabytki ==
* Główne zabytki Wyszanowa:
** pomnik ofiar wojny
</ref> na listę zabytków wpisany jest obiekt:
* kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła, 1842, nr rej.: 990 z 20.12.1967
== Zbrodnia niemiecka w 1939 ==
{{osobny artykuł|Pacyfikacja wsi Wyszanów}}
Podczas [[Kampania wrześniowa|inwazji Niemiec na Polskę w roku 1939]], żołnierze niemieccy z 3. kompanii zmotoryzowanej 10. batalionu saperów z [[Ingolstadt]] dokonali mordu na ludności cywilnej. Dnia 2 września 1939, przechodząc przez wieś, wpadli w panikę i w fałszywym przekonaniu, że wpadli pod ostrzał polskich cywili, zaczęli ostrzeliwać siebie nawzajem, a następnie wypędzać mieszkańców z domów, które następnie podpalali. Kilkoro przestraszonych dzieci wraz z starszymi mieszkańcami (razem 21 osób) schroniło się w piwnicy domu rodziny Szyszków. Niemcy odnaleźli jednak to schronienie i mimo błagań o litość, wrzucili do piwnicy granaty ręczne. Ponadto kilku mieszkańców wsi zostało zastrzelonych. Łącznie od kul, płomieni oraz wrzucanych do piwnic granatów zginęły 22 osoby – w większości starcy, kobiety i dzieci. Dzień wcześniej (1 września 1939) Niemcy wywieźli w głąb [[III Rzesza|Rzeszy]] wszystkich zdolnych do noszenia broni mężczyzn z Wyszanowa. Dwóch z nich zostało po drodze zamordowanych przez konwojentów, co podniosło łączną liczbę ofiar pacyfikacji do 24. Niemcy spalili 27 gospodarstw – w tym 12 całkowicie a 15 częściowo<ref name="Wielkopolska">{{cytuj książkę |nazwisko = | imię = | autor link = | tytuł = Zbrodnie Wehrmachtu w Wielkopolsce w okresie zarządu wojskowego (1 września – 25 października 1939)| wydawca = OKBZH w Łodzi-Instytut Pamięci Narodowej | miejsce = Kalisz | rok = 1986 | strony = 45-53 | isbn =}}</ref><ref name="Zbrodnie Wehrmachtu">{{cytuj książkę |nazwisko = Böhler | imię = Jochen | autor link = Jochen Böhler | tytuł = Zbrodnie Wehrmachtu w Polsce | wydawca = Wydawnictwo "Znak" | miejsce = Kraków | rok =2009 | strony = 123-127 | isbn = 978-83-240-1225-1}}</ref>.
 
== Zobacz też ==
== Przypisy ==
{{Przypisy}}
 
== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Rosin| imię = Ryszard| autor link = Ryszard Rosin| tytuł = [[Słownik historyczno-geograficzny ziemi wieluńskiej w średniowieczu]], hasło: „Wyszanów” |wydawca = Państwowe Wydawnictwo Naukowe| miejsce = Warszawa |data = 1963 |strony= 180| odn=tak}}
 
{{Gmina Wieruszów}}