Ukraińska polityka historyczna: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 69 bajtów ,  2 miesiące temu
WP:SK+ToS+mSI+Bn, drobne redakcyjne, drobne techniczne, drobne merytoryczne
(→‎Bibliografia: dodany tytuł)
(WP:SK+ToS+mSI+Bn, drobne redakcyjne, drobne techniczne, drobne merytoryczne)
'''Ukraińska polityka historyczna''' – działania władz państwowych na rzecz kształtowania [[Pamięć zbiorowa|pamięci zbiorowej]] (świadomości historycznej) ukraińskiego społeczeństwa.
[[Plik:Yuschenko in Paris 2005 2.jpg|mały|415x415px|[[Wiktor Juszczenko]] składa kwiaty na grobie [[Symon Petlura|Symona Petlury]] w Paryżu (2006)]]
'''Ukraińska polityka historyczna''' – działania władz państwowych na rzecz kształtowania [[Pamięć zbiorowa|pamięci zbiorowej]] (świadomości historycznej) ukraińskiego społeczeństwa.
 
W latach 1991–1994, bezpośrednio po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości, trudno jest mówić o świadomie prowadzonej przez władze polityce historycznej. Siłą inercji kontynuowano na przykład programy szkolne pozostałe z czasów [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR]], jedynie w zachodniej Ukrainie starano się o ich modyfikację. W ocenie badaczy polityki historycznej zaczęła się ona kształtować dopiero ok. 1994 r.<ref name=":0">Олександр Гриценко. Президенти і Пам’ять, Політіка пам’ятіі президентів Украіни (1994-2014): підгрунтя, послання, реалізація, рузультфти, Куїв 2017, <nowiki>ISBN 978-617-684-188-3</nowiki>.</ref>, początkowo łącząc się ściśle z zagadnieniem dekomunizacji. W okresie prezydentury [[Łeonid Kuczma|Łeonida Kuczmy]] (1994–2005) ustalono obchody takich rocznic jak powstania [[Ukraińska Centralna Rada|Ukraińskiej Centralnej Rady]], urodzin ojca ukraińskiej historiografii [[Mychajło Hruszewski|Hruszewskiego]], [[Chrzest Rusi|chrztu Rusi]], a także urodzin [[Taras Szewczenko|Tarasa Szewczenki]]. W latach 2005–2010, za prezydentury [[Wiktor Juszczenko|Wiktora Juszczenki]] politykę historyczną prowadzono intensywniej. Najważniejszym jej składnikiem w pierwszych latach jego kadencji stało się upamiętnienie [[Wielki głód na Ukrainie|HołodomorHołodomoru]]u, a pod koniec jego prezydentury podjęto problematykę [[Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów|OUN]]-[[Ukraińska Powstańcza Armia|UPA]]<ref>[[John-Paul Himka]], ''Interventions: Challenging the Myths of Twentieth-Century Ukrainian History'', s. 7 [http://archive.is/20120720113547/http://ualberta.academia.edu/JohnPaulHimka/Papers/493886/Interventions_Challenging_the_Myths_of_Twentieth-Century_Ukrainian_History wersja elektroniczna].</ref>. Podjęto też decyzję o utworzeniu [[Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej|Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej]]. W latach 2010–2014, w okresie prezydentury [[Wiktor Janukowycz|Wiktora Janukowycza]], doszło do rewizji polityki historycznej, którą krytykowano za zwrot w kierunku dawnych radzieckich wzorców <ref name="archive.is">[https://archive.is/20120805143447/www.president.gov.ua/news/19103.html Oficjalny komunikat kancelarii Prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza].</ref><ref name="Dowódca UPA nie jest już bohaterem">[http://wyborcza.pl/1,75477,10051594,Dowodca_UPA_nie_jest_bohaterem.html Dowódca UPA nie jest już bohaterem].</ref>. Dokonano zmian w kierownictwie Instytutu i zamrożono jego działalność<ref name="ReferenceA">Rudling, ''The OUN, the UPA and the Holocaust...'', s. 36.</ref>. Po [[Euromajdan|rewolucji godności]], prezydentura [[Petro Poroszenko|Petra Poroszenki]] charakteryzowała się ponownie intensywną polityką historyczną. Nowym wątkiem stała się kwestia dziejów [[Prawosławie na Ukrainie|ukraińskiego prawosławia]]. [[Wojna w Donbasie|Agresja rosyjska w Donbasie]] zintensyfikowała konflikt narracji i tradycji historiografii rosyjskiej i ukraińskiej dotyczący dziejów [[Ruś Kijowska|Rusi Kijowskiej]] i Europy wschodniej w całości.<ref group="uwaga"> Ukraińska polityka historyczna w narastającym od czasu uzyskania niepodległości konflikcie z rosyjską polityką historyczną. Książka prezydenta Łeonida Kuczmy "Ukraina„Ukraina to nie Rosja"Rosja” była pierwszym głośnym, politycznym sygnałem zarysowaującegozarysowującego się konfliktu.</ref> .
[[Plik:Yuschenko in Paris 2005 2.jpg|mały|415x415px|[[Wiktor Juszczenko]] składa kwiaty na grobie [[Symon Petlura|Symona Petlury]] w Paryżu (2006)]]
 
== Geneza i kierunki zmian ==
Zdaniem [[David Marples|Davida R. Marplesa]] rewizja sowieckiej interpretacji przeszłości przez rządy Ukrainy pojawiła się w połowie lat 90. XX wieku, natomiast tworzenie zupełnie nowej polityki pamięci jest widoczne od 2001 roku<ref>David R. Marples, ''Heroes and Villains...'', s. 263–264.</ref>. Większość badaczy jest zgodni, że najbardziej dynamicznie i konsekwentnie realizowano tę politykę w latach 2005–2010 za sprawą osobistego zaangażowania Wiktora Juszczenki.W chwili uzyskania niepodległości w roku 1991 ukraiński oficjalny dyskurs dotyczący przeszłości był niemal całkowicie zdominowany przez wzorce radziecko-rosyjskie. Społeczna pamięć dotycząca przede wszystkim represji w okresie komunistycznym zachowywana była w kręgu rodzinnym i prywatnym. Wyobrażenie dziejów Ukrainy podporządkowane było rosyjskiej narracji, wedle której Ukraina jest jedynie składową częścią Wszechrusi.
 
Do zasadniczych kierunków polityki historycznej należą zarówno kwestie kształtowania obrazu przeszłości Rusi Kijowskiej, [[Kozacy zaporoscy|Kozaczyzny]] z [[Powstanie Chmielnickiego|powstaniem Chmielnickiego]], jak i [[Hetmanat|okresem hetmanatu]] [[Iwan Mazepa|Mazepy]], procesach narodotwórczych w XIX wieku, walce o niepodległość w okresie II wojny, jak i późniejszych wydarzeniach w historii [[Ukraina|Ukrainy]] w XX wieku: walce OUN-UPA, [[Sowietyzacja|sowietyzacji]], [[Katastrofa w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej|katastrofie w Czarnobylu]] oraz [[Wielki głód na Ukrainie|wielkim głodzie]]. Niekiedy pojawiają się także odniesienia do wydarzeń wcześniejszych, takich jak [[Kozacy|Kozaczyzna]]<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/tydzien-na-wschodzie/2009-09-09/ukrainska-polityka-historyczna | tytuł = Ukraińska polityka historyczna | data dostępu = 2012-01-06 | autor = [[Tadeusz A. Olszański]] | opublikowany = Ośrodek Studiów Wschodnich | data = 2009-09-09| język = pl|data dostępu = 2012-01-06}}</ref>. W swoich zamierzeniach polityka ta ma oderwać Ukraińców od sowieckiej spuścizny i rosyjskich wpływów, podnieść ich świadomość narodową, co ma w konsekwencji wzmocnić niepodległość Ukrainy i zwrócić ją ku Zachodowi<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.nybooks.com/blogs/nyrblog/2010/feb/24/a-fascist-hero-in-democratic-kiev/| tytuł = A Fascist Hero in Democratic Kiev | data dostępu = 2012-01-03 | autor = [[Timothy Snyder]]| |opublikowany = The New York Review of Books | data = 2010-02-24| język = en|data dostępu = 2012-01-03}}</ref>.
 
Niektórzy badacze tego zagadnienia dostrzegali w pierwszym dążenie do [[Cykl przemocy|wiktymizacji]] i gloryfikacji, jako istotnych składników polityki historycznej <ref name="heroesX">[[David R. Marples]], ''Heroes and Villains: Creating National History in Contemporary Ukraine'', Budapeszt-Nowy Jork 2007, {{ISBN|978-963-7326-98-1}}, s. X.</ref><ref>Sofia Graczowa, ''Unknown Victims: Ethnic-Based Violence of the World War II Era in Ukrainian Politics of History after 2004'', s. 2, [http://www.ukrainianstudies.uottawa.ca/pdf/Danyliw08%20Grachova%20Paper.pdf wersja elektroniczna].</ref>. Komentatorzy zachodni ulegają często naporowi narracji rosyjskiej wedle której wzorców dla [[polityka historyczna|polityki historycznej]] Ukrainy po 1991 roku dostarczyć miały publikacje ukraińskich autorów [[Migracja ludności|emigracyjnych]]<ref>David R. Marples, ''Heroes and Villains...'', s. XII.</ref>, związanych z UPA. Powojenni emigranci, wśród których było wielu [[nacjonalizm ukraiński|nacjonalistów ukraińskich]], mieli dominowali życie ukraińskiej [[diaspora (naród)|diaspory]]<ref>[[Per Anders Rudling]], ''Multiculturalism, memory, and ritualization: Ukrainian nationalist monuments in Edmonton, Alberta'', Nationalities Papers, 39:5, s. 737.</ref> . Zdaniem [[Per Anders Rudling|Pera A. Rudlinga]] interpretacja historii opracowana przez diasporę była gotowym wzorcem, po który z czasem sięgnęły ukraińskie władze<ref group="uwaga">''W odróżnieniu od wielu innych postsowieckich republik ukraiński rząd nie musiał budować nowych narodowych mitów od podstaw, lecz zaimportował gotowe koncepcje ukształtowane w ukraińskiej diasporze.'' – P. Rudling, ''The OUN, the UPA and the Holocaust...'', s. 1.</ref>.
 
Jeśli jednak wziąć pod uwagę, że amerykańsko-ukraińska szkoła historiografii, której najbardziej eksponowaną instytucją jest Instytut Historii Ukrainy w [[Uniwersytet Harvarda|Uniwersytecie Harvarda]] {{fakt|data=2020-01|szybko zdobyła dominujący wpływ na ukraińską historiografię}} pogląd taki trudno jest podtrzymywać. Miała ona zdecydowanie antynacjonalistyczne nastawienie. {{fakt|data=2020-01|Wydarzeniem o dużym znaczeniu stało się wydanie w roku 1993 książki wybitnego przedstawiciela tej szkoły [[Orest Subtelny|Oresta Subtelnego]] "Historia„Historia Ukrainy"Ukrainy”<ref>Орест Субтельний, ''Україна. Історія'', Київ 1993.</ref>, która miała wiele wydań i stała pracą niemal kanoniczną. Innym historykiem, który oddziaływał bardzo silnie był [[Iwan Łysiak-Rudnycki|Iwan Łysiak-Rudnickij]]. <ref>Iwan Łysiak-Rudnyckyj, ''Między historią a polityką'', Wrocław 2012. Uznawany jest za guru wśród ukraińskich historyków.</ref>.}} Inne głośne nazwiska ukraińskich historyków związane z Harvardem to [[Serhy Yekelchyk]], [[Roman Szporluk]], czy [[Jarosław Hrycak]]. {{fakt|data=2020-01|Prace tych historyków miały silny wpływ na zmiany w nauczaniu historii na ukraińskich uniwersytetach, co z kolei wpływało na politykę władz i zmianę programów szkolnych}}.
 
== Dekomunizacja i derusyfikacja ==
[[Plik:Ленінопад, Овруч.jpg|mały|lewo|Demontaż pomnika Lenina w [[Owrucz]]u w roku 2014|alt=|lewo]]
Badacze problematyki ukraińskiej polityki historycznej (Oleksander Hrycenko czy Heorhij Kasjanow)<ref group="uwaga"> Autorzy dwóch dotychczas najobszerniejszych monografii problematyki ukraińskiej polityki historyczne .</ref>zgodnie podkreślają, że jej najistotniejsze motywy to dekomunizacja i [[rusyfikacja|derusyfikacja]], co dotyka narracji wszystkich okresów dziejów Ukrainy. <ref name=":0" /><ref name=":1" />. Polityka dekomunizacji dotyczy między innymi usuwania symboli systemu komunistycznego z przestrzeni publicznej. Głośnym wydarzeniem był masowy demontaż pomników Lenina w okresie i po rewolucji godności w roku 2014. W 2015 r. Rada Najwyższa przyjęła ustawę o zakazie symboliki totalitarnej, na mocy której w kolejnych miesiącach dokonano usunięcia pomników Lenina i innych działaczy komunistycznych, demontażu tablic pamiątkowych i zmian nazw ulic<ref>T. A. Olszański, ''Wielka dekomunizacja. Ukraińska polityka historyczna czasów wojny, Ośrodek Studiów Wschodnich'', Warszawa 2017, s. 18-1918–19.</ref>.
 
Derusyfikacja dotyczy dotyczy pamięci zarówno okresu radzieckiego, jak i czasów dawniejszych. Wiąże się to z przywracaniem rocznic wydarzeń i bitew, które związane były z walką z sowiecką i rosyjską dominacją, jak np. [[Bitwa pod Krutami|bitwy pod Krutami]]<ref name=":1">Георгій Касьянов, Past Continuous: Історична порлітика 1980-х-200-х: Україна та сусіди, Куїв 2018, ISBN 978-617-767-00-1.</ref>, zniszczenia stolicy [[Hetmanat]]u – [[Baturyn]]a w 1708 przez wojska rosyjskie połączonego z rzezią ludności). Przywracana jest pamięć o takich postaciach, jak kozaccy hetmani [[Iwan Mazepa]] czy [[Filip Orlik]]<ref name="uwaga">Przykładowa praca: {{Cytuj |autor = |tytuł = Гетьман. Шлахи: Науково-попурярне видання, |data = Куїв 2009, |isbn = ISBN 978—9966978-9966-8201-72-1.}}</ref>. Przykładem takich działań jest rekonstrukcja fortu i stworzenie muzeum w Baturynie, stolicy Hetmanatu w czasach Iwana Mazepy<ref>{{Cytuj |tytuł = Національний історико-культурний заповідник «Гетьманська столиця» |data dostępu = 2020-01-27 |opublikowany = baturin-capital.gov.ua |url = http://baturin-capital.gov.ua/}}</ref>.
[[Plik:Baturin znak.jpg|mały|Krzyż poświęcony ofiarom rzezi [[Baturyn]]a w 1708 roku przy zrekonstruowanym w 2015 forcie kozackim]]
 
== Pamięć o ofiarach reżymu komunistycznego ==
[[Plik:Kyiv Muzeum Wielkiego Głodu.jpg|alt=|lewo|mały|347x347px|Kijów. Aleja prowadząca do Muzeum Wielkiego Głodu, Kijów]]
W tym ujęciu historia Ukrainy jest przedstawiana jako pasmo prześladowań ze strony [[Rosja|Rosji]], [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR]], a także [[III Rzesza|Niemiec]]<ref name=heroesX />. Podkreśla się cierpienia doznawane przez ludność Ukrainy. Szczególny sposób poświęca się uwagę kwestii [[Tatarzy krymscy|Tatarów krymskich]]. Ukraińcy stanowią "naród„naród-ofiarę"ofiarę”; ich cierpienie daje im moralną wyższość nad oprawcami i przez to ma stanowić legitymizację dla niepodległości państwa<ref>Wilfried Jilge, ''Competition Among Victims?: The Image of the Other in post-Soviet Ukrainian Narratives on World War II'' [cyt. za:] Пер А. Рудлінґ, ''Ющенків фашист: култ Бандери в Україні та Канаді'', [w:] ''Страсті за Бандерою: статті та есеї'', упоряд.: Т. С. Амар, І. Балинський, Я. Ґрицак, Ґрані-Т 2010 (Серія De profundis), {{ISBN|978-966-465-321-0}}, s. 262.</ref>. Zdaniem Wiktora Juszczenki doświadczenie Hołodomoru "pozwoli„pozwoli sformować nowoczesny naród ukraiński, w podobny sposób, w jaki formowano współczesny naród żydowski, odwołując się do [[Holocaust]]u"u”<ref>''Kwestia jedności Ukrainy w kontekście bezpieczeństwa wewnętrznego i międzynarodowego'', [[Biuro Bezpieczeństwa Narodowego]], s. 13 [http://www.bbn.gov.pl/download.php?s=1&id=3900 wersja elektroniczna].</ref>.
 
W 2006 roku [[Rada Najwyższa Ukrainy]] uznała [[Wielki głód na Ukrainie|wielki głód]] za [[ludobójstwo]] narodu ukraińskiego<ref>Sofia Graczowa, ''Unknown Victims...'', s. 4.</ref>. 13 stycznia 2010 przez kijowski Apelacyjny Sąd Administracyjny [[Józef Stalin|Józefa Stalina]], [[Wiaczesław Mołotow|Wiaczesława Mołotowa]], [[Łazar Kaganowicz|Łazara Kaganowicza]], [[Paweł Postyszew|Pawła Postyszewa]], [[Stanisław Kosior|Stanisława Kosiora]], [[Włas Czubar|Własa Czubara]] i [[Mendel Chatajewicz|Mendla Chatajewicza]] uznał za winnych zbrodni [[ludobójstwo|ludobójstwa]] określonych w art. 442 #.1 kodeksu karnego Ukrainy<ref>[https://zaxid.net/semero_lideriv_kompartiyi_srsr_viznano_vinnimi_v_organizatsiyi_golodomoru_ndazh_rishennya_sudu_n1093429 Sąd umorzył jednocześnie postępowanie karne w związku ze śmiercią oskarżonych. – ''Семеро лідерів Компартії СРСР визнано винними в організації Голодомору, – рішення суду'', ZAXID.NET].</ref><ref>Ivan Katchanovski, ''The Politics of Soviet and Nazi Genocides in Orange Ukraine'', Europe-Asia Studies, 62: 6, s. 982.</ref>. Drogą dyplomatyczną uzyskano podjęcie podobnych rezolucji przez parlamenty Polski, [[Estonia|Estonii]], [[Gruzja|Gruzji]] oraz [[Stany Zjednoczone|USA]]<ref group="uwaga">Przy czym [[Izba Reprezentantów Stanów Zjednoczonych|Izba Reprezentantów]] nie użyła sformułowania ''ludobójstwo'' – Ivan Katchanovski, ''The Politics...'', s. 974.</ref>. Obecnie (2012) za [[ludobójstwo]] uznają wielki głód na Ukrainie rządy lub parlamenty 26 państw, oprócz wymienionych także [[Argentyna]], [[Australia]] (30 października 2003), [[Azerbejdżan]], [[Kanada]] (28 maja 2008)<ref>{{Cytuj | url=http://www.unian.net/ukr/news/news-253667.html | tytuł=Нижня палата парламенту Канади визнала Голодомор актом геноциду &#124; УНІАН<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=www.unian.net | język=uk | data dostępu=2017-11-27}}</ref> [[Hiszpania]] (30 maja 2007), [[Mołdawia]], [[Belgia]], [[Węgry]] (24 listopada 2003)<ref>{{Cytuj | url=http://www.mkogy.hu/irom37/6288/6288.htm | tytuł=Magyar Köztársaság Országgyűlése<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=www.mkogy.hu | data dostępu=2017-11-27}}</ref>, [[Litwa]] (24 listopada 2005)<ref>{{Cytuj | url=http://www3.lrs.lt/pls/inter3/dokpaieska.showdoc_e?p_id=266526&p_query=&p_tr2= | tytuł=On the Commemoration of the Victims of Political Repressions and Famine/Genocide in Ukraine in 19<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=www3.lrs.lt | data dostępu=2017-11-27}}</ref>, [[Meksyk]] (19 lutego 2008), [[Paragwaj]] (25 października 2007), [[Łotwa]] (13 marca 2008)<ref>[http://www.nrcu.gov.ua/index.php?id=4&listid=62227 Латвія визнала Голодомор 1932 - 1933 років геноцидом українського народу / Новини / НРКУ<!-- Tytuł wygenerowany przez bota -->].</ref>, [[Czechy]] (30 listopada 2007), [[Kolumbia]] (21 grudnia 2007)<ref>{{Cytuj | url=http://rpl.net.ua/2007/12/24/kolumbja_viznala_golodomor_v_ukran_genocidom.html | tytuł=Добавляем в рацион Кальций и Магний &#124; RPL.net.ua<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=rpl.net.ua | język=ru | data dostępu=2018-09-27}}</ref>, [[Watykan]].
 
Pod patronatem W. Juszczenki wybudowano w centrum [[Kijów|Kijowa]] ''Kalinowy Gaj'', mający być centralnym miejscem kultywowania pamięci o ukraińskiej [[Martyrologia|martyrologii]]. W każdym obwodzie założono księgi pamięci ofiar [[Wielki głód na Ukrainie|Hołodomoru]], w których zbiera się dokumenty, zdjęcia i relacje świadków. Zebrano w nich informacje dotyczące około 1 mln osób<ref>''Kwestia jedności Ukrainy...'', s. 14.</ref>.
 
Jako męczenników sprawy narodowej przestawia się ofiary sowieckich represji, zarówno Wielkiego Terroru <ref>Jarosław Hrycak, Historia Ukrainy 1772-1999. Narodziny nowoczesnego narodu,  Lublin 2000, ISBN 83-858554-50-9. sss. 180-187180–187.</ref>, jak i represji lat sześćdziesiątych<ref>Jarosław Hrycak, Historia Ukrainy 1772-1999. Narodziny nowoczesnego narodu,  Lublin 2000, ISBN 83-858554-50-9.s.296.</ref>. Jako [[męczennik]]ów sprawy narodowej niekiedy przedstawia się także poległych członków nacjonalistycznego podziemia, jednak w przekazie o nich panuje tendencja ku gloryfikacji, a nie wiktymizacji<ref name=grachowa9 />. Ruch nacjonalistyczny bywa określany jako ''niepokonany''.
 
== Polityka historyczna dotycząca okresu II wojny światowej ==
Narracja [[II wojna światowa|II wojny światowej]] była istotnym czynnikiem sowieckiej polityki historycznej w konsekwencji rusyfikacji. [[Pakt Ribbentrop-Mołotow]] albo był przemilczany albo przedstawiany jako zjednoczenie Ukrainy. Periodyzacja II wojny światowej posługiwała się datami 1941–1945. Ogromną rolę odgrywał kult weteranów II wojny światowej.
 
Jedną z zasadniczych zmian, która wprowadziła ukraińska polityka historyczna było uznanie daty 1 września 1939 za początek II wojny światowej, w miejsce przyjętej w czasach sowieckich daty 22 czerwca 1941 – daty [[Atak Niemiec na ZSRR|ataku Niemiec na ZSRR]], jako początku tzw. [[Wielka wojna ojczyźniana|Wielkiej Wojny Ojczyźnianej]]. W okresie prezydentury Kuczmy nie podejmowano jednak problematyki II wojny światowej w sposób intensywny m.in. ze względu na złożoność tej problematyki, a także silnego zakorzenienia sowieckiej narracji w starszym pokoleniu<ref>Олександр Гриценко. Президенти і Пам’ять, Політіка пам’ятіі президентів Украіни (1994-2014): підгрунтя, послання, реалізація, рузультфти, Куїв 2017, <nowiki>ISBN 978-617-684-188-3</nowiki>. sss.49-266 49–266.</ref>. Kwestie te w bardziej intensywny sposób podjęto w okresie prezydentury Wiktora Janukowicza. W szczególny sposób dotyczyło to kwestii dziejów UPA w okresie wojny, a także powojennym. Wcześniej podejmowane próby uznania żołnierzy UPA za weteranów II wojny, przez długi czas nieskuteczne ze względu na opór organizacji weteranów Armii Czerwonej (często wspieranych z Moskwy), zakończyły się powodzeniem.
 
Na pozytywny wzorzec patriotycznych postaw wybrano walkę OUN i UPA ''na dwa fronty z dwoma największymi totalitarnymi reżimami'', czyli z ZSRR i [[III Rzesza|III Rzeszą]] jednocześnie<ref>Sofia Graczowa, ''Unknown Victims...'', s. 6.</ref>. Nie zdecydowano się na eksponowanie motywu walki tych organizacji z Polską<ref>''Kwestia jedności Ukrainy...'', s. 17.</ref>. OUN i UPA niezgodnie z faktami przedstawiane są jako organizacje [[demokracja|demokratyczne]], [[tolerancja|tolerancyjne]] i przychylne wieloetnicznej Ukrainie<ref name="rudlingmyths28">Per A. Rudling, ''The OUN, the UPA and the Holocaust...'', s. 28.</ref>, które położyły podwaliny obecnej ukraińskiej demokracji<ref>Per A. Rudling, ''The OUN, the UPA and the Holocaust...'', s. 24.</ref>, sojusznik zachodnich [[Alianci|aliantów]]<ref name="olszanski">{{cytuj stronę|url=http://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/tydzien-na-wschodzie/2010-01-27/polityka-historyczna-juszczenki-proba-podsumowania|tytuł=Polityka historyczna Juszczenki – próba podsumowania|data dostępu=2012-01-05|autor=Tadeusz A. Olszański|opublikowany=Ośrodek Studiów Wschodnich|data=2010-01-27|język=pl|data dostępu=2012-01-05}}</ref>. Uczestników nacjonalistycznego podziemia przedstawia się jako bohaterów gotowych bezinteresownie oddać życie za niepodległość Ukrainy, walczących jakoby na terenie całego kraju w jego współczesnych granicach<ref>David R. Marples, ''Heroes and Villains...'', s. 137.</ref>. W opowieściach o nich rzeczywistość miesza się z [[mit]]ami i [[legenda]]mi. David R. Marples wymienia następujące składniki mitu o wojowniku UPA: idealizm, samopoświęcenie, odwaga, męstwo, rycerskość oraz nawiązania do Kozaczyzny<ref>David R. Marples, ''Heroes and Villains...'', s. 138–139.</ref>.
 
W 2011 r. Grzegorz Motyka pisał, iż uchylanie się od jednoznacznej oceny zbrodni nacjonalistycznych formacji na Polakach stanowi nieoficjalny kurs polityki historycznej Ukrainy<ref>Grzegorz Motyka, ''Od rzezi wołyńskiej do akcji „Wisła”'', Kraków 2011, {{ISBN|978-83-08-04576-3}}, s. 463.</ref>. Innego zdania są ci badacze stosunków polsko-ukraińskich, którzy wskazują na oficjalne akt przeprosin dokonany przez prezydenta Poroszenkę podczas jego wizyty w Warszawie<ref>[[Kazimierz Wóycicki]], ''Krótka historia UPA dla Polaków. Czy historycy mogą nas pogodzić?''. Warszawa 2019, ISBN978-83-954000-1-8.</ref>.
 
Podczas kadencji Wiktora Juszczenki jego administracja dokonała licznych aktów gloryfikacji OUN i UPA oraz ich poszczególnych działaczy: przyznanie tytułów [[Bohater Ukrainy|Bohatera Ukrainy]] [[Jurij Szuchewycz|Jurijowi Szuchewyczowi]] (2006), [[Roman Szuchewycz|Romanowi Szuchewyczowi]] (2007) i [[Stepan Bandera|Stepanowi Banderze]] (2010), upamiętnienie dekretem prezydenta [[Jarosław Stećko|Jarosława]] i [[Sława Stećko|Sławy Stećków]] oraz uznanie członków nacjonalistycznych organizacji za uczestników walki narodowowyzwoleńczej.
 
Do licznych upamiętnień ukraińskich nacjonalistów dochodzi na szczeblu lokalnym. Do 2010 roku na zachodniej Ukrainie dzięki dotacjom samorządów odsłonięto około 1000 pomników i tablic ku czci UPA i [[14 Dywizja Grenadierów SS (1 ukraińska)|SS "Galizien"„Galizien”]]<ref>''Kwestia jedności Ukrainy...'', s. 16, przyp. 34.</ref>.
 
Okres prezydentury [[Wiktor Janukowycz|Wiktora Janukowycza]] doszło do rewizji polityki historycznej promowanej przez jego poprzednika. Przy aprobacie nowej administracji tytuły Bohatera Ukrainy dla Stepana Bandery i Romana Szuchewycza zostały sądownie anulowane<ref name="archive.is" /><ref name="Dowódca UPA nie jest już bohaterem" />. Dokonano zmian personalnych w kierownictwie Instytutu Pamięci Narodowej<ref name="ReferenceA" />. Pewne elementy dawnej polityki historycznej pozostawiono. Administracja Janukowycza zapowiedziała pozostawienie władzom samorządowym autonomii w prowadzeniu własnej polityki pamięci<ref>I. Katchanovski, ''Terrorists or National Heroes...'', s. 12-1312–13.</ref>. Ujawniały się przy tym różnice regionalne pamięci społecznej. Przykładem tego może być cykliczna konferencja poświęcona nacjonalizmowi ukraińskiemu, odbywająca się w [[Iwano-Frankiwsk|Iwano-Frankiwsku]]u (dawny Stanisławów) odbyła się cykliczna konferencja poświęcona nacjonalizmowi ukraińskiemu. Jak wyjaśnił jeden z organizatorów konferencji i przewodniczący [[Iwanofrankiwska Rada Obwodowa|Iwanofrankiwskiej Rady Obwodowej]] z ramienia nacjonalistycznej partii [[Ogólnoukraińskie Zjednoczenie Swoboda]] - [[Ołeksandr Sycz]], który jednocześnie pełni funkcję kierownika katedry zarządzania na Uniwersytecie w Iwano-Frankowsku<ref>[[Eugeniusz Tuzow-Lubański]], ''Zbliża się banderowska rewolucja?'', [[Nasz Dziennik]] nr 2 (3933), 4 stycznia 2011.</ref>: ''"Celem„Celem głównym organizowanych spotkań było sprostowanie sowieckiego pojęcia nacjonalizmu, jako czegoś złego, jak czegoś, co jako ruch polityczny nie może być konstruktywnym przy budowie państwa ukraińskiego. Aby zmienić te stereotypy została zwołana pierwsza konferencja, która ukazała konieczność uczynienia tej konferencji cykliczną"cykliczną”''. Konferencja została zorganizowana m.in. przez: Iwano-Frankiwską Radę Obwodową, [[Podkarpacki Uniwersytet Narodowy im. Wasyla Stefanyka]], [[Iwano-Frankiwski Narodowy Techniczny Uniwersytet Nafty i Gazu]], oraz Halickie centrum historyczno-polityczne. Wygłoszono na niej również referat na temat ruchu [[Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”|"Solidarność"„Solidarność”]].<ref>Sabina Różycka, ''Nacjonalizm, rewolucja i "Solidarność"„Solidarność”'', [[Kurier Galicyjski]], nr 5(153), 16-2916–29 marca 2012, s. 19.</ref>.
 
[[Euromajdan|Rewolucja godności]] 2014 i upadek prezydenta Janukowicza, który uciekł do Rosji, uświadomiły wagę polityki historycznej. [[Aneksja Krymu przez Rosję]] i [[Wojna w Donbasie|agresja rosyjska w Donbasie]] uwyraźniły też konflikt narracji rosyjskiej i ukraińskiej. Wytyczne Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy, opracowane przez [[Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej]], a przyjęte w październiku 2014 roku, zakładają rezygnację z dotychczas używanego radzieckiego terminu propagandowego "[[wielka wojna ojczyźniana]]", a zastąpienie go bardziej neutralnym: "[[II wojna światowa]]". Nowa polityka przewiduje również równorzędne traktowanie Ukraińców, walczących w szeregach Armii Czerwonej i innych armii sojuszniczych (polska, kanadyjska) oraz Ukraińskiej Powstańczej Armii, którą zalicza jednoznacznie do sił sojuszniczych, jak i ograniczenie stosowanie terminów: "faszystowski"„faszystowski” i "niemiecki"„niemiecki” na rzecz "nazistowski"„nazistowski”. Skorygowano również ilośćliczbę ofiar II wojny światowej wśród Ukraińców: ukraińskich żołnierzy Armii Czerwonej z 6 na 7 mln, jak również sumaryczne straty ludności Ukrainy z 6-7 na 8-108–10 mln. Zdecydowano o równorzędnym traktowaniu żołnierzy ukraińskich walczących w szeregach Armii Czerwonej i innych armii sojuszniczych (szczególnie polskiej i kanadyjskiej) oraz żołnierzy Ukraińskiej Powstańczej Armii<ref>{{Cytuj |tytuł = Nowe tendencje w ukraińskiej polityce historycznej &#124; OSW<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> |data dostępu = 2017-11-15 |opublikowany = www.osw.waw.pl |url = http://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2015-02-04/nowe-tendencje-w-ukrainskiej-polityce-historycznej |język = pl}}</ref>.
 
== Rewolucja ukraińska 1917–1920 ==
Koncepcja rewolucji ukraińskiej 1917–1920 mająca oparcie w pracach amerykańsko-ukraińskiej szkoły historiografii <ref>[[Jarosław Hrycak]], ''Historia Ukrainy 1772-1999. Narodziny nowoczesnego narodu'',&nbsp; Lublin 2000, ISBN 83-858554-50-9.</ref> zyskała szerszy odbiór dopiero po roku 2014, co wyraziło się między innymi wystawami na kijowskim Majdanie i była szczególnie upowszechniana w stulecie tych wydarzeń. Pojęcie rewolucji ukraińskiej przeciwstawiono pojęciu [[Rewolucja październikowa|rewolucji październikowej]], której narracja miała obejmować wszystkie wydarzenia końca I wojny światowej i [[wojna domowa w Rosji|wojny domowej]] na terenie byłego [[Imperium Rosyjskie]]go i której głównym podmiotem wydarzeń mieli być bolszewicy. Narracja rewolucji ukraińskiej akcentuje wysiłek społeczeństwa i elit politycznych Ukrainy na rzecz zdobycia niepodległości, dążenia do tworzenia i utrzymania niepodległego państwa ukraińskiego ([[Ukraińska Republika Ludowa|Ukraińskiej Republiki Ludowej]] i [[Zachodnioukraińska Republika Ludowa|Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej]]). Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej stara się tutaj w równym stopniu upamiętniać wszystkich przywódców zaangażowanych w dążenia niepodległościowe, niezależnie od tego, jak różne były ich poglądy i programy polityczne. W narracji opracowanej na obchody stulecia rewolucji zmarginalizowano natomiast ukraińskich działaczy, którzy nie dążyli do budowy państwa - Nestora Machnę i innych atamanów. Ponadto pominięto lub starano się minimalizować konflikty wewnątrzukraińskie tego okresu (jak powstanie ludowe przeciwko rządom [[Pawło Skoropadski|Pawła Skoropadskiego]]). Natomiast wszelkie działania na terytorium Ukrainy innych sił politycznych niż te z centrum w Kijowie, a więc zarówno rosyjskich białych, jak i czerwonych (bolszewików), traktuje się jako obcy najazd<ref>T. A. Olszański, ''Wielka dekomunizacja. Ukraińska polityka historyczna czasów wojny, Ośrodek Studiów Wschodnich'', Warszawa 2017, s. 43-4443–44.</ref>.
 
Lata 1917–1920 traktuje się jako okres istnienia niezależnego państwa ukraińskiego, którego Ukraina powstała po roku 1991 jest do pewnego stopnia kontynuacją.
 
== Upamiętnienie Rewolucji Godności (euromajdanuEuromajdanu) ==
Istotnym przedmiotem polityki historycznej po roku 2014 stało się upamiętnienie przebiegu rewolucji godności w szczególności jej ofiar. Symbolizowała je "[[Niebiańska Sotnia|niebiańska sotnia]]" zastrzelonych przez "Berkut"„Berkut” (specjalne oddziały policji) uczestników wydarzeń na majdanie. Rewolucję godności upamiętnia obecnie stała wystawa na Majdanie Swobody. Upamiętnieniu służą też liczne wydawnictwa książkowe. Wedle wielu obserwatorów i badaczy rewolucja godności i niebiańska sotnia stają centralnym ukraińskim miejscem pamięci, mimo że pamięć Wielkiego Głodu oraz pamięć ukraińskiej rewolucji 1917–1920 zajmuje poczesne miejsce.
[[Plik:Majdan 2014 upamiętnienie.jpg|mały|upright|Pierwsze upamiętnienia ofiar majdanu 2014 i "niebiańskiej sotni"„niebiańskiej sotni”]]
 
== Instytucje ==
W 1993 roku Prezydium Rady Najwyższej Ukrainy wydało rezolucję "W„W sprawie zbadania działalności OUN-UPA"UPA”. W oparciu o nią Ministerstwo Sprawiedliwości utworzyło w 1994 roku grupę ekspertów, która jednak nie przystąpiła do pracy z powodu braku funduszy. Ostatecznie Leonid Kuczma w 1997 roku zarządził utworzenie Rządowej Komisji, przy której pracowała grupa robocza kierowana przez [[Stanisław Kulczycki|Stanisława Kulczyckiego]], złożona głównie z historyków [[Narodowa Akademia Nauk Ukrainy|Narodowej Akademii Nauk Ukrainy]], a także [[Narodowy Instytut Badań Strategicznych|Narodowego Instytutu Badań Strategicznych]], Państwowego Komitetu Archiwów, [[Kijowski Uniwersytet Narodowy im. Tarasa Szewczenki|Uniwersytetu Kijowskiego]] i [[Służba Bezpieczeństwa Ukrainy|Służby Bezpieczeństwa Ukrainy]]. Grupa ta do 2005 roku opublikowała około 30 prac naukowych<ref>Ihor Iljuszyn, ''UPA i AK. Konflikt w Zachodniej Ukrainie (1939–1945)'', Warszawa 2009, {{ISBN|978-83-928483-0-1}}, s. 19.</ref> oraz wydała końcowy "Raport„Raport grupy roboczej Rządowej Komisji do zbadania działalności OUN-UPA"UPA”. Zdaniem [[David Marples|Davida Marplesa]] i [[Ihor Iljuszyn|Ihora Iljuszyna]] raport był najbardziej wyczerpującą próbą naświetlenia historii nacjonalistycznego podziemia. Według Marplesa raport nie dał jednoznacznej opinii w sprawie uznania bojowników UPA za weteranów wojennych<ref>David R. Marples, ''Heroes and Villains...'', sss. 288–299.</ref>.
 
Formalne prowadzenie polityki historycznej stało się zadaniem instytutów naukowych, takich jak [[Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej]] (powołany w 2005) oraz [[Centrum Badań Ruchu Wyzwoleńczego]] (powołany w 2002), a także Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Archiwa tych instytucji pozostają tylko częściowo otwarte dla historyków<ref name=grachowa9>Sofia Graczowa, ''Unknown Victims...'', s. 9.</ref><ref name=rudlingmyths27>Per A. Rudling, ''The OUN, the UPA and the Holocaust...'', s. 27.</ref>.
 
*
 
== Oceny ==
[[Plik:Kijów 2018 Niebiańska Sotnia.jpg|alt=|mały|463x463px|Trwałe upamiętnienie imion "niebiańskiej„niebiańskiej sotni"sotni” na murze cerkwi św. Michała w Kijowie]]
Ukraińska polityka historyczna podlega zróżnicowanej ocenie zarówno w samej Ukrainie, jak i forum międzynarodowym. [[Tadeusz A. Olszański]] uważa, że polityka historyczna W. Juszczenki przyczyniła się do utrwalenia pamięci Ukraińców o wielkim głodzie i ożywiła liczne lokalne inicjatywy upamiętniania ofiar tej tragedii. Nie powiodła się natomiast próba upowszechnienia kultu OUN i UPA na całej Ukrainie. Pozostał on fenomenem lokalnym<ref name=olszanski />.
 
Krytyce i negatywnej ocenie podlegają przede wszystkim te wątki ukraińskiej polityki historycznej, podjęte przez prezydenta Juszczenkę, które dotyczą historii UON-UPA, a polityka historyczna dotycząca okresu II wojny światowej budzi stosunkowo największe zainteresowanie. Krytycy twierdzą, że dokonywana jest sakralizacji ofiar tej formacji, co skutkuje wykluczeniem ze zbiorowej pamięci Ukraińców ofiar innych narodowości (np. nieukraińskich ofiar wielkiego głodu czy [[Żydzi|Żydów]] zamordowanych podczas Holokaustu)., wyklucza możliwość podejrzewania ich o jakiekolwiek przestępstwa i powoduje negację dokonywanych przez nich zbrodni<ref group="uwaga">''The emphasis on Ukrainians as victims was intended to counter the image of them as perpetrators.'' – J.P. Himka, ''A Central European diaspora ...'', s. 30.</ref>, bądź wręcz odwrócenie ról – ofiary nacjonalistów przedstawiane są jako winne własnego losu<ref>Per A. Rudling, ''The OUN, the UPA and the Holocaust...'', s. 22.</ref>. David R. Marples uważa, że gloryfikacja OUN i UPA stanowi przejaw [[Propaganda|propagandy]] i wymienia przeszkody, które utrudniają wykonawcom tej polityki stworzenie przekonującego przekazu: skrajną ideologię OUN ([[nacjonalizm integralny]]), kolaborację z III Rzeszą, [[antysemityzm]] tego ruchu oraz zwalczanie politycznych rywali z użyciem [[terror]]u<ref group="uwaga">''Można napisać historię w odmienny sposób, ale tylko w formie propagandy.'' – David R. Marples, ''Heroes and Villains...'', s. 179.</ref>. W celu dostosowania obrazu OUN-UPA do zachodnich, liberalnych wzorców, dokonuje się zabiegów przemilczania lub negacji tych niewygodnych kwestii oraz wyolbrzymia się znaczenie tych elementów programu i działalności OUN, które pasują do obranej koncepcji<ref name="rudlingmyths28" />. Skutkuje to negacjonizmem na poziomie państwowym. W 2007 Wiktor Juszczenko ogłosił podczas wizyty w [[Izrael]]u, że UPA nie była zaangażowana w żadne antyżydowskie akcje. W tym samym roku, powołując się na stanowisko Rządowej Komisji, zaprzeczył oskarżeniom o zbrodnie na Polakach<ref group="uwaga">''Dotychczas oficjalne stanowisko administracji Juszczenki w tej kwestii było przeczące.'' – Sofia Graczowa, ''Unknown victims...'', s. 8.</ref>. Instytucjom realizującym politykę pamięci stawia się zarzuty, że publikują one dokumenty selektywnie, wybierając te, które potwierdzają lansowaną przez instytucje interpretację historii<ref name="grachowa9" /><ref name="rudlingmyths27" />, czego przejawem ma być [[Księga faktów]]. Należy jednak zwrócić uwagę, że takie działania demontowano w samej Ukrainie. Krytycy polityki prezydenta Juszczenki wskazywali, że na przykład stawiając ukraińskich weteranów [[Armia Czerwona|Armii Czerwonej]] po wrogiej stronie<ref group="uwaga">Sofia Graczowa analizując treść przemówień Wiktora Juszczenki zauważyła, że po pierwszych, nieudanych próbach pojednania weteranów Armii Czerwonej z weteranami UPA, prezydent porzucił ten zamiar. Zdaniem autorki, w celu uniknięcia zadrażnień, walka ukraińskich czerwonoarmistów jest wpasowywana w narrację o cierpieniu i zmaganiach narodu ukraińskiego z okupacją. – Sofia Graczowa, ''Unknown Victims...'', s. 5.</ref> nie łączy ona, lecz dzieli, i pogłębia antagonizm pomiędzy wschodnią a zachodnią Ukrainą. W odpowiedzi na wznoszone pomniki nacjonalistów ukraińskich, samorządy w centralnej i wschodniej Ukrainie fundują pomniki ofiar OUN i UPA (tzw. wojna pomników)<ref group="uwaga">Pomniki takie powstały w [[Symferopol]]u, Swatowem, Ługańsku i Ulanowie – Sofia Graczowa, ''Unknown Victims...'', sss. 14–16.</ref>. Ponadto gloryfikacja OUN, UPA i ich działaczy wywołuje negatywne reakcje na arenie międzynarodowej – w Izraelu, w Polsce, w Rosji, na [[Białoruś|Białorusi]], a także w [[Unia Europejska|Unii Europejskiej]]<ref group="uwaga">''Zamiast zjednoczyć kraj, juszczenkowski kult faszystów doprowadził do jeszcze większej jego polaryzacji: między wschodem a zachodem, między lewicą a prawicą, między Ukrainą a sąsiadami.'' – [[Per Anders Rudling|Пер А. Рудлінґ]], ''Ющенків фашист: култ Бандери в Україні та Канаді'', [w:] ''Страсті за Бандерою...'', s. 280.</ref>.
 
Pojawia się także zarzut, że polityka, w zamierzeniach prozachodnia i prodemokratyczna, jest realizowana według starych sowieckich wzorców, przy pomocy wyspecjalizowanych państwowych instytucji<ref group="uwaga">''Juszczenko kontynuuje postsowieckie polityczne i martyrologiczne praktyki, przede wszystkim próby manipulowania masową świadomością historyczną poprzez działania państwowych instytucji.'' – Sofia Graczowa, ''Unknown Victims...'', s. 18.</ref>, włącznie zze [[Służba Bezpieczeństwa Ukrainy|Służbą Bezpieczeństwa Ukrainy (SBU)]] <ref group="uwaga">''Podczas gdy mity otaczające OUN-UPA są wytworem wyobraźni diaspory, są one propagowane przez następców ukraińskiej KGB. Inspiracja ustanowienia Instytutu Pamięci Narodowej przez Juszczenkę pochodzi ze współczesnej Polski, lecz jego instytuty do produkcji mitów i zarządzania pamięcią wyraźnie przypominają stare sowieckie organy propagandowe.'' – Per A. Rudling, ''The OUN, the UPA and the Holocaust...'', s. 35.</ref>. [[Timothy Snyder]] i Per Anders Rudling uważają, że tytuł ''Bohatera Ukrainy'' nadany m.in. Banderze, jest wzorowany na orderze [[Bohater Związku Radzieckiego|Bohatera Związku Radzieckiego]]<ref>Тімоті Снайдер, ''Проголошення героями – радянська ідея'', [w:] ''Страсті за Бандерою...'', s. 220</ref><ref group="uwaga">''Sama ceremonia, jaką telewizja pokazywała na żywo, przypominała bizantyjską pompatyczność epoki Breżniewa. W. Juszczenko wręczył nagrodę wnukowi Stepana Bandery z Kanady...'' – Пер А. Рудлінґ, ''Ющенків фашист: култ Бандери в Україні та Канаді'', [w:] ''Страсті за Бандерою...'', s. 250.</ref><ref>Тімоті Снайдер, ''Проголошення героями – радянська ідея'', [w:] ''Страсті за Бандерою...'', s. 220.</ref>.
 
[[John-Paul Himka]] podnosi natomiast względem ukraińskiej polityki historycznej zarzuty natury [[moralność|moralnej]]. Według niego nie można głosić apologii organizacji skrajnych, które popełniały zbrodnie, zaś narodową mitologię należy odrzucić, ponieważ "prawda„prawda jest wartością samą w sobie"sobie”<ref>Himka, Interventions: Challenging the Myths, sss. 5–6.</ref>. Podobne zdanie ma [[Tarik Cyril Amar]]<ref group="uwaga">''...zadaniem historyka jest badanie prawdziwego obrazu przeszłości, a nie pisanie [[panegiryk]]ów. Nie można budować pamięci historycznej na bazie systematycznego zapominania. Można próbować to robić i przez pewien czas to może wydawać się skuteczne. Lecz wcześniej czy później – biada krajowi, którego pamięć jest w rękach zagorzałych ideologów.'' – Tarik Cyril Amar, ''Roman Szuchewycz. Fantazja'', zaxid.net, 26 sierpnia 2008 [cyt. za:] John-Paul Himka, ''Debates in Ukraine over nationalist involvement in the Holocaust, 2004–2008'', Nationalities Papers, 39: 3, s. 365 [http://ualberta.academia.edu/JohnPaulHimka/Papers/608323/Debates_in_Ukraine_over_Nationalist_Involvement_in_the_Holocaust_2004–2008 wersja elektroniczna].</ref>. John-Paul Himka i Per Anders Rudling uważają takie podejście za [[relatywizm|relatywistyczne]]<ref name="himkamyths3">J.P. Himka, ''Myths of National Consolidation, the Holodomor, and the Holocaust: A Response to Roman Serbyn'', s. 3 [http://ualberta.academia.edu/JohnPaulHimka/Papers/991086/Myths_of_National_Consolidation_the_Holodmor_and_the_Holocaust_A_Response_to_Roman_Serbyn wersja elektroniczna].</ref><ref>Пер А. Рудлінґ, ''Ющенків фашист: култ Бандери в Україні та Канаді'', [w:] ''Страсті за Бандерою...'', sss. 271–276.</ref>.
 
Obrońcy ukraińskiej polityki historycznej ([[Mykoła Riabczuk]], [[Jarosław Hrycak]], [[Roman Serbyn]]) uważają, że Ukraina jest krajem, który dla skonsolidowania potrzebuje mitów. Ich zdaniem narodowe mity są dopuszczalne, o ile wiążą się z pochwałą pozytywnych wartości, a nie zbrodni<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.russkiivopros.com/?pag=one&id=315&kat=9&csl=46#_edn13 | tytuł = BANDERA’S CONTROVERSY AND UKRAINE’S FUTURE | data dostępu = 2012-01-07 | autor = Mykoła Riabczuk | opublikowany = Russkiivopros.com| data = | język = en|data dostępu = 2012-01-07}}</ref><ref>{{cytuj stronę| url = http://zaxid.net/home/showSingleNews.do?klopoti_z_pamyattyu&objectId=1097756 | tytuł = Клопоти з пам’яттю | data dostępu = 2012-01-07 | autor = Jarosław Hrycak | opublikowany = Zachid.net | data = 2010-03-08| język = uk|data dostępu = 2012-01-07}}</ref>; mity te powinno oceniać się nie tylko pod względem prawdomówności, lecz użyteczności.
 
== Zobacz takżeteż ==
* [[Historia Ukrainy]]
 
* [[Rosyjska polityka historyczna]]
 
*[[Euromajdan]]
== Uwagi ==
{{Uwagi}}
 
== Przypisy ==
{{Przypisy}}
 
== Uwagi ==
{{Uwagi}}
 
== Bibliografia ==
* [[John-Paul Himka]], ''Debates in Ukraine over nationalist involvement in the Holocaust, 2004-2008'', Nationalities Papers, 39:3
* Łeonid Kuczma, "Ukraina„Ukraina to nie Rosja"Rosja”, 2004, ISBN: 83-89711-25-7.
* [[Ihor Iljuszyn]], ''UPA i AK. Konflikt w Zachodniej Ukrainie (1939–1945)'', Warszawa 2009, {{ISBN|978-83-928483-0-1}}.
* Ivan Katchanovski, ''The Politics of Soviet and Nazi Genocides in Orange Ukraine'', Europe-Asia Studies, 62:6
* [[David R. Marples]], ''Heroes and Villains: Creating National History in Contemporary Ukraine'', Budapeszt 2007, {{ISBN|978-963-7326-98-1}}.
* [[Per Anders Rudling]], ''Multiculturalism, memory, and ritualization: Ukrainian nationalist monuments in Edmonton'', Alberta, Nationalities Papers, 39:5
* Per Anders Rudling, ''The OUN, the UPA and the Holocaust: A Study in the Manufacturing of Historical Myths'', The Carl Beck Papers in Russian & East European Studies, No. 2107, November 2011, ISSN 0889-275X.
* ''Страсті за Бандерою: статті та есеї'', упоряд.: Т. С. Амар, І. Балинський, Я. Ґрицак, Ґрані-Т 2010 (Серія De profundis), {{ISBN|978-966-465-321-0}}.
* Олександр Гриценко. Президенти і Пам’ять, Політіка пам’ятіі президентів Украіни (1994-2014): підгрунтя, послання, реалізація, рузультфти, Куїв 2017, <nowiki>ISBN 978-617-684-188-3</nowiki>.
* Георгій Касьянов, Past Continuous: Історична порлітика 1980-х-200-х: Україна та сусіди, Куїв 2018, ISBN 978-617-767-00-1.
* [[Kazimierz Wóycicki]], ''Krótka historia UPA dla Polaków. Czy historycy mogą nas pogodzić?''. Warszawa 2019, ISBN978ISBN 978-83-954000-1-8.
 
== Linki zewnętrzne ==
* {{cytuj stronę| url = http://www.ukrainianstudies.uottawa.ca/pdf/Danyliw08%20Grachova%20Paper.pdf | tytuł = Unknown Victims: Ethnic-Based Violence of the World War II Era in Ukrainian Politics of History after 2004 | data dostępu = 2012-01-09 | autor = Sofia Graczowa | opublikowany = | data = | język = en|data dostępu = 2012-01-09}}
* {{cytuj stronę| url = http://archive.is/20120720113547/http://ualberta.academia.edu/JohnPaulHimka/Papers/493886/Interventions_Challenging_the_Myths_of_Twentieth-Century_Ukrainian_History | tytuł = Interventions: Challenging the Myths of Twentieth-Century Ukrainian History| data dostępu = 2012-01-09 | autor = John-Paul Himka | opublikowany = Academia.edu | data = | język = en |data dostępu = 2012-01-09}}
* {{cytuj stronę| url = http://ukraineanalysis.wordpress.com/2011/09/26/myths-of-national-consolidation-the-holodomor-and-the-holocaust-a-response-to-roman-serbyn/ | tytuł = Myths of National Consolidation, the Holodomor, and the Holocaust: A Response to Roman Serbyn | data dostępu = 2011-12-15 | autor = [[John-Paul Himka]] | opublikowany = Current Politics in Ukraine | data = | język = en |data dostępu = 2011-12-15}}
* {{cytuj stronę| url = http://ualberta.academia.edu/JohnPaulHimka/Papers/492249/A_Central_European_diaspora_under_the_Shadow_of_World_War_II_The_Galician_Ukrainians_in_North_America | tytuł = A Central European diaspora under the Shadow of World War II: The Galician Ukrainians in North America| data dostępu = 2012-01-09 | autor = John-Paul Himka | opublikowany = Academia.edu | data = | język = en |data dostępu = 2012-01-09}}
* {{cytuj stronę| url = http://zaxid.net/home/showSingleNews.do?klopoti_z_pamyattyu&objectId=1097756 | tytuł = Клопоти з пам’яттю | data dostępu = 2012-01-07 | autor = [[Jarosław Hrycak]] | opublikowany = Zachid.net | data = 2010-03-08| język = uk|data dostępu = 2012-01-07}}
* {{cytuj stronę| url = http://www.cpsa-acsp.ca/papers-2010/Katchanovski.pdf | tytuł = Terrorists or National Heroes? Politics of the OUN and the UPA in Ukraine | data dostępu = 2011-12-15 | autor = Ivan Katchanovski | opublikowany = Canadian Political Science Association | data = | język = en |data dostępu = 2011-12-15}}
* {{cytuj stronę| url = http://zaxid.net/home/showSingleNews.do?pro_nestachu_i_nadlishok_istorichnoyi_pamyati&objectId=1243538 | tytuł = O niedostatku i nadwyżkach pamięci historycznej | data dostępu = 2011-12-17 | autor = Marian Mudryj | opublikowany = Zachid.net | data = 2011-12-15 | język = uk |data dostępu = 2011-12-17}}
* {{cytuj stronę| url = http://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/tydzien-na-wschodzie/2009-09-09/ukrainska-polityka-historyczna | tytuł = Ukraińska polityka historyczna | data dostępu = 2012-01-06 | autor = Tadeusz A. Olszański| |opublikowany = Ośrodek Studiów Wschodnich | data = 2009-09-09| język = pl|data dostępu = 2012-01-06}}
* {{cytuj stronę| url = http://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/tydzien-na-wschodzie/2010-01-27/polityka-historyczna-juszczenki-proba-podsumowania| tytuł = Polityka historyczna Juszczenki – próba podsumowania | data dostępu = 2012-01-05 | autor = Tadeusz A. Olszański| |opublikowany = Ośrodek Studiów Wschodnich| data = 2010-01-27 | język = pl|data dostępu = 2012-01-05}}
* [[Tadeusz A. Olszański]], [http://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2015-02-04/nowe-tendencje-w-ukrainskiej-polityce-historycznej ''Nowe tendencje w ukraińskiej polityce historycznej''], [[Ośrodek Studiów Wschodnich]], analizy 4.02.2015
* {{cytuj stronę| url = http://polit.ua/articles/2010/11/11/history.html | tytuł = Polityka historyczna prezydenta Janukowycza | data dostępu = 2013-02-06 | autor = [[Andrij Portnow (historyk)|Andrij Portnow]] | opublikowany = Polit.ua | data = 2010-11-11 | język = uk |data dostępu = 2013-02-06}}
* {{cytuj stronę| url = http://www.russkiivopros.com/?pag=one&id=315&kat=9&csl=46#_edn13 | tytuł = BANDERA’S CONTROVERSY AND UKRAINE’S FUTURE | data dostępu = 2012-01-07 | autor = Mykoła Riabczuk| |opublikowany = Russkiivopros.com| data = | język = en|data dostępu = 2012-01-07}}
* {{cytuj stronę| url = http://www.nybooks.com/blogs/nyrblog/2010/feb/24/a-fascist-hero-in-democratic-kiev/| tytuł = A Fascist Hero in Democratic Kiev | data dostępu = 2012-01-03 | autor = Timothy Snyder | opublikowany = The New York Review of Books | data = 2010-02-24| język = en |data dostępu = 2012-01-03}}
* {{cytuj stronę| url = http://wyborcza.pl/1,75399,3574215.html| tytuł = Polityka historyczna. Wariant kozacki | data dostępu = 2012-01-07 | autor = Marcin Wojciechowski| |opublikowany = Gazeta.pl| data = 2006-08-27| język = pl|data dostępu = 2012-01-07}}
* {{cytuj stronę| url = http://www.bbn.gov.pl/download.php?s=1&id=3900 | tytuł = Kwestia jedności Ukrainy w kontekście bezpieczeństwa wewnętrznego i międzynarodowego | data dostępu = 2012-01-09 | autor = | opublikowany = [[Biuro Bezpieczeństwa Narodowego]] | data = | język = pl |data dostępu = 2012-01-09}}
* [http://www.pism.pl/files/?id_plik=23307 Łukasz Jasina, Piotr Kościński, Daniel Szeligowski, ''Obraz Polski w polityce historycznej Ukrainy'' PISM 2017]
 
55 442

edycje