Tadeusz Boy-Żeleński: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 1378 bajtów ,  1 miesiąc temu
Anulowanie edycji. Już zwracano Ci uwagę, że lead to nie miejsce dla tego epizodu z życia T. B-Ż.
(Niepotrzebna kropka)
(Anulowanie edycji. Już zwracano Ci uwagę, że lead to nie miejsce dla tego epizodu z życia T. B-Ż.)
[[Plik:Tablica Tadeusz Boy-Żeleński Smolna 11 w Warszawie.JPG|thumb|Tablica pamiątkowa przy ul. [[Ulica Smolna w Warszawie|Smolnej]] 11 w [[Warszawa|Warszawie]]]]
[[Plik:Tablica Salon Boya-Żeleńskiego Smolna 11 w Warszawie.JPG|thumb|Tablica nad wejściem do dawnej siedziby [[Wydawnictwo Iskry|Wydawnictwa Iskry]] przy ul. Smolnej 11, w którym do 2014 mieścił się ''Salon Boya-Żeleńskiego'']]
'''Tadeusz Kamil Marcjan Żeleński''', pseudonim „Boy” (''Boy''-Żeleński; ur. [[21 grudnia]] [[1874]] w [[Warszawa|Warszawie]], zm. [[4 lipca]] [[1941]] we [[Lwów|Lwowie]]) – polski [[tłumacz]] literatury francuskiej, [[krytyka literacka|krytyk literacki]] i [[krytyka teatralna|teatralny]], pisarz, poeta-satyryk, kronikarz, [[esej|eseista]], działacz społeczny, z wykształcenia [[lekarz]]. Współpracownik [[Irena Krzywicka|Ireny Krzywickiej]], propagator [[świadome macierzyństwo|świadomego macierzyństwa]], [[antykoncepcja|antykoncepcji]] i [[edukacja seksualna|edukacji seksualnej]], kolaborant komunistyczny, jedyny niekomunistyczny pisarz, który podpisał [[deklarację czternastu pisarzy]], gdzie wyraził radość z okupacji Polski przez ZSRR<ref>{{Cytuj |autor = Jacek Trznadel |tytuł = Kolaboranci Tadeusz Boy-Żeleński i grupa komunistycznych pisarzy we Lwowie 1939-1941 |data = 1998 |wydawca = Antyk Marcin Dybowski}}</ref>.
 
== Życiorys ==
 
=== II wojna światowa ===
Po wybuchu [[II wojna światowa|II wojny światowej]] wyjechał do [[Lwów|Lwowa]]. Zamieszkał u szwagra żony – prof. [[Jan Grek|Jana Greka]]. 19 listopada 1939, Boy z trzynastoma innymi pisarzami wyraził publicznie radość z [[Okupacja sowiecka ziem polskich (1939–1941)|zajęcia Kresów Wschodnich przez ZSRR]]<ref>Trznadel J., Kolaboranci Tadeusz Boy-Żeleński i grupa komunistycznych pisarzy we Lwowie 1939-1941, Antyk Marcin Dybowski, 1998. s. 57</ref>. Sam upadek Polski Boy nazwał „Upadkiem Polski szlacheckiej”, co wspierało radziecką propagandę o rzekomym zacofaniu Polski<ref>Trznadel J., Kolaboranci Tadeusz Boy-Żeleński i grupa komunistycznych pisarzy we Lwowie 1939-1941, Antyk Marcin Dybowski, 1998. s. 70</ref>. Boy również publicznie wychwalał komunistycznych propagandzistów, takich jak Bartosz Głowacki, Wandę Wasilewską, Elżbietę Szemplińską czy Władysława Broniewskiego<ref>Trznadel J., Kolaboranci Tadeusz Boy-Żeleński i grupa komunistycznych pisarzy we Lwowie 1939-1941, Antyk Marcin Dybowski, 1998. s. 76</ref>. Pomimo bycia z wykształcenia lekarzem, postanowił działać jako pisarz propagandowy komunistów. Wyraził pełne poparcie dla nowych władz oraz współpracował z nimi, powodem mogła być inspiracja myślą Marksa i Engelsa oraz kult [[Rewolucja francuska|rewolucji francuskiej]]<ref>Trznadel J., Kolaboranci Tadeusz Boy-Żeleński i grupa komunistycznych pisarzy we Lwowie 1939-1941, Antyk Marcin Dybowski, 1998. s. 80-84</ref>. W październiku 1939 radzieckie kierownictwo [[Uniwersytet Lwowski|Uniwersytetu Lwowskiego]] powołało go na kierownika katedry historii literatury francuskiej. Działał w lwowskim oddziale [[Związek Literatów Polskich|Związku Literatów Polskich]]. Wszedł w skład kolegium redakcyjnego pisma „[[Nowe Widnokręgi]]”, publikował artykuły w „[[Czerwony Sztandar (periodyk po polsku)|Czerwonym Sztandarze]]”, uczestniczył także w różnych imprezach propagandowych<ref>[http://lwow.home.pl/boy.html Barbara Winklowa, ''Boy we Lwowie''].</ref>. W styczniu 1940 wszedł w skład 16-osobowej brygady autorów, powołanej za zgodą Ministerstwa Oświaty [[Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka|Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej]] dla zredagowania 3-tomowego podręcznika historii literatury polskiej<ref>[[Bohdan Urbankowski]], Czerwona msza, czyli uśmiech Stalina, t. 1, Warszawa 1998, s. 180.</ref>.
 
Podczas [[Wybory do Zgromadzeń Ludowych Zachodniej Ukrainy i Zachodniej Białorusi 1939|prowizorycznych i fałszowanych wyborów w 1940]], które miały zapewnić legitymizację władzy radzieckiej, Boy zachęcał do udzielenia poparcia nowej władzy.
{{CytatD|Z tym życzeniem spieszę do urny, z której wyjdą nazwiska godnie reprezentujące najszlachetniejsze ideały pracy, twórczości, międzynarodowego braterstwa|Tadeusz Boy-Żeleński|Trznadel J., Kolaboranci Tadeusz Boy-Żeleński i grupa komunistycznych pisarzy we Lwowie 1939-1941, Antyk Marcin Dybowski, 1998. s. 92}}
W sierpniu 1940 był gościem Wszechzwiązkowego Komitetu ds. Nauki [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR]] w [[Moskwa|Moskwie]]<ref>Dzieje najnowsze: Tom 14, PAN, 1983.</ref>, po podróży wychwalał Związek Radziecki w Czerwonym Sztandarze<ref>Trznadel J., Kolaboranci Tadeusz Boy-Żeleński i grupa komunistycznych pisarzy we Lwowie 1939-1941, Antyk Marcin Dybowski, 1998. s. 99</ref>. Wykorzystując swoją pozycję, Boy wielokrotnieprzynajmniej dziękowałdwukrotnie władzypróbował komunistycznej,interweniować zau wyzwoleniewładz polskich,radzieckich ukraińskichw obronie osób deportowanych (chodziło o prawnika Wiktora Turka i żydowskichprawdopodobnie pisarzyo odAnnę PolskiTetmajerową, wdowę po [[Włodzimierz Tetmajer|Włodzimierzu]])<ref>H. szlacheckiejMarkiewicz, w„Boy-Żeleński”, audycjiWydawnictwo radiowejDolnośląskie, opisanoWrocław zebranie2001, wes. Lwowie212.</ref>.{{Osobny wartykuł|Mord 1940profesorów roku:lwowskich}}
 
{{CytatD|Występuje prof. Boy-Żeleński, wspominając ciężkie dni przeszłości. Mówi o twórczej radości, którą przeżywa na wyzwolonych ziemiach ukraińska, polska i żydowska inteligencja||Trznadel J., Kolaboranci Tadeusz Boy-Żeleński i grupa komunistycznych pisarzy we Lwowie 1939-1941, Antyk Marcin Dybowski, 1998. s. 93}}
 
Wykorzystując swoją pozycję, Boy przynajmniej dwukrotnie próbował interweniować u władz radzieckicj w obronie osób deportowanych (chodziło o prawnika Wiktora Turka i prawdopodobnie o Annę Tetmajerową, wdowę po [[Włodzimierz Tetmajer|Włodzimierzu]])<ref>H. Markiewicz, „Boy-Żeleński”, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2001, s. 212.</ref>.{{Osobny artykuł|Mord profesorów lwowskich}}
 
Wkrótce po zajęciu Lwowa przez Niemców, w nocy z 3 na 4 lipca 1941, został aresztowany wraz z prof. [[Jan Grek|Janem Grekiem]] i jego żoną, [[Maria Pareńska|Marią Pareńską-Grekową]] przez [[Einsatzkommando zur besonderen Verwendung]] pod dowództwem Brigadeführera dr [[Eberhard Schöngarth|Karla Eberharda Schöngartha]] i [[Mord profesorów lwowskich|zamordowany tej samej nocy na stoku Góry Kadeckiej]]<ref>Tadeusz Żeleński, ''Dziewice konsystorskie.Piekło kobiet'', Poznań 1992, s. 24.</ref> wraz z grupą polskich profesorów lwowskich uczelni. Miejsce jego pochówku jest nieznane.