Dimitrie Cantemir: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 53 bajty ,  3 miesiące temu
brak opisu edycji
m (drobne redakcyjne)
Znaczniki: Z internetu mobilnego Z wersji mobilnej www
 
Po przedwczesnej śmierci został pochowany w [[Moskwa|Moskwie]]. W [[1935]] roku jego ciało przewieziono do [[Jassy|Jassów]] w [[Rumunia|Rumunii]], gdzie pochowano je w [[Monaster Trzech Świętych Hierarchów w Jassach|cerkwi Trzech Świętych Hierarchów]]<ref>{{Cytuj|tytuł=Manastirea Trei Ierarhi|data dostępu=2016-06-13|opublikowany=www.crestinortodox.ro|url=http://www.crestinortodox.ro/biserici-manastiri/mitropolia-moldovei-bucovinei/manastirea-trei-ierarhi-68111.html}}</ref>. Jego syn [[Antioch Kantemir]] został słynnym pisarzem rosyjskim.
[[Plik:Dimitrie Cantemir 02.jpg|200px|thumb|left|200px|Dimitrie Cantemir w wieku młodzieńczym]]
 
== Twórczość ==
Twórczość Cantemira jest bardzo obszerna, są to prace z zakresu filozofii, historii, geografii, etnografii, muzykologii, filologii i literatury pięknej. Większość dzieł została stworzona w Rosji i jest ściśle powiązana tematycznie z ojczystą Mołdawią. Kantemir jako jeden z pierwszych uczonych używał w swoich pracach [[język rumuński|języka rumuńskiego]], podkreślał jego oryginalność oraz związki kulturowe Rumunów z rzymską [[Dacja|Dacją]].
 
Do napisania traktatu ''Dywan lub kłótnia mądrego ze światem'' ([[1698]], młdmołd., rum. ''Divanul sau Gâlceava înţeleptului cu lumea'') zainspirowały go dzieła autorów średniowiecznych, piszących o sprzeczności woli duszy z wolą ciała. Powieść alegoryczna ''Historia hieroglificzna'' ([[1705]], mołd., rum. ''Istoria ieroglifică'') jest pierwszą powieścią napisaną w języku mołdawskim i rumuńskim. Wydarzenia polityczne w Mołdawii z przełomu XVII i XVIII w. są w niej przedstawione jako spór o następstwo tronu, toczący się między państwem Lwa, rządzonym przez Jednorożca (tzn. Kantemira) a państwem Orła, którym włada Gawron ([[Wołoszczyzna|wołoski]] książę [[Konstantyn Brincoveanu]]). [[Barok]]owa budowa utworu zawiera liczne dygresje, wątki poboczne i rozważania filozoficzne<ref>Našinec, Jiří: ''Cantemir, Dimitrie: Děje hieroglifické,'' w: ''Slovník světových literárních děl'' (Praga: Odeon, 1988; tom 1 "A„A-L"L”, strona 153).</ref>. W [[1716]] roku pod wpływem [[Niemcy|niemieckiego]] filozofa [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Leibniza]] i berlińskiej Akademii Nauk napisał po łacinie pracę pt. ''[[Descriptio Moldaviae]]'' (pol. ''Opis Mołdawii''), pierwszą pracę naukową dotyczącą mołdawskiej historii, geografii, systemu politycznego, cerkwi prawosławnej, obyczajów i piśmiennictwa. Praca ta do dzisiaj posiada niemałą wartość naukową i literacką. Do opisu Mołdawii Kantemir załączył własnoręcznie nakreśloną mapę. W Europie i Azji stała się sławna jego ''Historia świetności i upadku Imperium Osmańskiego'' ([[1714]]-[[1716]], (łac. ''Historia„Historia incrementorum atque decrementorum Aluae Othomanicae''Othomanicae”), powstała na bazie jego wcześniejszych studiów źródeł orientalnych oraz doświadczeń zdobytych w czasie pobytu w Carogrodzie. Dzieło zostało przetłumaczone na język angielski, francuski i niemiecki. W ''Kronice starożytności Rzymiano-Mołdawiano-Wołochów'' ([[1717]], łac. ''Hronicul vechimii romano-moldo-vlahilor'') broni błędnej tezy o czysto [[Cesarstwo Rzymskie|rzymskim]] pochodzeniu Mołdawian i Wołochów (podobnie jak późniejsi przedstawiciele rumuńskiego odrodzenia narodowego z tzw. [[szkoła siedmiogrodzka|szkoły siedmiogrodzkiej]]).
 
== Dzieła ==
* 1698 - ''Divanul sau Gâlceava înţeleptului cu lumea'' (Jassy).
* 1700 - ''Sacrosanctae scientiae indepingibilis imago''
* 1705 - ''Istoria ieroglifică'' (w postaci rękopisu).
* 1714 - ''Monarchiarum physica examinatio''
* 1714-1716 - ''Historia incrementorum atque decrementorum Aluae Othomanicae''
* 1716 - ''Descriptio Moldaviae''
* 1716-1717 - ''Vita Constantini Cantemyrii cognomento Senis, Moldaviae principis''
* 1717 - ''Hronicul vechimii romano-moldo-vlahilor''
* 1722 - ''Systema ili sostojanie magometanskoj religii''
* 1871-1901 - ''Prinicpele Demetriu. Opere'', 8 tomów (Bukareszt: Academia Română)
** Tom I - ''Descriptio Moldaviae.'' 1872.
** Tom II - ''Descrierea Moldovei,'' tradusă din textul original latinesc. 1875.
** Tomy III i IV - ''Istoria Imperiului Otoman.'' Traducere de ''Dr. Ios. Hodosiu.'' 1876, 1883, 2 tomy
** Tom V, Część I - ''Evenimentele Cantacuzinilor şi Brâncovenilor din Ţara-Muntenească.'' Część II - ''Divanul sau gâlceava înţeleptului cu lumea.'' 1878.
** Tom VI - ''Istoria ieroglifică. Compendiolum universae logices institutionis Eucomium in B. Van-Helmont.'' 1883.
** Tom VII - ''Vita Constantini Cantemyrii cognomento senis Moldaviae Principis. - Collectanea orientalia.'' 1883.
** Tom VIII - ''Hronicul vechimii a Romano-Moldo-Vlahilor.'' 1901.
* 1973-1987 - ''Opere complete'' (Bukareszt).
* 1997 - ''Descriera Moldovei'' (Kiszyniów).
 
== Galeria portretów ==
Plik:USSR stamp D.Kantemir 1973 4k.jpg|[[Znaczek pocztowy]] Związku Radzieckiego, [[1973]] (Michel 4175, Scott 4132)
</gallery>
 
== Zobacz też ==
* [[Kantemirowie]]
* [[George Călinescu|Călinescu, George]]: ''Istoria literaturii române de la origini pînă în prezent'' (Bukareszt: Fundaţia Regală pentru Literatură şi artă, 1941).
* [[Juliusz Demel|Demel, Juliusz]]: ''Historia Rumunii'' (Wrocław, Wydawnictwo im. Ossolińskich, 1970).
* Kaczka, Mariusz: ''Działalność Dymitra Kantemira (1673–1723) – hospodara mołdawskiego, historyka, prozatora, filozofa, człowieka wczesnego oświecenia ze szczególnym uwzględnieniem okresu przed ucieczką do Rosji'', w: ''Studenckie Zeszyty Historyczne Koła Naukowego Historyków Studentów UJ'', z. 15 (Kraków, 2008; s. 81-9281–92) ([http://knhs.hist.uj.edu.pl/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=82&Itemid=127 dostęp do wersji elektronicznej])
* Măciucă, Constantin: ''Dimitrie Cantemir'' (Bukareszt: 1972).
* Našinec, Jiří: ''Dimitire Cantemir,'' w: ''Slovník spisovatelů. Rumunsko'' (Praga: Odeon, 1984; strs. 125-127125–127).
* Našinec, Jiří: ''Cantemir, Dimitrie: Děje hieroglifické,'' w: ''Slovník světových literárních děl'' (Praga: Odeon, 1988; tom 1 "A„A-L"L”, strs. 153-154153–154).
* Panaitescu, Petre P.: ''Dimitrie Cantemir'' (Bukareszt: 1958).
* Popescu-Judetz, Eugenia: ''Prince Dimitrie Cantemir, Theorist and Composer of Turkish Music'' (Stambuł: Pan Yayıncılık, 1999).
{{Kontrola autorytatywna}}
 
{{DEFAULTSORTSORTUJ:Cantemir, Dimitrie}}
[[Kategoria:Władcy Mołdawii|Dimitrie Cantemir]]
[[Kategoria:Mołdawianie]]
Anonimowy użytkownik